Σε πίεση ο Ερντογάν για τη Σχολή της Χάλκης, γιατί κάλεσε τον Οικουμενικό Πατριάρχη στο προεδρικό μέγαρο

Στον φαύλο κύκλο των δεσμεύσεων και υποσχέσεων της Άγκυρας, που δυστυχώς διαψεύδονται διαρκώς τα τελευταία 23 χρόνια, κινείται και πάλι η κρίσιμη απόφαση για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Ο πρόεδρος Ερντογάν, λίγες ημέρες πριν από την άφιξη στην Τουρκία του προέδρου Τραμπ για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, και ενώ στην Ε.Ε. παραμένει ένα μεγάλο εμπόδιο στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας του, που είναι το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα και μειονοτικά δικαιώματα και οι θρησκευτικές ελευθερίες, προσκάλεσε τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο για συνάντηση στο Προεδρικό Μέγαρο.

Αν και η τουρκική προεδρία απέφυγε να δημοσιοποιήσει λεπτομέρειες για το περιεχόμενο της συνάντησης, πηγές από το Φανάρι εξέφραζαν αισιοδοξία για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής καθώς, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο κ. Ερντογάν έδωσε εντολή στον υπουργό Παιδείας να εντατικοποιηθούν οι συνομιλίες ώστε να βρεθεί φόρμουλα για την επαναλειτουργία της Σχολής, με ένα από τα σενάρια που εξετάζονται να είναι η λειτουργία της με διετές μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών...

Εμμονή με Θράκη

Είχε προηγηθεί συνέντευξη του Οικουμενικού Πατριάρχη στη «Χουριέτ», όπου, απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τη μειονότητα στη Θράκη, τόνισε ότι «οι μειονότητες δεν πρέπει να γίνονται όμηροι πολιτικών αντιπαραθέσεων». Η εφημερίδα ερμήνευσε τη δήλωση αυτή ως μήνυμα του Πατριάρχη προς την... Αθήνα.

Πάντως, σύμφωνα με πληροφορίες από το Φανάρι, στη συνάντηση δεν τέθηκε ευθέως από την τουρκική πλευρά ζήτημα διασύνδεσης της επαναλειτουργίας της Σχολής με μειονοτικά ζητήματα της Θράκης, χωρίς αυτό να σημαίνει εγκατάλειψη της πάγιας πολιτικής της Αγκυρας.

Η Σχολή παραμένει κλειστή από το 1971, σε μια σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της θρησκευτικής ελευθερίας Τούρκων πολιτών της ελληνορθόδοξης κοινότητας.

Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το 2026 είναι χρονιά-ορόσημο, καθώς τον Σεπτέμβριο αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί ένα μεγάλο έργο αποκατάστασης και ανακαίνισης της Θεολογικής Σχολής, με δαπάνη άνω των 30 εκατ. ευρώ του ευεργέτη Θανάση Μαρτίνου, ώστε πλέον το κτίριο και οι νέες εγκαταστάσεις να διασώσουν αφενός το ιστορικό μνημείο και συγχρόνως να πληρούν τις προϋποθέσεις για ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Βεβαίως, δεν είναι η πρώτη φορά στη διάρκεια της παρουσίας του Ταγίπ Ερντογάν στην ηγεσία της Τουρκίας που εκφράζεται αισιοδοξία για την επαναλειτουργία της Σχολής, καθώς οι υποσχέσεις, ακόμη και από τον ίδιο, ήταν πολλές ήδη από το 2004, οι οποίες όμως μέχρι τώρα έχουν διαψευστεί.

Πιέζει και ο Τραμπ

Ο Τούρκος ηγέτης χρησιμοποιεί το ζήτημα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης ως διπλωματικό χαρτί και επιχειρεί εδώ και δύο δεκαετίες να μετατρέψει μια σημαντική υποχρέωση της χώρας του στο κεφάλαιο των θρησκευτικών ελευθεριών σε μοχλό άσκησης πίεσης για απόσπαση ανταλλαγμάτων.

Για το ζήτημα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης έχουν ασκήσει πιέσεις όλοι οι πρόεδροι των ΗΠΑ από το 1990, με πρώτο τον Τζορτζ Μπους τον πρεσβύτερο, ενώ και τον περασμένο Σεπτέμβριο, στη συνάντηση που είχε ο Ντόναλντ Τραμπ με τον Ταγίπ Ερντογάν στην Ουάσινγκτον, έθεσε το θέμα μεταφέροντας το αίτημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου για επαναλειτουργία της Σχολής.

Το ζήτημα ανανεώνεται κάθε χρόνο στις εκθέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία και κατέχει κεντρική θέση στις αντίστοιχες εκθέσεις της Κομισιόν για την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας.

