Βασίλης Λεβέντης (1951-2026): Η γεμάτη εκρήξεις πορεία του προέδρου της Ενωσης Κεντρώων

Ο Βασίλης Λεβέντης ήταν ένας άνθρωπος που μιλούσε. Εμοιαζε να μιλά παντού και πάντα. Ασχέτως της ρητορικής του δεινότητας, δεν απέφευγε καμία ευκαιρία να εκφράσει τις απόψεις του δημοσίως. Απλώς και μόνο διότι πίστευε, ήταν βαθύτατα και ακλόνητα πεπεισμένος ότι οφείλει, για το καλό της πατρίδας, να μιλά.

Εξάλλου, υπό αυτή την ιδιότητά του έγινε γνωστός στο πανελλήνιο, δηλαδή ως ένας πολιτικολογών/πολιτευόμενος που παραχωρεί κάθε διαθέσιμο βήμα στον εαυτό του, επί δεκαετίες ολόκληρες και για ατελείωτες ώρες σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση, για να απευθυνθεί στο δικό του κοινό.

Και μολονότι η εκάστοτε ευκαιρία να μιλήσει μπορεί να ήταν ασυνήθιστη, να τον έφερνε ακόμη και σε εχθρικό περιβάλλον, ο Βασίλης Λεβέντης έμοιαζε να μην το χρειάζεται να το σκεφτεί δεύτερη φορά. Επαιρνε τον λόγο και έλεγε ακριβώς αυτό που σκεφτόταν - κατά κανόνα με μια ένταση, ένα «άχτι» για όσα εκείνος θεωρούσε ως κακώς κείμενα στην πολιτική ζωή της Ελλάδας.

Μοιραία, αυτοβιογραφείται ένας άνθρωπος που μιλά εις επήκοον πλήθους, που καταγράφεται διαρκώς, είτε στον δικό του τηλεοπτικό σταθμό είτε ως φιλοξενούμενος σε εκπομπές άλλων, σε συγκεντρώσεις του κόμματος που ο ίδιος ίδρυσε και στο οποίο προέδρευε, της Ενωσης Κεντρώων, στη Βουλή, στο YouTube κατά τα ύστερα του βίου του - πρακτικά οπουδήποτε.

Φωνή της συνείδησης

Ετσι, μία από τις πιο αποκαλυπτικές, αυτοβιογραφικές ομιλίες του δόθηκε υπό εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, τον Μάρτιο του 2018, στο ιδρυτικό συνέδριο του Κινήματος Αλλαγής.

Αδιαφορώντας πλήρως για τη θύελλα αντιδράσεων που θα ξεσήκωνε, αδιαφορώντας εξίσου για το ενδεχόμενο να αυτοσυγκρατηθεί ώστε να μην υποπέσει στην κατηγορία «πάρε με στον γάμο σου να σου πω “και του χρόνου”», με εκείνο τον χαρακτηριστικό μορφασμό δυσφορίας και απαξίωσης να αποτυπώνεται στο πρόσωπό του, ο Βασίλης Λεβέντης αιφνιδίασε τους πάντες - ή, τουλάχιστον, όσους εκ των παρισταμένων περίμεναν ότι θα άκουγαν άλλον έναν τυπικό, στρογγυλεμένο και προσεκτικά λειασμένο πανηγυρικό χαιρετισμό προς τον τότε εν τω γεννάσθαι πολιτικό φορέα της υποτιθέμενης ελληνικής σοσιαλδημοκρατίας.

Και υπό αυτό το πρίσμα αξίζει να ανακληθεί στη μνήμη εκείνη η παρέμβαση, τόσο σύντομη -εφόσον διακόπηκε πρόωρα λόγω των εν χορώ ηχηρών διαμαρτυριών από τους θιγμένους συνέδρους-, αλλά και τόσο θαρραλέα, σε βαθμό προκλητικής ωμότητας, του τύπου «in your face», όπως θα έλεγαν οι Αμερικανοί το απλό και ευθύ «κατάμουτρα» εκείνου του απροσδόκητου μανιφέστου.

