To 2025 είναι η χρονιά σταθμός που θα αλλάξει το τοπίο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας, αφού το Σεπτέμβριο επίκειται η ίδρυση των πρώτων μη κρατικών πανεπιστημίων. Είναι πολύ σημαντικά σε αυτή την κατεύθυνση τα στοιχεία για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που παρουσιάζονται στην Ετήσια Έκθεση της Ανώτατης Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) έτους 2023 για όσα ισχύουν στις χώρες του ΟΟΣΑ.
Ο ένας στους τέσσερις νέους στην Ευρώπη και ο ένας στους τρεις σε όλο τον κόσμο φοιτά σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο, σύμφωνα με την Έκθεση του ΟΟΣΑ, η οποία περιλαμβάνει βασικά στοιχεία σχετικά με την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση ως εθνικό σύστημα και συγκρίνεται άμεσα με τα αντίστοιχα συστήματα ανώτατης εκπαίδευσης διεθνώς.
Μάλιστα, σε οκτώ χώρες το μεγαλύτερο μέρος του φοιτητικού πληθυσμού (άνω του 50%) προτιμά τα ιδιωτικά έναντι των δημοσίων πανεπιστημίων, με κορυφαίες τη Λετονία (92,2%), τη Χιλή (83,2%) και το Ισραήλ (81,7%).
Σχεδόν τα μισά πανεπιστήμια στην Αμερική είναι ιδιωτικά (43%) ενώ ιδιαίτερα υψηλά είναι τα ποσοστά των μη κρατικών πανεπιστημίων και στις ασιατικές χώρες.
Στην Ευρώπη, σημαντικό ρόλο για τη διασφάλιση ενός υγιούς πλαισίου λειτουργίας παίζει η EUPHE, το ευρωπαϊκό δίκτυο των μη κρατικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης, που εκπροσωπεί περίπου 700 μη κρατικά ιδρύματα με 1,4 εκατομμύρια φοιτητών. Για την Ελλάδα, η έναρξη λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων με βάση το πιο αυστηρό – σύμφωνα με τον υπουργό Παιδείας, Κυριάκο Πιερρακάκη – θεσμικό πλαίσιο, σημαίνει πως θα περιοριστεί ο αριθμός όσων φεύγουν στο εξωτερικό για σπουδές, καθώς θα ενισχύονται οι προοπτικές απασχόλησης νέων επιστημόνων ως μελών ακαδημαϊκού προσωπικού και της συμβολής τους στην έρευνα, την επιχειρηματικότητα και την ανάπτυξη.
Κι αν ο ιδιωτικός χαρακτήρας των πανεπιστημίων καταγράφεται ως ‘καινοτομία’ στο μυαλό ορισμένων,
άξιο υπόμνησης είναι πως το Πανεπιστήμιο της Bologna, που ιδρύθηκε το 1088 και είναι πιθανόν το πρώτο πανεπιστήμιο στη Δύση, αποτέλεσε το προϊόν μη κρατικών πρωτοβουλιών στην Ευρώπη.
«Το ζητούμενο για τα νέα ιδρύματα είναι να λειτουργήσουν με γνώμονα τη συνεχή βελτίωση της ποιότητας μέσα από συνθήκες διαφάνειας και λογοδοσίας, ανάλογες με εκείνες που ισχύουν σε όλη την Ευρώπη και που εφαρμόζουν ήδη τα δημόσια Πανεπιστήμιά μας», δηλώνει στο ΘΕΜΑ ο Πρόεδρος της ΕΘΑΑΑΕ, Καθηγητής Περικλής Μήτκας.
Το διεθνές τοπίο της ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης
Περίπου το ένα τρίτο των φοιτητών σε παγκόσμιο επίπεδο συγκεντρώνει η ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην Έκθεση για την ποιότητα της Ανώτατης Εκπαίδευσης το 2023. Ειδικότερα στις ΗΠΑ, το 43% των ιδρυμάτων είναι ιδιωτικά ενώ δημόσιο χαρακτήρα έχει το υπόλοιπο 57%.
Κλείσιμο
Μάλιστα, σύμφωνα με τη διεθνή κατάταξη QS World University Ranking για το 2023, τα κορυφαία 10 αμερικανικά πανεπιστήμια είναι ιδιωτικά, ενώ από τα 7 μεγαλύτερα πανεπιστήμια στις ΗΠΑ με βάση το πλήθος των εγγεγραμμένων φοιτητών, τα 2 είναι δημόσια, 2 είναι κερδοσκοπικά και 3 είναι ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά πανεπιστημιακά ιδρύματα.
Ειδικά σε ο,τι αφορά το επίπεδο ποιότητας, δεν υπάρχει ομοιογένεια, καθώς σε ορισμένες χώρες η ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση είναι ανεπτυγμένη και τα πανεπιστήμια τυγχάνουν κύρους, ενώ σε άλλες χώρες αυτό ισχύει για τη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση. Με εξαίρεση τις ΗΠΑ, η ερευνητική δραστηριότητα των ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι μικρότερη από εκείνη των δημοσίων λόγω έλλειψης υποδομών ή πρόσβασης σε επαρκείς πόρους, ενώ το μόνιμο προσωπικό ενδέχεται να είναι ελλιπές.