Οπως αναδεικνύεται και από τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, από τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης Ερντογάν η Ουάσινγκτον θέτει επιτακτικά και σε διπλωματικό επίπεδο το ζήτημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής λόγω και της πίεσης που ασκείται από τους ομογενείς, καθώς η Αρχιεπισκοπή Αμερικής υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ενώ ο νυν Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος διετέλεσε ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος στη Χάλκη, η οποία στεγάζει τη Θεολογική Σχολή.

Ακόμα και Τούρκοι αξιωματούχοι, όπως ο υπουργός Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν (2024), έχουν παραδεχθεί δημοσίως ότι η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου βάσει της οποίας έκλεισε η Θεολογική Σχολή το 1971 δεν αναφερόταν ονομαστικά στη Θεολογική Σχολή και ότι το κλείσιμό της προέκυψε από ερμηνεία της απόφασης. Μάλιστα, τα σχέδια για την επαναλειτουργία της υπάρχουν, αλλά εκκρεμεί, όπως ο ίδιος παραδέχθηκε, η πολιτική απόφαση.

Ζητά ανταλλάγματα

Η Αγκυρα, επιμόνως τις τελευταίες δύο δεκαετίες, επιχειρεί να συνδέσει την επαναλειτουργία της Σχολής με τον κατάλογο απαιτήσεων που προβάλλει για τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, υιοθετώντας τη λογική της «αμοιβαιότητας», κάτι που φυσικά δεν μπορεί να ισχύσει σε ό,τι αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη θρησκευτική ελευθερία.

Ο ίδιος ο Ερντογάν («Καθημερινή», 2020) δήλωνε ότι γίνονται προσπάθειες για να ανοίξει η Σχολή, αλλά «αναμένουμε από τη γείτονά μας την ίδια εποικοδομητική προσέγγιση σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η τουρκική μειονότητα στην Ελλάδα στον τομέα της εκπαίδευσης».

Ηδη από το 2013 ο Ερντογάν δήλωνε ότι «δεν υπάρχει νομικό κώλυμα για την επαναλειτουργία της Σχολής και θα μπορούσαμε να την ανοίξουμε σε ένα λεπτό», αλλά η Αγκυρα, όπως έσπευσε να προσθέσει, αναμένει «μια αμοιβαία χειρονομία από την Ελλάδα», αναφέροντας ως παράδειγμα την εκλογή μουφτή στη Δυτική Θράκη από την «τουρκική κοινότητα», αλλά και την άδεια επισκευής του τεμένους Φετιχιέ στην Αθήνα.

Η απαράδεκτη αυτή διασύνδεση καταγράφεται και σε σειρά τηλεγραφημάτων των Αμερικανών πρεσβευτών στην Αγκυρα, οι οποίοι έθεταν το ζήτημα σε κορυφαίους αξιωματούχους της τουρκικής κυβέρνησης. Στις 15 Ιουνίου 2007 (07ISTANBUL541_a / 26 June 2007), ο Μάθιου Μπράιζα, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών για θέματα Ευρώπης, συναντήθηκε με τον Αχμέτ Νταβούτογλου, ο οποίος ήταν σύμβουλος πρωθυπουργού για θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Ο μετέπειτα υπουργός Εξωτερικών δήλωσε απροκάλυπτα ότι «εάν οι Ελληνες προσφέρουν γνήσια μειονοτικά δικαιώματα στη μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης, η Τουρκία θα μπορούσε να επιτρέψει τη λειτουργία της Σχολής της Χάλκης».

Ο πρεσβευτής

Στη συνάντηση που είχαν ο Αμερικανός πρεσβευτής Ερικ Εντελμαν με τον υπουργό Παιδείας Χουσεΐν Τσελίκ στις 26 Οκτωβρίου 2004 (τηλεγράφημα από την αμερικανική πρεσβεία στην Αγκυρα, 3 Νοεμβρίου 2004), βασικό θέμα συζήτησης ήταν η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Ο Τσελίκ δήλωσε ότι «προσωπικά επιθυμώ τη συμφωνία (...), αλλά παράγοντες της κρατικής γραφειοκρατίας είναι αντίθετοι. Επιπλέον, η πρόοδος στο θέμα της Χάλκης θα είναι πολιτικά δύσκολη όσο η ελληνική κυβέρνηση αρνείται να μειώσει τους περιορισμούς στην τουρκική μειονότητα της Δυτικής Θράκης».

Ο έμπειρος Αμερικανός διπλωμάτης ολοκληρώνει το τηλεγράφημά του τονίζοντας την αμερικανική θέση: «Εχουμε με συνέπεια απορρίψει κάθε σύνδεση μεταξύ των δικαιωμάτων των Ελλήνων Ορθοδόξων στην Τουρκία και των δικαιωμάτων της τουρκικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη. Οι Ελληνες Ορθόδοξοι της Τουρκίας είναι Τούρκοι πολίτες, τα δικαιώματα των οποίων δεν εξαρτώνται από το καθεστώς των εθνικά Τούρκων που ζουν στο εξωτερικό...».

Φωτογραφία: Shutterstock