«Καλησπέρα σε όλους και σε όλες», είπε ο Βασίλης Λεβέντης, ως τιμητικά προσκεκλημένος πολιτικός αρχηγός - και μάλιστα ενός κόμματος με κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, όπως ήταν το 2018 η Ενωση Κεντρώων. Το κοινό τον χειροκρότησε με ενθουσιασμό. Οχι για πολύ όμως.

Ο «Πρόεδρος» ξεκίνησε απασφαλίζοντας την πρώτη χειροβομβίδα: «Πολλοί από εσάς που βρίσκεστε στην αίθουσα αυτή, το 1974 ψηφίσατε άλλα κόμματα, όχι το ΠΑΣΟΚ. Μετά, σας έφερε κοντά στο ΠΑΣΟΚ η εξουσία. Να σας πω, λοιπόν, ότι με αγωνία το 1974 -επειδή είχα μεγάλη φιλία και συγγένεια με τον Γρηγόρη Κασιμάτη- τρέχαμε στα εκλογικά τμήματα για να βάλουμε το ΠΑΣΟΚ με όσο καλύτερο ποσοστό μπορούσαμε στη Βουλή. Τότε το ΠΑΣΟΚ το λέγανε “μαρξιστικό κόμμα”. Και εγώ, επειδή είχα φωτογραφίες στο αυτοκίνητό μου, λέγανε να το βάζω σε πάρκινγκ, μη μου το σπάσουνε. Από τη σημερινή πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, τη Φώφη Γεννηματά, θυμάμαι τον πατέρα της, που τον επισκέφτηκα στο υπουργείο Εργασίας. Είχαμε μία ειλικρινή συζήτηση. Δεν είχε αρρωστήσει ακόμη, ήταν καθόλα υγιής. Και μου είπε ένα χαρακτηριστικό πράγμα, το οποίο δεν μπορώ να το ξεχάσω. Οτι “έκανα 360 Κέντρα Υγείας και δεν μπορούσα, τότε που τα προγραμμάτιζα, να υπολογίσω ότι δεν θα δέχονται οι γιατροί να τα στελεχώσουν”. Ο Γεννηματάς ήταν ένας από τους τίμιους ανθρώπους, δεν είχε καμία σχέση με σκάνδαλα. Ηταν ειλικρινής και ήταν ατύχημα, και για τον ίδιο, και για το ΠΑΣΟΚ, το ότι έλειψε.

»Φαντάζουν ενώπιόν μου, εδώ στην πρώτη σειρά, ο πρωθυπουργός που έβαλε την Ελλάδα στο Μνημόνιο, ο Γιώργος Παπανδρέου, ο οποίος έφαγε αρκετούς μήνες πηγαίνοντας από εδώ και από εκεί μη και βρει λεφτά. Και στη συνέχεια ένα πρωί, με ωραίο φόντο, έβαλε την Ελλάδα στο Μνημόνιο. Είναι ζωγραφικός πίνακας αυτή η σκηνή, κύριε Γιώργο.

Ο κύριος Σημίτης μάς έβαλε εις το ευρώ, αλλά δεν προσπάθησε να κάνει τις μεταρρυθμίσεις. Την άφησε τη χώρα χωρίς μεταρρυθμίσεις. Και αυτές οι μεταρρυθμίσεις, ακόμη τώρα, είναι απραγματοποίητες, γιατί το πολιτικό σύστημα ήταν απρόθυμο. Απαιτούν θυσίες οι μεταρρυθμίσεις.

Μας χωρίζει επίσης από την Ενωση Κεντρώων και το ΠΑΣΟΚ η απλή αναλογική. Εγώ την ψήφισα την απλή αναλογική, όχι γιατί την έφερε ο Τσίπρας, αλλά γιατί είναι 40 χρόνια πεποίθησή μου. Και είδα στο ΠΑΣΟΚ να έχετε θέσεις υπέρ του να υπάρχει μπόνους, 30 έδρες κ.λπ. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μας χωρίζουν. Διότι εγώ οραματίζομαι μια Ελλάδα με συμμαχικές κυβερνήσεις, μια Ελλάδα με συλλογικές αποφάσεις και με συνεννόηση. Και τη συνεννόηση εγώ, ο Βασίλης Λεβέντης, τη θέλω πάντα τη συνεννόηση. Οχι μόνο όταν βουλιάζει το καράβι, που τότε την επικαλούνται οι περισσότεροι.

»Ο λόγος της κυρίας Γεννήματα περιείχε πολλά συνθήματα, λες και έπασχε για χειροκρότημα. “Δημοκρατία, λαϊκή συμμετοχή...”, αυτά ήταν του Ανδρέα Παπανδρέου τα συνθήματα. Αλλά το ΠΑΣΟΚ κυβέρνησε 15-20 χρόνια. Ακόμη είναι στόχος αυτά; Για φανταστείτε, μετά από κυβέρνηση πολλών ετών, ακόμη αυτά είναι ανεκπλήρωτα. Αυτό είναι μια ομολογία ότι ακόμη είμαστε στο μηδέν.

»Ακουσα μία άποψη για τα δάνεια του ΠΑΣΟΚ “τι να κάνουμε, όλη η Ελλάδα δανειζόταν, ε, δανειζόταν και το ΠΑΣΟΚ”. “Μοιραίο”, λέει. Ολη η Ελλάδα τότε δανειζόταν. Ετσι εξηγούν κάποιοι τα δάνεια. Εχω ζητήσει στη Βουλή, επίμονα, παρέμβαση, να υπάρχει εισαγγελικός λειτουργός κάθε φορά που αναθέτουμε προμήθειες ή δημόσια έργα. Εάν είχαμε εισαγγελικό λειτουργό από πολύ παλιότερα, θα είχαμε γλιτώσει από Τσοχατζόπουλους, από Παπαγεωργόπουλους και από πολλούς άλλους που δεν έχουν τιμωρηθεί ακόμη, αλλά ίσως έχουν κάνει εφάμιλλα αμαρτήματα και εγκλήματα».

Η πολιτική πορεία

Κατ’ αρχάς, πέρα από το ανελέητο μαστίγωμα των προέδρων και των στελεχών του ΠΑΣΟΚ και τις νύξεις για τα προσωπικά ιδεολογικά και πολιτικά πιστεύω του, ο Βασίλης Λεβέντης στην εμπρηστική ομιλία του αναφέρθηκε επίσης στις νεανικές του ημέρες ως φιλικά προσκείμενου στο τότε αρτισύστατο Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα.

Το 1974, στην αυγή της Μεταπολίτευσης, ήταν 23 ετών. Αριστούχος απόφοιτος της σχολής Πολιτικών Μηχανικών του Μετσόβιου, γιος μιας οικογένειας Αρκάδων και Κυθηρίων που καταστράφηκε στην Κατοχή και μετοίκησε πάμπτωχη στον Πειραιά, ακολούθησε το ρεύμα της εποχής και της ηλικίας του προς την έντονη και μαχητική πολιτικοποίηση.

Αλλά είναι, πιθανότατα, εσφαλμένη η βιογραφική πληροφορία ότι δοκίμασε την τύχη του ως υποψήφιος βουλευτής στις πρώτες ελεύθερες εκλογές μετά τη χούντα, τον Νοέμβριο του 1974. Ούτε, βεβαίως, υπήρξε ποτέ «ιδρυτικό μέλος» του ΠΑΣΟΚ.

Παρ’ όλα αυτά, επηρεάστηκε από την οικογενειακή συγγένειά του με τον Γρηγόρη και τον Γεώργιο Κασιμάτη, δύο εξαδέλφους με καταγωγή από το ίδιο χωριό των Κυθήρων, τον Δρυμώνα, οι οποίοι υπήρξαν υψηλά και σεβάσμια στελέχη του Κινήματος, καθώς και στενοί συνεργάτες του Ανδρέα Παπανδρέου.

Συνεπώς, η πρώτη και καθοριστική, ουσιαστικά μη ιάσιμη και αναστρέψιμη «προσβολή» του Βασίλη Λεβέντη από τον ιό της πολιτικής συνδέεται μεν με το ΠΑΣΟΚ και τον μεταπολιτευτικό πυρετό, αλλά δεν έμεινε εκεί.

Στα 41 χρόνια που θα ακολουθούσαν, ανάμεσα στο 1974 και τον Σεπτέμβριο του 2015, όταν επιτέλους πραγματοποίησε το όνειρο της ζωής του και ορκίστηκε ως μέλος της εθνικής αντιπροσωπείας στη Βουλή των Ελλήνων, ο Βασίλης Λεβέντης θα αφοσιωνόταν με όλες του τις δυνάμεις στην προσπάθειά του να βρεθεί στο προσκήνιο της πολιτικής.

Ξεκίνησε με απόπειρες στο επίπεδο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το 1989 βρέθηκε στα ψηφοδέλτια της Νέας Δημοκρατίας (υπό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, τον οποίον αργότερα θα αποκήρυσσε σκαιά), ενώ το 1992 είχε, αίφνης, κάθε λόγο να πιστέψει πως η τύχη είχε αρχίσει να του χαμογελά.

Επιδεικνύοντας πολιτική ευστροφία και αποφασιστικότητα, άδραξε την ευκαιρία που του παρουσιάστηκε όταν δημιουργήθηκε κενό εξαιτίας της έκπτωσης του Δημήτρη Τσοβόλα από το βουλευτικό αξίωμα κατόπιν της καταδίκης του στο Ειδικό Δικαστήριο.

Με την αποχή υποψηφίων από το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία, το πεδίο έμεινε ελεύθερο για τον ηγέτη της Ενωσης Κεντρώων-Οικολόγων στην εκλογική διαδικασία που διεξήχθη στη Β’ Αθηνών για την πλήρωση της χηρεύουσας έδρας. Την οποία κατέλαβε μεν ο Γεώργιος-Αλέξανδρος Μαγκάκης του ΠΑΣΟΚ, αλλά οι προβολείς έλουσαν τον Βασίλη Λεβέντη, ο οποίος κατάφερε να αποσπάσει 110.324 ψήφους.

Οι εφημερίδες της εποχής αφιέρωναν σελίδες επί σελίδων στον Λεβέντη, καλύπτοντας εκτενώς, με ρεπορτάζ, σχόλια και αναλύσεις όλων των αποχρώσεων, τον απίθανο προσωπικό του θρίαμβο. Ο οποίος όμως συνοδεύτηκε, όπως σχεδόν και οτιδήποτε άλλο στη σταδιοδρομία του, από ένταση - ακόμη και βία: «Μονομαχία με πέτρες και… νεράντζια μεταξύ των δύο μεγάλων αντιπάλων στη χθεσινή εκλογική αναμέτρηση της Β’ Αθηνών», έγραφε ο αντι-πασοκικός «Ελεύθερος Τύπος» στις 6/4/1992. Περιγράφοντας περαιτέρω ότι «πλημμυρισμένοι από οργή και μίσος οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ επιτέθηκαν με πέτρες, κέρματα, μπουκάλια με νερό, νεράντζια, κλοτσιές και υβριστικά συνθήματα στον “επικίνδυνο” αντίπαλο του Γ. Α. Μαγκάκη.