Σε χώρες της Ασίας, όπως είναι η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν και οι Φιλιππίνες, κυριαρχούν ιδιωτικά πανεπιστήμια κορυφαίας ποιότητας. Ειδικότερα, στην Ιαπωνία, το 80% του συνόλου των πανεπιστημίων της χώρας είναι ιδιωτικά - εξ αυτών, το 40% είναι οικογενειακές επιχειρήσεις – και απορροφούν την πλειονότητα των φοιτητών. Στην Ινδία, 277 από τα 799 ιδρύματα είναι ιδιωτικά (35%), ορισμένα εκ των οποίων είναι υψηλής ποιότητας, ενώ στην Κίνα, όπου λειτουργούν 3.013 πανεπιστήμια, εκ των οποίων τα 764 είναι ιδιωτικά (25%), η ποιότητά τους υστερεί σε σύγκριση με τα δημόσια ιδρύματα.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι σε οκτώ χώρες παγκοσμίως το ποσοστό των εγγεγραμμένων φοιτητών σε ιδιωτικά πανεπιστήμια υπερβαίνει το 50% - στη Λετονία το 92,2%, στη Χιλή το 83,2%, στο Ισραήλ το81,7%, στην Κορέα 80,2%, στην Ιαπωνία το78,6%, στη Βραζιλία το74,7%, στο Βέλγιο το 59% και στη Φινλανδία το 50,6%. Στον αντίποδα, το ποσοστό των εγγεγραμμένων φοιτητών στην ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση κάτω από 10% είναι στη Νέα Ζηλανδία (9,3%), την Κροατία (8,6%), την Τουρκία (7,8%), την Εσθονία (6,4%), την Ιρλανδία (3,2%) και τη Δανία (0,4%).
Ποσοστό εγγεγραμμένων φοιτητών σε δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης 2021 (ΟΟΣΑ)141
Τα χαρακτηριστικά των ιδιωτικών πανεπιστημίων
Η ανώτατη εκπαίδευση στο σύγχρονο κόσμο παρέχεται είτε από δημόσια ιδρύματα είτε από ιδιωτικά με κερδοσκοπικό ή μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα.
Ως προς τα χαρακτηριστικά λειτουργίας τους, τα ιδιωτικά ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης συνήθως απολαμβάνουν μεγαλύτερης ανεξαρτησίας και αυτονομίας σε σχέση με τα δημόσια αλλά υπόκεινται σε εκτεταμένους εξωτερικούς ελέγχους από δημόσιους φορείς κυρίως σε ο,τι αφορά στα ακαδημαϊκά κριτήρια και τα κριτήρια βιωσιμότητας ή την πιστοποίηση ποιότητας. Επιπλέον, έχουν την ευθύνη για τους πόρους τους, γεγονός καθοριστικό και για την ίδια την ποιότητα των σπουδών. Για παράδειγμα, ορισμένα μεγάλα πανεπιστήμια, όπως το Harvard, διαχειρίζονται κληροδοτήματα της τάξης των 50 δισ. δολαρίων, ωστόσο κάποια μικρότερα καταβάλλουν έντονες προσπάθειες για τη συγκέντρωση επαρκών πόρων.
Τα δημόσια ιδρύματα προσφέρουν περισσότερα προγράμματα σπουδών, όπως το Purdue University στις ΗΠΑ, με περισσότερα από 200 προγράμματα προπτυχιακών σπουδών και υπερτερούν σε ερευνητικό επίπεδο. Υπάρχουν όμως και οι εξαιρέσεις των αμιγώς ερευνητικών πανεπιστημίων, όπως είναι το Johns Hopkins University και το Cornell University στις ΗΠΑ, με τεράστια ερευνητική παραγωγή.
Αξίζει να αναφερθεί, ότι ο ιδιωτικός χαρακτήρας των πανεπιστημίων δεν είναι κάτι καινούριο, αν αναλογιστεί κανείς την ιστορία της ανώτατης εκπαίδευσης – αντιπροσωπευτική περίπτωση αποτελεί το Πανεπιστήμιο της Bologna, το οποίο είναι πιθανόν το πρώτο πανεπιστήμιο του δυτικού κόσμου, που λειτουργεί από το 1088 και είναι το προϊόν μη κρατικών πρωτοβουλιών στην Ευρώπη.
