Αθηνά Λινού

Γι’αυτό και μία παγκόσμια συμμαχία κρατών, οργανισμών και φορέων (School Meals Coalition) έχει θέσει ως στόχο, μέχρι το 2030, κάθε παιδί στον κόσμο να έχει πρόσβαση σε τουλάχιστον ένα υγιεινό σχολικό γεύμα την ημέρα. Πάνω από 80 κράτη έχουν δεσμευθεί σε στρατηγικά σχέδια επέκτασης των προγραμμάτων τους, αναγνωρίζοντας τη σίτιση ως κρίσιμο μοχλό για την εκπαίδευση, την υγεία και την κοινωνική ανάπτυξη.

Η καθολική σχολική σίτιση - η παροχή ενός δωρεάν, πλήρους και υγιεινού γεύματος σε κάθε παιδί, κάθε σχολική ημέρα και ανεξαρτήτως εισοδήματος - αποτελεί μια πολιτική που εφαρμόζεται ήδη σε χώρες όπως η Φινλανδία, η Σουηδία, η Εσθονία, η Κροατία, η Λιθουανία,η Βραζιλία, η Ινδία ενώ σε άλλες χώρες όπως η Ιρλανδία, η Σλοβακία, η Σλοβενία επεκτείνουν την κάλυψη με στόχο την καθολικότητα στα επόμενα λίγα έτη.

Ποια είναι τα τεκμηριωμένα οφέλη της καθολικής σχολικής σίτισης;

Πολλές διεθνείς επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι η καθολική σχολική σίτιση :

1. Βελτιώνει την σωματική υγεία μέσω της μείωσης της παιδικής παχυσαρκίας και, μακροχρόνια, τη μείωση των χρόνιων νοσημάτων, τα οποία ευθύνονται για το 60% των θανάτων στην Ε.Ε.
2. Βελτιώνει τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα με λιγότερες απουσίες, μεγαλύτερη συμμετοχή, αυξημένη συγκέντρωση και υψηλότερη επίδοση. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του ΟΟΣΑ στα αποτελέσματα του προγράμματος PISA, όπου η μέση απόδοση των μαθητών στα μαθηματικά, σε διάφορες χώρες, είναι αντιστρόφως ανάλογη του ποσοστού των μαθητών που χάνουν ένα γεύμα εβδομαδιαίως και επηρεάζεται θετικά από το ποσό που διαθέτει το κράτος για την σίτιση των μαθητών.
3. Αντιμετωπίζει την σχολική βία : μελέτες καταδεικνύουν ότι τα σχολικά γεύματα βελτιώνουν την σχολική κουλτούρα, μειώνουν περιστατικά συγκρούσεων μεταξύ μαθητών και περιορίζουν σημαντικά το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Παράλληλα βελτιώνουν τις σχέσεις εκπαιδευτικών τόσο με τους μαθητές (ιδιαίτερα στις τάξεις του γυμνασίου) όσο και με τους γονείς.
4. Μειώνει τις κοινωνικές ανισότητες και αποφεύγει τον στιγματισμό με την καθολική παροχή των ίδιων γευμάτων σε όλους τους μαθητές.
5. Ενισχύει την τοπική οικονομία με την σταθερή ζήτηση για τοπικούς παραγωγούς και μικρούς προμηθευτές.
6. Προσφέρει οικονομικά οφέλη στα νοικοκυριά με μείωση του κόστους τροφίμων κατά 14% μηνιαίως - όφελος ακόμα μεγαλύτερο για ευάλωτες οικογένειες.
7. Έχουν περιγραφεί και πολλά ακόμα ευεργετικά αποτελέσματα όπως ενίσχυση της γνωστικής και σωματικής ανάπτυξης, αύξηση της μελλοντικής εισοδηματικής ικανότητας των παιδιών κατά 3-6% και αναλογία απόδοσης επένδυσης από 4:1 έως και 7:1 για κάθε 1 ευρώ δημόσιας δαπάνης.

Τί ισχύει σήμερα στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα σήμερα λειτουργεί το πρόγραμμα «Σχολικά Γεύματα» που παρέχει ζεστά γεύματα σε συγκεκριμένα δημοτικά σχολεία. Το κόστος του υφιστάμενου προγράμματος ανέρχεται στα 115 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για 232.062 μαθητές, αριθμός που αντιστοιχεί σε ποσοστό μικρότερο από το 40% των μαθητών που φοιτούν στα δημοτικά σχολεία της χώρας. Είναι εντυπωσιακό ότι σε κανέναν από τους 177.300 μαθητές νηπιαγωγείου και τους 332.400 μαθητές γυμνασίου δεν παρέχεται γεύμα στο σχολείο από το κράτος. Επίσης η παροχή γεύματος στο τέλος της ημέρας δυσχεραίνει τον έλεγχο της πραγματικής κατανάλωσής του, δεν ενσωματώνει τη διατροφική αγωγή στην σημερινή σχολική ζωή και κυρίως δεν διασφαλίζει την ικανοποιητική συμμετοχή στη μάθηση η οποία, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, παρεμποδίζεται λόγω πείνας σε σημαντικό ποσοστό των παιδιών.