Εκατοντάδες τραμπούκοι του ΠΑΣΟΚ άρχισαν να φωνάζουν “Ολυμπιακός”, “πίτσες” κ.λπ. Ασυγκράτητοι οι φανατισμένοι Πασοκτζήδες έτρεχαν πίσω από τον Λεβέντη βρίζοντάς τον χυδαία, ενώ όσοι τον συνόδευαν ήταν αδύνατον να τον κρατήσουν μακριά από το μένος τους. Οι κλοτσιές έπεφταν βροχή. Το αποτέλεσμα ήταν να καταλήξει ο Βασίλης Λεβέντης στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο, όπου έκανε αξονική τομογραφία μετά από χτύπημα με πέτρα που δέχτηκε στο κεφάλι».

Ωστόσο, όλως παραδόξως δεν κεφαλαιοποίησε τη χρυσή ευκαιρία που του παρουσιάστηκε. Απείλησε με μηνύσεις το ΠΑΣΟΚ για «βία και νοθεία», αλλά τίποτε πιο ουσιαστικό ή, έστω, θεαματικό. Τίποτα απ’ ό,τι θα είχε κάνει ένας πραγματικά φιλόδοξος πολιτικός.

Ο απολογισμός

Παρομοίως, ο Βασίλης Λεβέντης δεν θα κεφαλαιοποιούσε καμία άλλη ευκαιρία τα επόμενα χρόνια, ούτε καν αυτή που του δόθηκε σαν λύτρωση από την αιώνια αναμονή, τον Σεπτέμβριο του 2015, με την είσοδο της Ενωσης Κεντρώων στη Βουλή και τη συγκρότηση 9μελούς Κοινοβουλευτικής Ομάδας.

Η δύναμη που έδινε στον Λεβέντη το 3,44% στις δεύτερες, τις φθινοπωρινές και τριτο-μνημονιακές εκλογές του 2015, αντί να αυξηθεί χάρη στο κοινοβουλευτικό έργο του κόμματός του, εξανεμίστηκε. Στις ευρωεκλογές του Μαΐου 2019, ο Βασίλης Λεβέντης έπρεπε να καταπιεί το πικρό 1,45%, ως οδυνηρή πρόγευση του ακόμη χειρότερου 1,24% των εθνικών εκλογών που θα ερχόταν έναν μήνα αργότερα.

Το οποίο και θα σήμαινε το πολιτικό τέλος της μακράς, ιδιόρρυθμης, συχνά παράφορης και παρορμητικής πολιτείας του. Ενός ανθρώπου που, στο τελικό ζύγισμα της συμβολής του στην πολιτική ζωή της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, αβίαστα μπορεί να του επιδαψιλευτεί post mortem έπαινος για την τόλμη να λέει -ακόμη και εν εξάλλω- τη γνώμη του, όπως και το να μην ορρωδεί μπροστά στο ενδεχόμενο να θεωρηθεί γραφικός ή καλτ φιγούρα.

Ο Βασίλης Λεβέντης υπήρξε, σε πολύ μεγάλο βαθμό, ένας ρομαντικός, διατηρώντας μια σπάνια αθωότητα εν μέσω του piranha club της πολιτικής. Στο οποίο προσπαθούσε διά βίου να εισχωρήσει, παραγνωρίζοντας ότι μάλλον ήταν φτιαγμένος για να συμμετέχει σε κομματικές παρατάξεις, να ασκεί δριμεία και καίρια κριτική σε αντιπάλους αλλά και συνοδοιπόρους αδιακρίτως, όχι όμως για να ηγείται και να διοικεί.

Εν κατακλείδι, ο Βασίλης Λεβέντης θα λείψει από την πολιτική σκηνή της Ελλάδας ως μία ξεχωριστή προσωπικότητα που είχε την ατυχία να παρασυρθεί από την αυταπάτη πως θα μπορούσε να γίνει ζεν-πρεμιέ. Σφάλμα; Πιθανότατα. Πολιτικά θανάσιμο αμάρτημα; Ισως, αλλά μόνο εις βάρος του εαυτού του.

Φωτογραφίες: EUROKINISSI