Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος

Εκτός από την τεχνολογία, η συζήτηση αφορά πλέον και την παραγωγικότητα, την οικονομική ανάπτυξη, την άμυνα, την ενεργειακή μετάβαση, την υγεία και, εν τέλει, τη θέση κάθε χώρας στον παγκόσμιο καταμερισμό ισχύος.

Καθώς ο ανταγωνισμός μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας επιταχύνεται, η Ευρώπη καλείται να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα αν μπορεί να παραμείνει ανταγωνιστική χωρίς να απεμπολήσει τις αξίες που διαχρονικά τη χαρακτηρίζουν.

Η Ευρώπη έχει επιλέξει να επενδύσει σε μια προσέγγιση που δίνει έμφαση στην αξιόπιστη, διαφανή και ανθρωποκεντρική τεχνητή νοημοσύνη. Πρόκειται για μια επιλογή που αντανακλά το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και κράτος δικαίου.

Για την επιλογή αυτή, μόλις πρόσφατα, στις 2 Αυγούστου, τέθηκε σε εφαρμογή ο βασικός κορμός του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (EU AI Act). Μεταξύ άλλων, ενεργοποιήθηκαν οι υποχρεώσεις διαφάνειας, ώστε οι πολίτες να ενημερώνονται όταν αλληλεπιδρούν με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ή εκτίθενται σε περιεχόμενο που έχει παραχθεί από τεχνητή νοημοσύνη.

Είναι όμως αρκετό αυτό; Η απάντηση είναι πως όχι.

Η εμπιστοσύνη αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διάδοση της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά από μόνη της δεν δημιουργεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η οικονομική ισχύς στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης θα κριθεί από την ικανότητα προσέλκυσης επενδύσεων, την πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ, τη διαθεσιμότητα δεδομένων υψηλής ποιότητας, το ανθρώπινο κεφάλαιο, και, κυρίως, την ταχύτητα με την οποία οι καινοτομίες μετατρέπονται σε παραγωγικές εφαρμογές.

Ας φανταστούμε δύο εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Η πρώτη αναπτύσσει το καλύτερο μοντέλο στον κόσμο, έξι μήνες πριν από κάθε ανταγωνιστή. Η δεύτερη παρουσιάζει ένα ελαφρώς ασφαλέστερο σύστημα, αλλά δύο χρόνια αργότερα. Ποια θα κυριαρχήσει στην αγορά; Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ιστορία της τεχνολογίας δείχνει ότι το πλεονέκτημα αποκτά εκείνος που κινείται πρώτος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να εγκαταλείψει τις αρχές της, στο όνομα της ταχύτητας. Αντίθετα, ο πραγματικός στόχος είναι να συνδυάσει την καινοτομία με την εμπιστοσύνη, την επιχειρηματικότητα με τη ρύθμιση, την τεχνολογική υπεροχή με τη δημοκρατική λογοδοσία. Εάν το επιτύχει, μπορεί να προσφέρει κάτι μοναδικό. Τεχνητή νοημοσύνη ισχυρή, ασφαλή και κοινωνικά αποδεκτή.

Ίσως, όμως, το σημαντικότερο λάθος στη δημόσια συζήτηση είναι ότι αντιμετωπίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη σαν να υπάρχει μία και μοναδική μάχη την οποία καλούμαστε να κερδίσουμε.

Στην πραγματικότητα, υπάρχουν τρία διαφορετικά πεδία ανταγωνισμού.

Το πρώτο αφορά στο ποιος θα αναπτύξει τα ισχυρότερα θεμελιώδη μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Σήμερα, το προβάδισμα βρίσκεται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, που διαθέτουν τεράστια κεφάλαια, υπολογιστικές υποδομές και οικοσυστήματα καινοτομίας.

Το δεύτερο αφορά στο ποιος θα καταφέρει να ενσωματώσει αποτελεσματικότερα την τεχνητή νοημοσύνη στην οικονομική δραστηριότητα. Σε τομείς όπως η βιομηχανία, η ναυτιλία, ο τουρισμός, η γεωργία, η υγεία, η ενέργεια, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και η δημόσια διοίκηση. Αυτή η μάχη δεν έχει ακόμη κριθεί.

Το τρίτο αφορά στο ποιος θα πετύχει τη μεγαλύτερη αύξηση παραγωγικότητας. Διότι η πραγματική αξία της τεχνητής νοημοσύνης δεν μετριέται από τον αριθμό των μοντέλων που παράγονται, αλλά από την αύξηση της παραγωγής, τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, την αναβάθμιση δημόσιων υπηρεσιών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται η μεγάλη ευκαιρία της Ευρώπης.

Η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Τα τελευταία χρόνια ακολούθησε μια ρηξικέλευθη στρατηγική ψηφιακού μετασχηματισμού. Υιοθέτησε πολιτική cloud-first, διαμόρφωσε Εθνική Στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη, έφερε τη διαλειτουργικότητα στο Δημόσιο και σήμερα υλοποιεί τον «ΔΑΙΔΑΛΟ» την υπολογιστική υποδομή για το ελληνικό AI Factory, τον καταλύτη για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στη χώρα μας.

Όλες αυτές οι δράσεις αποτελούν επένδυση στη γνώση και στην τεχνολογία, με στόχο τη δημιουργία ενός οικοσυστήματος που δημιουργεί καινοτομία, όπου μεταφράζεται σε πραγματική οικονομική και κοινωνική αξία. Προτάσσοντας πάντα τον σεβασμό στα δικαιώματα του πολίτη.

Το γεγονός ότι η ελληνική πρόοδος αναγνωρίζεται σε διεθνές επίπεδο αποτελεί ιδιαίτερη τιμή. Κυρίως, όμως, δημιουργεί μεγαλύτερη ευθύνη. Η Ελλάδα δεν καλείται απλώς να ακολουθήσει τις εξελίξεις, αλλά να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού παραδείγματος για τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την τεχνητή νοημοσύνη.

Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά στο αν η Ευρώπη μπορεί να υπερκεράσει άμεσα τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Κίνα. Η απάντηση είναι πιθανότατα πως όχι. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να δημιουργήσει το δικό της μοντέλο ανταγωνιστικότητας.
Ένα μοντέλο που θα συνδυάζει καινοτομία, εμπιστοσύνη, ανθρώπινο κεφάλαιο και ταχεία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην οικονομία και την κοινωνία.

Εάν τα καταφέρει, ίσως να μη νικήσει στην πρώτη μάχη. Μπορεί όμως να κερδίσει τις δύο επόμενες που εν τέλει θα καθορίσουν την ευημερία των κοινωνιών. Την μάχη της ευρείας ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης και αυτή της επίτευξης πολλαπλάσιας παραγωγικότητας.


*Ο Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος είναι καθηγητής Γενικός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και τ. Πρύτανης του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου