Εύη Δραμαλιώτη

Οι επενδύσεις αποτελούν το πιο ορατό αποτύπωμα του προγράμματος, ενώ οι μεταρρυθμίσεις τη βαθύτερη κληρονομιά του: οι αλλαγές που μετασχηματίζουν τον τρόπο λειτουργίας του κράτους, βελτιώνουν την καθημερινότητα των πολιτών και δημιουργούν σταθερές προϋποθέσεις ανάπτυξης για τα επόμενα χρόνια.

Η Ελλάδα εξασφάλισε 36 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 16% του ΑΕΠ, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε. Εχουμε ολοκληρώσει όλα τα ορόσημα και όλα τα αιτήματα πληρωμής και αναμένουμε να λάβουμε το σύνολο των πόρων που αναλογούν στη χώρα.

Οι επενδύσεις δημιουργούν νέες υποδομές, κινητοποιούν ιδιωτικά και δημόσια κεφάλαια και ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα. Οι μεταρρυθμίσεις διαμορφώνουν το θεσμικό και διοικητικό περιβάλλον που επιτρέπει στις επενδύσεις αυτές να αποδώσουν διαχρονικά οφέλη για την οικονομία και την κοινωνία. Με τον τρόπο αυτό αυξάνουν τον αναπτυξιακό πολλαπλασιαστή κάθε επένδυσης. Για παράδειγμα, η χρηματοδότηση ενεργειακών δικτύων και έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αποκτά σημαντικά μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται από μεταρρυθμίσεις που απλοποιούν και επιταχύνουν την αδειοδότηση νέων επενδύσεων. Η επένδυση δημιουργεί την υποδομή, ενώ η μεταρρύθμιση διασφαλίζει ότι η υποδομή αυτή θα αξιοποιηθεί ταχύτερα, αποτελεσματικότερα και με μεγαλύτερο αναπτυξιακό αποτύπωμα.

Ιδιαίτερη αξία προσλαμβάνει όχι μόνο το εύρος των παρεμβάσεων του «Ελλάδα 2.0», αλλά κυρίως ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε. Η λειτουργία ενός ισχυρού μηχανισμού κεντρικού συντονισμού στη Γενική Γραμματεία Συντονισμού, που βρίσκεται στον πυρήνα της κυβέρνησης, με συνεχή παρακολούθηση της προόδου, έγκαιρη αντιμετώπιση των καθυστερήσεων, σε στενή συνεργασία με το σύνολο των υπουργείων και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα επιτυχίας.
Η Ελλάδα έχει γνωρίσει και στο παρελθόν περιόδους εντατικής μεταρρυθμιστικής δραστηριότητας, ιδίως κατά τη διάρκεια της δημοσιονομικής κρίσης και των προγραμμάτων προσαρμογής. Η ουσιαστική διαφορά του «Ελλάδα 2.0» είναι ότι αποτέλεσε το πρώτο ολοκληρωμένο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα μεγάλης κλίμακας που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε με εθνική ιδιοκτησία, στηριγμένο στις κατευθύνσεις της Εκθεσης Πισσαρίδη και στις αναπτυξιακές προτεραιότητες της χώρας. Δεν ήταν ένα πρόγραμμα που επιβλήθηκε εξωτερικά, αλλά ένα πρόγραμμα που αντανακλά τις δικές μας επιλογές για το μέλλον της οικονομίας και της δημόσιας διοίκησης.

Μέσα σε έξι χρόνια υλοποιήθηκαν 74 μεταρρυθμίσεις, επιτεύχθηκαν 136 ορόσημα και ολοκληρώθηκαν περισσότερες από 810 νομοθετικές και κανονιστικές παρεμβάσεις από 15 υπουργεία. Σχεδόν το σύνολο των μεταρρυθμίσεων που προτάθηκαν στην Εκθεση Πισσαρίδη είτε έχει ήδη ολοκληρωθεί είτε βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο εφαρμογής, επιβεβαιώνοντας τη συνέπεια μεταξύ στρατηγικού σχεδιασμού και υλοποίησης.

Οι μεταρρυθμίσεις συνδέθηκαν με συγκεκριμένα ορόσημα, αυστηρά χρονοδιαγράμματα και συνεχή αξιολόγηση. Κάθε βήμα έπρεπε να τεκμηριωθεί, να πιστοποιηθεί και να εγκριθεί. Η διαδικασία αυτή ενίσχυσε θεσμικά τη διοικητική ικανότητα της χώρας και δημιούργησε μια νέα κουλτούρα λογοδοσίας, παρακολούθησης και αξιολόγησης δημόσιων πολιτικών.Οι αλλαγές που προωθήθηκαν κάλυψαν σχεδόν κάθε κρίσιμο τομέα δημόσιας πολιτικής. Από την αγορά εργασίας και τη φορολογική διοίκηση μέχρι τη Δικαιοσύνη, την υγεία, την ενέργεια, τον χωρικό σχεδιασμό και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους, οι μεταρρυθμίσεις του «Ελλάδα 2.0» αντιμετώπισαν παθογένειες που συσσωρεύονταν επί δεκαετίες.

Στην αγορά εργασίας, η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας ενισχύει περαιτέρω την προστασία των εργαζομένων. Σήμερα καλύπτει περίπου 2,5 εκατομμύρια εργαζομένους και η αποτελεσματικότητά της αποτυπώνεται και στην καταγραφή των υπερωριών. Ενώ το 2021 δηλώθηκαν περίπου 1,8 εκατομμύρια ώρες υπερωριακής απασχόλησης, το 2025 οι δηλωμένες υπερωρίες ξεπέρασαν τις 7,8 εκατομμύρια ώρες, αναδεικνύοντας τη σημασία της καταγραφής του πραγματικού χρόνου εργασίας, της τήρησης της εργατικής νομοθεσίας και της δημιουργίας δικαιότερων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις.

Στον τομέα της φορολογίας, η διασύνδεση περισσότερων από 495.000 ταμειακών συστημάτων και POS με την ΑΑΔΕ, σε συνδυασμό με την καθολική εφαρμογή του myDATA και την αξιοποίηση προηγμένων ψηφιακών εργαλείων ελέγχου, συνιστά μία από τις πιο ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών. Τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά. Το κενό ΦΠΑ (VAT Gap), που επί δεκαετίες αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες πηγές απώλειας δημοσίων εσόδων, έχει περιοριστεί σημαντικά. Το 2024 υποχώρησε στο 9%, από 25% που βρισκόταν το 2019, προσεγγίζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, η ενίσχυση του εισπρακτικού μηχανισμού και η βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης έχουν οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των δημοσίων εσόδων. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που ενισχύει τη φορολογική δικαιοσύνη και δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο για αναπτυξιακές και κοινωνικές πολιτικές.

Στη Δικαιοσύνη, η εφαρμογή του νέου Δικαστικού Χάρτη και η προώθηση οργανωτικών και ψηφιακών μεταρρυθμίσεων παράγουν ήδη μετρήσιμα αποτελέσματα. Ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης στα Πρωτοδικεία μειώθηκε κατά 55%, ενώ ο δείκτης εκκαθάρισης υποθέσεων ξεπέρασε το 100%. Με απλά λόγια, τα δικαστήρια διεκπεραιώνουν πλέον περισσότερες υποθέσεις απ’ όσες εισάγονται, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και βελτίωση του επενδυτικού περιβάλλοντος.

Στην Υγεία, ο θεσμός του Προσωπικού Ιατρού και το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης «Προλαμβάνω» σηματοδοτούν μια βαθιά αλλαγή φιλοσοφίας. Περισσότεροι από 5,2 εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη εγγραφεί στον θεσμό του Προσωπικού Ιατρού, ενώ το πρόγραμμα πρόληψης έχει οδηγήσει σε περισσότερες από 7 εκατομμύρια προληπτικές εξετάσεις και στον έγκαιρο εντοπισμό ευρημάτων σε πάνω από 500.000 πολίτες. Το σύστημα υγείας αλλάζει υπόδειγμα λειτουργίας, περνώντας σταδιακά από την αντιμετώπιση της νόσου στην πρόληψη, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την έγκαιρη παρέμβαση.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν επίσης οι παρεμβάσεις στον χωρικό σχεδιασμό. Η προώθηση των νέων Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων για τον Τουρισμό, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τη Βιομηχανία αντιμετωπίζει εκκρεμότητες πολλών ετών, ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και δημιουργεί ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον για επενδύσεις και βιώσιμη ανάπτυξη.

Εξίσου σημαντική είναι η πρόοδος στην ολοκλήρωση του Κτηματολογίου. Η κτηματογράφηση της χώρας, που βρισκόταν στο 39% το 2019, έχει πλέον φτάσει στο 99% της χώρας να διαθέτει ΚΑΕΚ, ενώ ολοκληρώνεται η μετάβαση σε ένα ενιαίο ψηφιακό Κτηματολόγιο. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την ασφάλεια των συναλλαγών και τις δυνατότητες αξιοποίησης της δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της δημόσιας διοίκησης απελευθερώνει παραγωγικές δυνάμεις που για χρόνια εγκλωβίζονταν σε πολύπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες. Οι 20 δημοφιλέστερες ψηφιακές υπηρεσίες του gov.gr δημιουργούν εκτιμώμενη εξοικονόμηση περίπου 312,2 εκατ. ευρώ, 62,5 εκατομμύρια λιγότερα φύλλα χαρτιού και 19,1 εκατομμύρια λιγότερες μετακινήσεις πολιτών.

Παράλληλα, η ενεργειακή μετάβαση εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς ανάπτυξης της χώρας. Με την ταχεία διείσδυση των ΑΠΕ, την αναβάθμιση των δικτύων, τις στρατηγικές διασυνδέσεις και τις νέες ενεργειακές υποδομές, η Ελλάδα δεν παρακολουθεί απλώς τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, αλλά διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου ενεργειακού χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Υπήρξε τιμή η συνεργασία σε όλη αυτή τη διαδρομή με τους ανθρώπους που εργάστηκαν γι’ αυτό το εθνικό πρόγραμμα, τους Θόδωρο Σκυλακάκη, Ακη Σκέρτσο, Αλέξη Πατέλη, Θανάση Κοντογεώργη, Μιχάλη Αργυρού, Νίκο Μαντζούφα, Δημήτρη Σκάλκο και στη συνέχεια τους Νίκο Παπαθανάση και Ορέστη Καβαλάκη. Πάνω απ’ όλα όμως, το μεγαλύτερο ευχαριστώ ανήκει στα στελέχη της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού (ΓΓΣ) και της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού Ταμείου Ανάκαμψης (ΕΥΣΤΑ), που εργάστηκαν αθόρυβα, μεθοδικά και αποτελεσματικά, μετατρέποντας έναν φιλόδοξο σχεδιασμό σε μετρήσιμο αποτέλεσμα για τη χώρα.

Πέρα λοιπόν από τους αριθμούς και τα ορόσημα που εκπληρώθηκαν, η μεγαλύτερη παρακαταθήκη είναι μία: η χώρα απέδειξε ότι, μέσω του κεντρικού συντονισμού και της συστηματικής παρακολούθησης, διαθέτει πλέον τη θεσμική θωράκιση και την αξιοπιστία να οδηγεί η ίδια το όχημα των μεγάλων μεταρρυθμίσεων.

*Η Εύη Δραμαλιώτη είναι Γενική Γραμματέας Συντονισμού στην Προεδρία της Κυβέρνησης