Πάνω από 1 εκατ. στρέμματα κάηκαν από τις φωτιές σε Γαλλία και Ισπανία: Ακραία πυρική συμπεριφορά και πυρονέφη

Με αφορμή τις μεγάλες δασικές πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν κοντά στο Μπορντώ και τη Μαδρίτη, η πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών/meteo.gr παρουσιάζει μια πρώτη αποτίμηση της εξέλιξής τους για την περίοδο 22-26 Ιουλίου 2026, με βάση δορυφορικά δεδομένα και πυρομετεωρολογική ανάλυση.

Ειδικότερα, ο υψηλός κίνδυνος τις προηγούμενες ημέρες και η εκδήλωση ακραίας πυρικής συμπεριφοράς δεν προέκυψαν ξαφνικά. Διαμορφώθηκαν σταδιακά, μέσα από μια αλληλουχία υγρών και στη συνέχεια θερμών-ξηρών συνθηκών:

- Ο βροχερός χειμώνας ευνόησε την ανάπτυξη βιομάζας (περισσότερη διαθέσιμη βλάστηση).

- Ακολούθησαν τρία κύματα καύσωνα που ξήραναν γρήγορα τη λεπτή και νεκρή καύσιμη ύλη.

- Το αποτέλεσμα ήταν ένα πολύ εύφλεκτο περιβάλλον.

- Η χαμηλή σχετική υγρασία, οι κατά διαστήματα ενισχυμένοι άνεμοι και η ατμοσφαιρική αστάθεια δυσκόλεψαν τον έλεγχο των μετώπων πυρκαγιάς.

- Σε αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και το νυχτερινό «παράθυρο» ανάκαμψης της υγρασίας των λεπτών νεκρών δασικών καυσίμων ήταν περιορισμένο, με αποτέλεσμα η φωτιά να παραμένει ενεργή και δύσκολη στον περιορισμό.

Δασική πυρκαγιά κοντά στο Μπορντώ

Στη νοτιοδυτική Γαλλία, οι πυρκαγιές δυτικά-νοτιοδυτικά του Μπορντώ εκδηλώθηκαν σε πεδινές περιοχές, όπου η διάδοση επηρεάστηκε έντονα από τις αλλαγές στο πεδίο του ανέμου.

- Στην αρχική φάση, ξηροί βορειοανατολικοί άνεμοι ενίσχυσαν γρήγορα τα μέτωπα και τα ώθησαν προς τα νοτιοδυτικά.

- Την Παρασκευή 24.07, οι εναλλαγές του συνοπτικού βορειοανατολικού ανέμου με τη θαλάσσια αύρα και τα καθοδικά ρεύματα καταιγίδων δημιούργησε διαδοχικές αλλαγές διεύθυνσης και έντασης του ανέμου.

- Αυτές οι εναλλαγές προκάλεσαν πολλαπλές ενεργές πλευρές της πυρκαγιάς και δυσκόλεψαν τον έλεγχο.

- Το Σάββατο 25.07, η έντονη καύση και η ασταθής ατμόσφαιρα ευνόησαν την ανάπτυξη βαθιάς πυροεπαγωγής.

- Σε αυτή τη φάση σχηματίστηκε πυρογενές καταιγιδοφόρο νέφος (pyrocumulonimbus, pyroCb - Εικόνα 1). Με απλά λόγια, η φωτιά άρχισε να παράγει τον δικό της καιρό.

- Η αλληλεπίδραση φωτιάς-ατμόσφαιρας συνδέθηκε με ακραία πυρική συμπεριφορά, ισχυρές ριπές και χαοτική διάδοση στο πεδίο.

Σύμπλεγμα δασικών πυρκαγιών δυτικά της Μαδρίτης

Στην κεντρική Ισπανία, δυτικά της Μαδρίτης, τρεις αρχικά διακριτές δασικές πυρκαγιές εξελίχθηκαν σε ένα σύμπλεγμα πυρκαγιών.

- Η αρχική εξάπλωση ευνοήθηκε από σχετικά ενισχυμένους και ξηρούς δυτικούς-νοτιοδυτικούς ανέμους.

- Ο συνδυασμός ενισχυμένων ανέμων και χαμηλής υγρασίας των νεκρών δασικών καυσίμων ευνόησε την εμφάνιση κηλιδώσεων (spotting), δηλαδή τη μεταφορά καυτρών και τη δημιουργία νέων εστιών μακριά από το κύριο μέτωπο. Αυτό συνέβαλε στην ανάπτυξη ακραίας πυρικής συμπεριφοράς και στη γρήγορη εξάπλωση της φωτιάς.

- Η έντονη τοπογραφία της περιοχής αύξησε την πολυπλοκότητα της διάδοσης και έκανε δυσκολότερη τη διαχείριση των μετώπων.

- Το Σάββατο 25.07, η διέλευση διαταραχής στην ανώτερη τροπόσφαιρα οδήγησε σε στροφή των ανέμων από νοτιοδυτικούς σε βορειοδυτικούς ενώ αναπτύχθηκε ατμοσφαιρική αστάθεια.

- Η αλλαγή αυτή ήταν κρίσιμη: μεγάλες ανατολικές πλευρές των πυρκαγιών μετατράπηκαν σε νέες κεφαλές (τα πλέον έντονα μέτωπα μιας δασικής πυρκαγιάς), αυξάνοντας απότομα τον ρυθμό εξάπλωσης.

- Παρατηρήθηκε πυροεπαγωγή με σχηματισμό πυρονεφών. Δεν προέκυψε αντίστοιχη ένδειξη σχηματισμού pyroCb όπως στη Γαλλία, ωστόσο η πυρική συμπεριφορά ήταν έντονη.

- Την Κυριακή 26.07, οι τρεις πυρκαγιές συνενώθηκαν. Τέτοια συνένωση μεγάλων δασικών πυρκαγιών δεν είναι συχνή στην Ευρώπη, με χαρακτηριστικές εξαιρέσεις την Πορτογαλία και τη δασική πυρκαγιά του Έβρου το 2023.

Τι κάηκε

- Στην περιοχή Navaluenga, Ávila (Ισπανία), το EFFIS εκτιμά καμένη έκταση 440.000 στρέμματα. Αυτή αφορά κυρίως μικτά δάση (27,2%), σκληρόφυλλη βλάστηση (20,7%) και κωνοφόρα δάση (20,2%), ενώ το 77,2% εμπίπτει σε περιοχή Natura.

- Στην περιοχή Porge, Gironde (Γαλλία), το EFFIS εκτιμά καμένη έκταση 391.000 στρέμματα. Εκεί κυριαρχούν τα κωνοφόρα δάση (67,3%), ενώ σημαντικό ποσοστό αφορά μεταβατικές δασικές-θαμνώδεις εκτάσεις (25,8%).

Τι αναμένεται τις επόμενες ημέρες

Τις επόμενες ημέρες αναμένονται εκ νέου δύσκολες πυρομετεωρολογικές συνθήκες σε τμήματα της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης, λόγω νέου κύματος καύσωνα.

Στον προγνωστικό χάρτη των θερμοκρασιακών αποκλίσεων στα 850 hPa (Εικόνα 2), δηλαδή περίπου 1.500 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασας, διακρίνονται θετικές αποκλίσεις τοπικά άνω των +8 έως +12 °C, εξέλιξη που ευνοεί περαιτέρω ξήρανση των λεπτών νεκρών δασικών καυσίμων και διατήρηση αυξημένου κινδύνου.

Συμπέρασμα

- Οι μεγάλες αυτές πυρκαγιές αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνθετων γεγονότων. Η μεγάλη διαθεσιμότητα καύσιμης ύλης, η ξήρανσή της από τα διαδοχικά κύματα καύσωνα, οι ξηροί και μεταβαλλόμενοι άνεμοι και η ατμοσφαιρική αστάθεια διαμόρφωσαν συνθήκες που ευνοούσαν την εκδήλωση ακραίας πυρικής συμπεριφοράς.

- Με βάση την προκαταρκτική δορυφορική ανάλυση, η συνολική καμένη έκταση σε Γαλλία και Ισπανία από τις 22.07 έως τις 26.07 ξεπερνά τα 1.230.000 στρέμματα.

Τι δείχνει η ανάλυση της εξάπλωσης των δασικών πυρκαγιών από δορυφορικές παρατηρήσεις

Στην παρούσα ανάλυση παρουσιάζονται τα θερμά σημεία όπως ανιχνεύθηκαν από ελευθέρα διαθέσιμους δορυφόρους γεωστατικής (Meteosat-12) με χρονική ανάλυση 10 λεπτών και πολικής (Suomi NPP, NOAA-20, NOAA-21, Aqua, Terra) τροχιάς με χρονική ανάλυση 12 ωρών.

Συνοπτικά και στις δυο περιπτώσεις παρατηρούμε την ταχεία επέκταση των περιμέτρων, τις αλλαγές του ανέμου που μετέβαλαν την κατεύθυνση διάδοσης των μετώπων, και την καμένη έκταση στις δύο περιοχές (με κόκκινη σκίαση).

Η παρουσία νεφώσεων ανά διαστήματα περιόριζε τη δυνατότητα καταγραφής όλων των θερμών σημείων από τους δορυφόρους.