Άννα Διαμαντοπούλου

Τι σημαίνει, λοιπόν, όταν ο τίτλος είναι ψευδής και η εικόνα είναι κατασκευασμένη;

Σημαίνει ότι η παραπλάνηση έχει ήδη συντελεστεί πριν ακόμη ο πολίτης διαβάσει την πρώτη γραμμή. Και όταν η εικόνα έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη χωρίς καμία σχετική επισήμανση, το πρόβλημα δεν είναι μόνο δημοσιογραφικό ή τεχνολογικό. Είναι βαθιά πολιτικό. Είναι ζήτημα δημοκρατίας.

Η Hannah Arendt είχε επισημάνει ότι η ελευθερία της γνώμης δεν έχει κανένα νόημα, όταν τα γεγονότα πάνω στα οποία διαμορφώνονται οι γνώμες παύουν να είναι κοινά αποδεκτά. Η δημοκρατία προϋποθέτει ότι μπορούμε ακόμη να διακρίνουμε το πραγματικό από το κατασκευασμένο.

Η προστασία αυτής της αλήθειας είναι μια αλυσίδα δημοκρατικής ευθύνης.

Πρώτος κρίκος είναι ο δημοσιογράφος, που οφείλει να ερευνά, να τεκμηριώνει, να διασταυρώνει και να ελέγχει κάθε πληροφορία πριν τη δημοσιοποιήσει. Η δημοσιογραφία είναι η αναζήτηση της αλήθειας των γεγονότων.

Δεύτερος κρίκος είναι το ίδιο το μέσο ενημέρωσης. Έχει πλήρη ευθύνη για όσα δημοσιεύει. Όταν παρουσιάζει ατεκμηρίωτο ή τεχνητά παραγόμενο περιεχόμενο ως πραγματικό, διαπομπεύει την ίδια τη δημοσιογραφία. Και όταν αυτό γίνεται για να υπηρετηθούν πολιτικές, οικονομικές ή άλλες σκοπιμότητες, η ενημέρωση παύει να υπηρετεί την κοινωνία και μετατρέπεται σε εργαλείο επιρροής.

Τρίτος κρίκος είναι οι επαγγελματικοί και οι ανεξάρτητοι θεσμοί εποπτείας. Υπάρχουν και για να συντάσσουν κώδικες δεοντολογίας αλλά κυρίως για να διασφαλίζουν ότι οι κανόνες εφαρμόζονται.

Τέταρτος κρίκος είναι η Πολιτεία. Το κράτος δικαίου οφείλει να εγγυάται την εφαρμογή των νόμων που ψηφίζει και να προστατεύει τους πολίτες από την παραπληροφόρηση.
Τελευταίος κρίκος ο πολίτης.Όσο ποτέ πριν υπάρχει ανάγκη να επιλέγει να αξιολογεί να κρίνει όχι με βάση ποιον συμπαθεί αλλά με βάση στοιχεία

Η ελληνική δημοσιογραφική κοινότητα έκανε ένα σημαντικό βήμα υιοθετώντας Κώδικα Δεοντολογίας για τη χρήση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Το ίδιο κάνει και η Ευρωπαϊκή Ένωση με το νέο θεσμικό της πλαίσιο. Το μήνυμα είναι σαφές: ο πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει πότε βλέπει μια πραγματική καταγραφή και πότε ένα περιεχόμενο που δημιουργήθηκε ή αλλοιώθηκε με τεχνητή νοημοσύνη.

Κανόνες, λοιπόν, υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει η βούληση να εφαρμοστούν.

Αφορμή για αυτές τις σκέψεις υπήρξε ένα πρόσφατο δημοσίευμα που με αφορούσε προσωπικά, στο οποίο χρησιμοποιήθηκε εικόνα με σοβαρές ενδείξεις ότι είχε δημιουργηθεί με παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς καμία σχετική επισήμανση. Δεν γράφω όμως μόνο γι’ αυτό. Γράφω για να χτυπήσω κι εγώ την καμπάνα.Γράφω γιατί αύριο το ίδιο μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε πολίτη. Όταν μια συνθετική εικόνα παρουσιάζεται ως πραγματική, δεν θίγεται μόνο το πρόσωπο που απεικονίζεται. Θίγεται το δικαίωμα όλων μας να γνωρίζουμε τι είναι αληθινό και τι είναι κατασκευασμένο.

Γι’ αυτό η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στον δημοσιογράφο. Ανήκει στο μέσο ενημέρωσης, στους επαγγελματικούς και ανεξάρτητους θεσμούς, στην ΕΣΗΕΑ, στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και, τελικά, στην ίδια την Πολιτεία. Οι θεσμοί υπάρχουν για να εφαρμόζουν τις αρχές που διακηρύσσουν , και όταν δεν το πράττουν, η σιωπή τους δεν είναι ουδετερότητα. Είναι ανοχή.

Η τεχνητή νοημοσύνη θα εξελίσσεται με ταχύτητα που κανείς δεν μπορεί να ανακόψει. Η απάντηση όμως δεν είναι ο φόβος απέναντί της. Είναι η υπεράσπιση της αλήθειας των γεγονότων.

Γιατί η αλήθεια των γεγονότων είναι δημοσιογραφική υποχρέωση και προϋπόθεση της δημοκρατίας.

** Πηγή: Έρευνα ερευνητών του Penn State University, δημοσιευμένη στο περιοδικό Nature Human Behaviour, σύμφωνα με την οποία περισσότερο από το 75% των κοινοποιήσεων ειδησεογραφικών συνδέσμων στο Facebook πραγματοποιούνται χωρίς ο χρήστης να έχει ανοίξει το άρθρο.
* Η Άννα Διαμαντοπούλου  είναι πρώην υπουργός, πρώην επίτροπος της ΕΕ , υπεύθυνη πολιτικού σχεδιασμού και μέλος του Συντονιστικού Πολιτικού Κέντρου του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής