Γιώργος Χ. Παπαγεωργίου

Δυσκολεύονται να τον κατατάξουν είτε στα «γεράκια» που προωθούν σφιχτή νομισματική πολιτική με ψηλά επιτόκια για να μην ανεβαίνουν οι τιμές (πληθωρισμός), είτε στα «περιστέρια» που προτιμούν να υπάρχει φθηνό και άφθονο χρήμα για να δουλεύει η οικονομία. 

Δεδομένου ότι είναι «άνθρωπος του συστήματος», πολλοί πίστεψαν αρχικά ότι θα συνεχίσει στη γραμμή της ανεξαρτησίας της Fed από την πολιτική εξουσία, κάτι που καθησύχασε την αγορά. Στην πράξη, όμως, ουδείς μπορεί να γνωρίζει τι θα κάνει όταν αναλάβει τα καθήκοντά του. Θα συνεχίσει η Fed τις business as usual ή θα επιδιώξει μεγάλες μειώσεις επιτοκίων για να κάνει το «χατίρι» του Τραμπ, που θέλει τα επιτόκια στο 1% από 3,50%-3,75% που είναι σήμερα;

Ο Γουόρς, πάντως, δήλωνε το περασμένο καλοκαίρι υπέρμαχος του «συντονισμού» μεταξύ της Fed και του υπουργείου Οικονομικών σε θέματα όπως η αφαίρεση της ρευστότητας που χορήγησε η Fed με το τύπωμα χρήματος τα τελευταία 15 χρόνια (η λεγόμενη «συρρίκνωση του ισολογισμού»). Τέτοιος «συντονισμός» αλλάζει επί της αρχής την έννοια της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας, αλλά μένει να δούμε δείγματα γραφής.

Η μεγάλη αλλαγή, με παγκόσμιες μάλιστα συνέπειες, θα είναι εκείνη που θα φέρει ο Γουόρς, εάν υλοποιήσει τις απόψεις που εκφράζει συστηματικά από το 2009. Οπως επανειλημμένα έχει δηλώσει ο ίδιος πριν από την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του, θέλει να μειώσει δραστικά τη ρευστότητα που έχει χορηγήσει η Fed στο τραπεζικό σύστημα δημιουργώντας νέο χρήμα (τύπωμα χρήματος ή ποσοτική χαλάρωση) και η οποία έφτασε στα 9 τρισ. δολάρια και σήμερα είναι περίπου 6,6 τρισ., μετά την κρίση του 2008.

Πρόκειται για νέο χρήμα που δημιούργησε εκ του μηδενός η Fed, με το οποίο αγόρασε ομόλογα από τις τράπεζες παρέχοντάς τους ρευστότητα για να αποτρέψει νέες πτωχεύσεις.

Η ρευστότητα που διοχετεύτηκε στο σύστημα από όλες τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες συνολικά, αρχικά λόγω χρηματοπιστωτικής κρίσης και μετά λόγω πανδημίας, υπολογίζεται σε περίπου 20 τρισ. δολάρια και αποτελεί ένα από τα βασικά «καύσιμα» της μεγάλης ανόδου των τιμών κάθε είδους περιουσιακών στοιχείων, από τις μετοχές έως τα ακίνητα. 

Ο Γουόρς, ως μέλος του συμβουλίου της Fed την εποχή της κρίσης, ήταν απολύτως αντίθετος στο τύπωμα χρήματος και μάλιστα παραιτήθηκε το 2011 για τον λόγο αυτόν. Υποστηρίζει δε ότι το τύπωμα ήταν η αιτία του πληθωρισμού το 2022 και όχι η πανδημία ή ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Ο ίδιος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θέλει να αφαιρέσει την πρόσθετη ρευστότητα της Fed από την αγορά, χωρίς όμως να προκαλέσει σοκ, μειώνοντας μάλιστα ταυτόχρονα τα επιτόκια.

Πολλοί οικονομολόγοι και αναλυτές θεωρούν αδύνατη την ταυτόχρονη επίτευξη και των τριών αυτών στόχων.

Μια κεντρική τράπεζα μπορεί να αφαιρεί τη ρευστότητα πουλώντας (ή μην ανανεώνοντας) τα ομόλογα που έχει αγοράσει με χρήμα που τύπωσε στο παρελθόν. Εισπράττει, δηλαδή, την αξία του ομολόγου και διαγράφει το χρηματικό απόθεμα από τον ισολογισμό της. Αντί να δημιουργεί χρήμα (ποσοτική χαλάρωση ή Quantitative Easing - QE), το καταστρέφει (ποσοτική σύσφιξη ή Quantitative Tightening - QT).

Η Fed σταμάτησε στις αρχές του περασμένου Δεκεμβρίου τη δεύτερη διαδικασία ποσοτικής σύσφιξης που είχε ξεκινήσει το 2022, επειδή είχαν αρχίσει να υποχωρούν τα αποθεματικά των τραπεζών και να δημιουργούνται αυξημένες πιέσεις στην αγορά χρήματος. 
Η πρώτη ποσοτική σύσφιξη της Fed είχε ξεκινήσει το 2017 και σταμάτησε άρον άρον τον Σεπτέμβριο του 2019, καθώς η αγορά χρήματος βρέθηκε σε κρίση και χρειάστηκαν έκτακτες παρεμβάσεις της κεντρικής τράπεζας.

Συνολικά, οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες έχουν αφαιρέσει από το σύστημα με ποσοτική σύσφιξη περίπου τα 7 τρισ. δολάρια, γύρω στο 1/3 των χρημάτων που τύπωσαν τα τελευταία χρόνια.

Είναι εφικτό, άραγε, να «διαγραφεί» από τη Fed όλη αυτή η ποσότητα χρήματος που παραμένει στο σύστημα, χωρίς παρενέργειες για τις άλλες κεντρικές τράπεζες, με τα χρηματιστήρια να βρίσκονται σε κατάσταση φούσκας, με όλες τις μεγάλες χώρες υπερχρεωμένες και με την Τεχνητή Νοημοσύνη να απειλεί με κατάργηση ολόκληρους κλάδους της οικονομίας;

Η εξουδετέρωση της νάρκης των τρισεκατομμυρίων που θέλει να υλοποιήσει ο Γουόρς, εφόσον αναλάβει καθήκοντα τον Μάιο, μάλλον δεν θα είναι απλή υπόθεση.