Τί προτείνω;

Προτείνω να χορηγείται σε όλα τα παιδιά της χώρας - σε νηπιαγωγεία, δημοτικά και γυμνάσια - καθημερινά, ένα υγιεινό κρύο γεύμα, το οποίο οποίο μπορεί να διανέμεται εύκολα, με ασφάλεια και σαφή διατροφική αξία, νωρίς το πρωί. Με τον τρόπο αυτό εξαλείφονται οι κίνδυνοι που συνδέονται με την πλημμελή συντήρηση των ζεστών γευμάτων και παρακάμπτεται το πρόβλημα της έλλειψης κατάλληλων υποδομών στα σχολεία για την παραλαβή και διατήρησή του, ενώ παράλληλα οι μαθητές παραμένουν συγκεντρωμένοι και αποδοτικοί κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Το μοντέλο αυτό έχει ήδη εφαρμοσθεί από το 2012 μέσω του Προγράμματος ΔΙΑΤΡΟΦΗ με ιδρυτικό χορηγό το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Τα ευεργετικά αποτελέσματά του έχουν μελετηθεί από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard και δημοσιευθεί σε σημαντικά επιστημονικά περιοδικά όπως το Lancet.

Το γεύμα καλύπτει σημαντικό μέρος των θερμιδικών αναγκών του παιδιού, συνεισφέροντας κυρίως στην πρόσληψη πρωτεϊνών και διαιτητικών ινών. Επίσης, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, καλύπτει έως και το 88% της ημερήσιας πρόσληψης βιταμίνης Α, το 50-100% της βιταμίνης C, καθώς και το ένα τρίτο της συνιστώμενης ποσότητας βιταμίνης Ε και φυλλικού οξέος. Με τον τρόπο αυτό βελτιώνει την ποιότητα της διατροφής, ιδιαίτερα σε παιδιά που ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Ποιο είναι το κόστος εφαρμογής της δωρεάν καθολικής σχολικής σίτισης;

Βάσει της σημαντικής σχετικής εμπειρίας μας το κόστος της καθολικής σίτισης ανέρχεται στα 545 εκατομμύρια ευρώ ετησίως - 85 εκατομμύρια για τα παιδιά του νηπιαγωγείου, 290 εκατομμύρια ευρώ για το σύνολο των μαθητών του δημοτικού και 170 εκατομμύρια για τους μαθητές του γυμνασίου - ενώ αν αποφασίσουμε να προσφέρουμε σίτιση και σε μαθητές του λυκείου, το ποσό αυτό θα έφτανε συνολικά στα 700 εκατομμύρια ευρώ. Οι υπολογισμοί αυτοί αφορούν 180 σχολικές ημέρες, με κόστος 2.7 ευρώ ανά γεύμα.

Το κόστος αυτό είναι μικρό μπροστά στα οφέλη από την καθολική σχολική σίτιση στα Ελληνόπουλα. Μόνο το όφελος από την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας στην χώρα μας - η οποία βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο της Ε.Ε με το 35% των παιδιών μας να είναι παχύσαρκα ή υπέρβαρα - θα αρκούσε για την άμεση έναρξη εφαρμογής της σχολικής υγιεινής σίτισης. Το οικονομικό κόστος της παχυσαρκίας ανέρχεται στα 4.26 δισεκατομμυρια ευρώ (2.08% του ΑΕΠ) και αναμένεται να αυξηθεί καθώς εκτιμάται ότι το ποσοστό της παιδικής παχυσαρκίας, έως το 2035, θα έχει φτάσει στο 60%.

Χωρίς ένα ολοκληρωμένο σύστημα σχολικής διατροφής, καμία στρατηγική πρόληψης δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική. Η καθολική σχολική σίτιση δεν αποτελεί μόνο κοινωνική πολιτική αλλά κεντρική αναπτυξιακή επένδυση. Είναι καιρός να εφαρμοσθεί και στη χώρα μας.

Αθηνά Λινού, Καθηγήτρια Ιατρικής ΕΚΠΑ - Ανεξάρτητη Βουλευτής Β1 Βόρειου Τομέα Αθηνών