Πόσοι νέοι στην Ευρώπη φοιτούν σε ιδιωτικά πανεπιστήμια
Σύμφωνα με την Έκθεση της ΕΘΑΑΕ, στην ιδιωτική τριτοβάθμια εκπαίδευση της Ευρώπης, σε επίπεδο δεκαετίας (2013-2022) σχετικά με την προτίμηση προς τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, ξεχωρίζει κανείς τη μεγάλη μείωση του 78% στην Εσθονία και του 23% στη Ρουμανία αλλά και την αύξηση κατά 61% στην Ουγγαρία, 29% στη Μάλτα, 21% στη Φινλανδία, 14% στην Κύπρο και 11% στην Ιταλία.
Σχετικός είναι ο πίνακας που ακολουθεί:
Ποσοστό εγγεγραμμένων φοιτητών στην ιδιωτική τριτοβάθμια εκπαίδευση (2013-2022) (Eurostat)142
Η Ευρωπαϊκή Ένωση της Ιδιωτικής Ανώτατης Εκπαίδευσης
Για την ανάπτυξη της ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης και της δημιουργίας ενός κατάλληλου πλαισίου λειτουργίας των μη κρατικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει ιδρυθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση της Ιδιωτικής Ανώτατης Εκπαίδευσης (European Union of Private Higher Education-EUPHE).
Η EUPHE αποτελεί το ευρωπαϊκό δίκτυο των μη κρατικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης και εκπροσωπεί περίπου 700 μη κρατικά ιδρύματα με 1,4 εκατομμύρια φοιτητών. Τα ιδρύματα αυτά είναι πιστοποιημένα από εθνικούς φορείς διασφάλισης ποιότητας και αναγνωρισμένα από το κράτος ως ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης. Απονέμουν πτυχία, μεταπτυχιακά και διδακτορικά διπλώματα ισότιμα με αυτά των δημόσιων πανεπιστημίων.
Η EUPHE αναδεικνύει την ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση στην Ευρώπη ως έκφραση μιας ελεύθερης και δημοκρατικής κοινωνίας των πολιτών, άρρηκτα συνδεδεμένης με τον επιχειρηματικό ιδιωτικό τομέα. Τα μη κρατικά πανεπιστήμια συμβάλλουν στην ποικιλομορφία και την πολυφωνία του ευρωπαϊκού συστήματος ανώτατης εκπαίδευσης, αυξάνοντας τις επιλογές φοιτητών και καθηγητών. Ενισχύουν τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της Ευρώπης στον κόσμο και διακρίνονται από μεγάλη ευελιξία σε ό,τι αφορά την προσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών και κατ’επέκταση στην απασχολησιμότητα των αποφοίτων. Διασφαλίζουν την ισότητα, προσβασιμότητα και συμπεριληπτικότητα και αποτελούν πιο ελκυστικό επαγγελματικό προορισμό για τους πανεπιστημιακούς.
Πώς διαγράφεται το τοπίο της ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, το άρθρο 16 του Συντάγματος προδιαγράφει τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης, η οποία σήμερα περιλαμβάνει 25 ΑΕΙ εκ των οποίων 24 πανεπιστήμια και η ΑΣΠΑΙΤΕ (πρώην ΤΕΙ) και 3 στρατιωτικές σχολές (ΑΣΕΙ). Ωστόσο, το 2024, ο νόμος 5094/24 θέτει τις βάσεις για την εγκατάσταση και τη λειτουργία παραρτημάτων μητρικών πανεπιστημίων (με τη μορφή των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης) τα οποία συνδέονται με αναγνωρισμένα ΑΕΙ άλλων ευρωπαϊκών ή τρίτων χωρών. Τα ιδρύματα αυτά θα είναι μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.
Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της ΕΘΑΑΕ, Καθηγητής Περικλής Μήτκας στο ΘΕΜΑ, «η ίδρυση παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα συνιστά ασφαλώς σημαντική καμπή στα θέματα της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Αναμένουμε με ενδιαφέρον τις αιτήσεις αδειοδότησης που θα υποβληθούν τους επόμενους μήνες και θα μας δώσουν μία ένδειξη για την διασπορά των νέων προγραμμάτων σπουδών. Το ζητούμενο για τα νέα ιδρύματα είναι να λειτουργήσουν με ακαδημαϊκές διαδικασίες επιλογής διδασκόντων και φοιτητών και με μόνιμο προσωπικό, που θα υπηρετεί τόσο την μεταφορά όσο και την παραγωγή νέας γνώσης. Να λειτουργήσουν, δηλαδή, με γνώμονα τη συνεχή βελτίωση της ποιότητας μέσα από συνθήκες διαφάνειας και λογοδοσίας, ανάλογες με εκείνες που ισχύουν σε όλη την Ευρώπη και που εφαρμόζουν ήδη τα δημόσια Πανεπιστήμιά μας», καταλήγει.
Επεκτείνει την καινοτομία «Smart Tunnel» σε τέσσερις νέες σήραγγες συμβάλλοντας στη μείωση των βλαβών στον εξαερισμό, την πυρόσβεση και τα ηλεκτρικά συστήματα εξασφαλίζοντας παράλληλα μεγαλύτερη διάρκειας ζωής του εξοπλισμού