Άκης Σκέρτσος

Θα ήταν λάθος να αντιμετωπιστεί ως άλλη μία τεχνική παρέμβαση πληροφορικής. Πρόκειται για μια οργανωμένη απάντηση του κράτους σε ένα χρόνιο έλλειμμα: την απουσία ενιαίας, αξιόπιστης και μετρήσιμης εικόνας για την πορεία των υποθέσεων διαφθοράς στη χώρα.

Για χρόνια τα δεδομένα αυτά ήταν κατακερματισμένα. Δεν υπήρχε κοινή γλώσσα μεταξύ των συναρμόδιων αρχών. Δεν μπορούσε να προσδιοριστεί με ακρίβεια το διαδικαστικό στάδιο κάθε υπόθεσης. Δεν υπήρχε σαφής συσχέτιση μεταξύ καταγγελιών, ποινικών διώξεων και τελεσίδικων αποφάσεων. Το αποτέλεσμα ήταν και είναι καθυστερήσεις στην εκδίκαση των υποθέσεων, αδυναμία αξιολόγησης πολιτικών και έλλειμμα λογοδοσίας.

Υποθέσεις διαφθοράς

Ολα αυτά οδηγούν διαχρονικά και σε κάτι πολύ πιο επικίνδυνο: τη διάβρωση της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στους θεσμούς του κράτους δικαίου. Την άνοδο του λαϊκισμού και του αντισυστημισμού. Την αίσθηση ότι τα «μεγάλα ψάρια» βρίσκουν πάντα τρόπο να ξεγλιστράνε από τα «δίχτυα» του κράτους και της Δικαιοσύνης.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις εκθέσεις της για το κράτος δικαίου, έχει καλέσει τη χώρα μας να οικοδομήσει αξιόπιστο ιστορικό επιδόσεων σε διώξεις και τελεσίδικες αποφάσεις, ιδίως σε υποθέσεις υψηλού επιπέδου. Ο ΟΟΣΑ έχει διατυπώσει επιφυλάξεις για την έρευνα και τη στατιστική αποτύπωση των υποθέσεων διαφθοράς. Γι’ αυτό και η απάντησή μας δεν μπορεί να είναι αμυντική. Οφείλει να είναι θεσμική και μεταρρυθμιστική.

Το Ενιαίο Ψηφιακό Μητρώο δημιουργεί για πρώτη φορά μία ηλεκτρονική βάση δεδομένων που θα παρακολουθεί κάθε υπόθεση διαφθοράς από το αρχικό στάδιο διερεύνησης έως την αμετάκλητη περάτωσή της. Κάθε υπόθεση αποκτά μοναδικό αναγνωριστικό κωδικό.

Η ταξινόμηση βασίζεται σε κατάλογο αδικημάτων διαφθοράς, ο οποίος ανταποκρίνεται στις επιταγές του Ποινικού Κώδικα και των ειδικών ποινικών νόμων, αλλά και διεθνών νομοθετικών κειμένων και ορισμών ή συστάσεων διεθνών φορέων με αντικείμενο την παρακολούθηση και αντιμετώπιση του φαινομένου της διαφθοράς και ιδίως της Σύμβασης του ΟΟΣΑ για την Καταπολέμηση της Δωροδοκίας Αλλοδαπών Δημοσίων Λειτουργών, η οποία κυρώθηκε με τον ν. 2656/1998.

Υπόχρεοι ενημέρωσης είναι η Βουλή, τα δικαστήρια και οι εισαγγελίες, οι αστυνομικές αρχές, η Εθνική Αρχή Διαφάνειας και η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων.

Ολα τα στοιχεία κάθε υπόθεσης καταχωρίζονται στο Μητρώο πλήρως ανωνυμοποιημένα, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κανονισμού (Ε.Ε.) 2016/679 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Δεν καταχωρίζονται στο Μητρώο πληροφορίες και δεδομένα με ποιοτικά χαρακτηριστικά ικανά να πλήξουν τη μυστικότητα της διαδικασίας, όπου αυτή προβλέπεται, τα δικαιώματα και τα προσωπικά δεδομένα των εμπλεκομένων προσώπων. Προβλέπεται τριμελής επιτροπή εποπτείας της λειτουργίας του Μητρώου, σύμφωνα με τους σκοπούς του, ενώ καθιερώνεται και ετήσια δημόσια έκθεση προς τη Βουλή.

Με άλλα λόγια: διαφάνεια με κανόνες, λογοδοσία με μετρήσιμα στοιχεία, πολιτική βασισμένη σε δεδομένα.
Η αντιπολίτευση, ωστόσο, καταψήφισε το νομοσχέδιο επί της αρχής και στα περισσότερα άρθρα. Η στάση αυτή γεννά εύλογα ερωτήματα. Την ίδια στιγμή που η αντιπολίτευση ασκεί ανέξοδη κριτική για θέματα διαφθοράς ζητώντας περισσότερη διαφάνεια, λογοδοσία και αυστηρότερη αντιμετώπιση της διαφθοράς, ταυτόχρονα καταψηφίζει ένα θεσμικό εργαλείο που κινείται ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση.

Η κριτική είναι θεμιτή. Η άρνηση σε κάθε δομική μεταρρύθμιση, όμως, υπονομεύει την αξιοπιστία της ίδιας της κριτικής. Αν πράγματι επιδιώκουμε θεσμούς που λειτουργούν, τότε οφείλουμε να στηρίζουμε τις πολιτικές που τους ενισχύουν. Διαφορετικά, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης μετατρέπονται σε φορείς τού «όχι σε όλα» και τού «ναι στο τίποτα».

Η μεταρρύθμιση αυτή δεν είναι αποσπασματική. Αντιθέτως, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο εθνικό σχέδιο. Η Ελλάδα έχει θέσει ως οραματικό στόχο έως το 2030 -στην επέτειο των 200 ετών από τη σύσταση του ελληνικού κράτους- την αναβάθμιση ολόκληρου του θεσμικού οπλοστασίου για τη διαφάνεια στο Δημόσιο, την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των ελεγκτικών μηχανισμών και το ξερίζωμα των πελατειακών σχέσεων που τραυμάτισαν επί δεκαετίες τη λειτουργία της διοίκησης.

Αποτελέσματα

Οι προτεινόμενες αλλαγές στο πλαίσιο της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης -ως προς την αναζήτηση ποινικών ευθυνών υπουργών, τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων, την ουσιαστική αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων- στοχεύουν ακριβώς σε αυτό: τη θωράκιση της θεσμικής ακεραιότητας. Είναι θεσμικές παρεμβάσεις που επιχειρούν να κλείσουν ιστορικές εκκρεμότητες του πολιτικού μας συστήματος.

Τα αποτελέσματα αυτής της στρατηγικής υπέρ της νομιμότητας παντού αποτυπώνονται ήδη σε διεθνείς αξιολογήσεις. Στην τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου, η χώρα έχει μειώσει τις συστάσεις από επτά σε τέσσερις, συγκαταλεγόμενη πλέον μεταξύ των κρατών-μελών με τις λιγότερες συστάσεις. Παράλληλα, σύμφωνα με τον Economist Intelligence Unit, η Ελλάδα επανήλθε για δεύτερη συνεχή χρονιά, μετά από δεκαπέντε χρόνια, στην ομάδα των 25 χωρών που κατατάσσονται ως πλήρεις δημοκρατίες.

Οι δείκτες, φυσικά, δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι, όμως, ένδειξη ότι οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις παράγουν αποτέλεσμα και θεσμική κανονικότητα χάρη στην αξιοποίηση και της τεχνολογίας.

Η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος δεν επιτυγχάνεται με γενικές διακηρύξεις. Απαιτεί συστήματα παρακολούθησης, διαλειτουργικότητα, σαφείς αρμοδιότητες, προστασία δεδομένων και δημόσια λογοδοσία. Το Ενιαίο Ψηφιακό Μητρώο είναι ένα τέτοιο εργαλείο.

Με την υπερψήφισή του η Βουλή δεν ενέκρινε απλώς μία νέα βάση δεδομένων. Επέλεξε έναν διαφορετικό τρόπο άσκησης πολιτικής: με κανόνες, διαφάνεια και μετρήσιμα αποτελέσματα. Και αυτό είναι ο πυρήνας μιας ώριμης, πλήρους δημοκρατίας.