Αθανάσιος Παιδής

Η κλιματική κρίση, οι σαρωτικές πυρκαγιές και οι πρωτοφανείς καύσωνες σε ολόκληρο τον πλανήτη δημιουργούν ένα εκρηκτικό σκηνικό, το οποίο θα φέρει τα ελληνικά και παγκόσμια νοικοκυριά αντιμέτωπα με ένα νέο κύμα ακρίβειας στα τρόφιμα, η κορύφωση του οποίου αναμένεται κατά τη διάρκεια του 2027 και έως το 2028.

Οι περιβαλλοντικές καταστροφές των τελευταίων ετών έχουν ξεπεράσει κάθε προηγούμενο, χτυπώντας στην καρδιά την παγκόσμια αγροτική παραγωγή. Τιτάνιες πυρκαγιές έχουν σαρώσει τεράστιες εκτάσεις σε χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, αλλά και μακριά από εμάς, στην Καλιφόρνια και τον Καναδά, καταστρέφοντας ολοσχερώς καλλιέργειες, δάση και υποδομές.

Την ίδια στιγμή, οι πρωτοφανείς καύσωνες που έχουν πλήξει συστηματικά την Κεντρική Ευρώπη στραγγαλίζουν την παραγωγή. Η ξηρασία μειώνει δραματικά τις αποδόσεις σε προϊόντα-κλειδιά, επηρεάζοντας άμεσα το σιτάρι (και κατ' επέκταση το σιμιγδάλι και τα ζυμαρικά), το κριθάρι, καθώς και τα φρούτα, τα λαχανικά και τα αμπέλια, όπως επίσης και το πλήγμα στην κτηνοτροφία αντανακλάται άμεσα στις τιμές των βασικών αγαθών όπως το κρέας και το γάλα, αποσταθεροποιώντας τις αγορές. Παράλληλα, για πρώτη φορά καταγράφεται ιστορικά χαμηλή στάθμη στα νερά των μεγάλων ποταμών της Ευρώπης, όπως ο Δούναβης και ο Ρήνος, γεγονός που δυσχεραίνει τις ποτάμιες μεταφορές αγαθών, παραλύει τις εφοδιαστικές αλυσίδες και αυξάνει το κόστος μεταφοράς. Εδώ αξίζει να τονιστεί ότι η κατάσταση αυτή θα επηρεάσει πάρα πολλές καλλιέργειες, αφήνοντας τεράστιες εκτάσεις γης ανεκμετάλλευτες, γεγονός που θα εκτοξεύσει σημαντικά τις παγκόσμιες τιμές τροφίμων, με τους οικονομικούς αναλυτές να εκτιμούν αυξήσεις που θα κυμανθούν από 5% έως και 16%.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στα μέτωπα της φύσης. Η παράλληλη συνέχιση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και ο κίνδυνος ενός ουσιαστικού κλεισίματος στα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα, όπως τα Στενά του Ορμούζ, λειτουργούν ως επιταχυντές της κρίσης.

Το Ορμούζ αποτελεί κρίσιμη αρτηρία για τη διακίνηση πετρελαίου και ενέργειας παγκοσμίως. Ένα ενδεχόμενο κλείσιμο θα εκτίνασσε άμεσα το κόστος των καυσίμων και των λιπασμάτων. Εάν αυτή η γεωπολιτική αστάθεια συμπέσει χρονικά με τα κλιματικά σοκ στην παραγωγή, τότε το αυξημένο κόστος ενέργειας και μεταφοράς θα πολλαπλασιάσει τις τιμές στο ράφι, κάνοντας την κατάσταση εξαιρετικά δύσκολη.

Ένα από τα πιο κρίσιμα χαρακτηριστικά αυτής της κατάστασης είναι η χρονοκαθυστέρηση. Οι ζημιές που υφίστανται οι αγρότες σήμερα στα χωράφια και στις φυτείες δεν μεταφράζονται αυτόματα σε αυξήσεις την επόμενη μέρα. Απαιτείται χρόνος για τη συγκομιδή, την επεξεργασία, τη μεταφορά και τη διανομή. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πλήρης επίπτωση των σημερινών καταστροφών θα κλειδώσει σταδιακά και θα γίνει πλήρως αισθητή στους καταναλωτές στο βάθος της διετίας 2027-2028.

Σε εγχώριο επίπεδο, οι προσπάθειες και τα μέτρα της κυβέρνησης για την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών είναι αναμφισβήτητα σημαντικές. Ωστόσο, το μεγάλο αγκάθι παραμένει η σκληρή πραγματικότητα της αγοράς. Δυστυχώς, κάθε προσπάθεια αύξησης των μισθών ή ελάφρυνσης της φορολογίας τελικά αναλώνεται και απορροφάται στην καθημερινή πράξη από τον καλπάζοντα πληθωρισμό. Όταν το ράφι του σούπερ μάρκετ και οι λογαριασμοί συνεχίζουν να τρώνε το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού, οι όποιες θετικές παρεμβάσεις χάνουν την αποτελεσματικότητά τους, αφήνοντας τους πολίτες με την αίσθηση ότι κυνηγούν διαρκώς μια κινούμενη γραμμή τερματισμού.

Μπροστά σε αυτή τη νέα, ζοφερή πραγματικότητα, γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ η ανάγκη για δραστικές αποφάσεις, καθώς οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι μέχρι και το 2100 η κλιματική κρίση θα στοιχίσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μια τέτοια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία είναι απολύτως απαραίτητη σε τρία επίπεδα:

Πρώτον, και αμεσότερον, για την ουσιαστική στήριξη του πρωτογενούς τομέα και των παραγωγών που βλέπουν τον κόπο τους να χάνεται από τα ακραία φαινόμενα, μέσω της δημιουργίας ενός ειδικού ταμείου αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης.

Δεύτερον, για την ενίσχυση της κρατικής αρωγής προς τους πολίτες και τα νοικοκυριά που πλήττονται από τις φυσικές καταστροφές.

Και τρίτον, για τη θεσμοθέτηση μηχανισμών δράσης οι οποίοι θα λειτουργούν ως αεροστεγές κύμα προστασίας απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις, ενισχύοντας παράλληλα την παραγωγική αυτάρκεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Χωρίς μια ενιαία, ευρωπαϊκή ασπίδα προστασίας, οι τοπικές οικονομίες και οι αγρότες θα παραμείνουν απροστάτευτοι απέναντι σε μια κρίση που δεν γνωρίζει σύνορα.

Η προοπτική αυτής της παρατεταμένης ακρίβειας δημιουργεί εύλογη ανησυχία. Σε αντίθεση με παλαιότερες κρίσεις που είχαν προσωρινό χαρακτήρα, η σύγκλιση της κλιματικής αλλαγής, των γεωπολιτικών εντάσεων και των εσωτερικών πληθωριστικών πιέσεων φαίνεται πως παγιώνεται. Η ακρίβεια στα βασικά αγαθά κινδυνεύει να γονατίσει ολόκληρη την οικονομία και να γίνει η νέα, δύσκολη πραγματικότητα για τα ελληνικά νοικοκυριά τα επόμενα χρόνια.

*Ο Αθανάσιος Παιδής είναι πρώην αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλίας, γεωπόνος και συντονιστής κρατικής αρωγής για έργα φυσικών καταστροφών στους ΟΤΑ