Τάκης Τρακουσέλλης

Παρ’ όλα αυτά, το ενεργειακό της μοντέλο έμεινε δεμένο στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο. Σήμερα πληρώνει το τίμημα και τρέχει με… παραφύση τρόπους να καλύψει χαμένο χρόνο.

Το πρώτο μεγάλο σοκ ήρθε με την Πετρελαϊκή Κρίση του 1973. Μέσα σε λίγους μήνες, οι τιμές του πετρελαίου τετραπλασιάστηκαν και η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με ελλείψεις, δελτία καυσίμων και οικονομική ύφεση. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η εξάρτηση από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής είναι στρατηγικός κίνδυνος.

Κι όμως, λίγα χρόνια μετά, η ιστορία επαναλήφθηκε με την Ιρανική Επανάσταση του 1979, που προκάλεσε νέα εκτίναξη τιμών και πληθωρισμό. Ακολούθησαν η κρίση του Κόλπου το 1990, η ενεργειακή «φούσκα» του 2008, και πιο πρόσφατα η ενεργειακή αναταραχή μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Κάθε κρίση έδειχνε το ίδιο μοτίβο: γεωπολιτική ένταση, περιορισμός προσφοράς, άνοδος τιμών, πίεση στην οικονομία και τελικά ύφεση. Και κάθε φορά, η Ευρώπη υποσχόταν ενεργειακή απεξάρτηση. Αλλά δεν την υλοποιούσε.

Γιατί καθυστέρησε τόσο;

Πρώτον, γιατί το πετρέλαιο ήταν φθηνό για δεκαετίες. Αυτό αποθάρρυνε επενδύσεις σε εναλλακτικές λύσεις. Δεύτερον, γιατί τα κράτη-μέλη δεν είχαν ενιαία στρατηγική. Ακόμα και στις κρίσεις, η συνεργασία ήταν περιορισμένη και αποσπασματική. Τρίτον, γιατί το πολιτικό κόστος ήταν μεγάλο. Η μετάβαση απαιτεί επενδύσεις, αλλαγές στην καθημερινότητα και συγκρούσεις με ισχυρά συμφέροντα.

Ακόμα και όταν η Ευρώπη άρχισε να επενδύει σε ΑΠΕ, έκανε ένα κρίσιμο λάθος: δεν «ηλεκτροποίησε» την οικονομία της. Δηλαδή, δεν αντικατέστησε προοδευτικά αλλά μαζικά τα αυτοκίνητα, τα συστήματα θέρμανσης και τη βιομηχανία που καίνε καύσιμα. Έτσι, παρά την πρόοδο σε ανανεώσιμες πηγές, παρέμεινε εξαρτημένη από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και κατά προέκταση στις ορέξεις πλανηταρχών και πετρελαιάδων..

Το αποτέλεσμα είναι αυτό που ζούμε σήμερα. Η Ευρώπη μεν παράγει περισσότερη καθαρή ενέργεια, αλλά οι τιμές συνεχίζουν να καθορίζονται από τα ορυκτά καύσιμα. Ακόμα και όταν οι ΑΠΕ κυριαρχούν, το φυσικό αέριο καθορίζει την τιμή του ρεύματος.
Και κάθε νέα κρίση το επιβεβαιώνει. Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή εκτόξευσε ξανά τις τιμές, αποκαλύπτοντας πόσο ευάλωτη παραμένει η Ευρώπη και κατά προέκταση όλοι εμείς με την άβουλη ηγεσία τη Ε.Ε.

Στην Ελλάδα, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο. Ο γηρασμένος στόλος αυτοκινήτων, η εξάρτηση από το πετρέλαιο θέρμανσης και οι περιορισμένες υποδομές επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις κάθε φορά που ανεβαίνει το βαρέλι. Το αποτέλεσμα είναι άμεσο στην τσέπη μας.

Γι’ αυτό σήμερα επανέρχεται δυναμικά η συζήτηση για την Πυρηνική ενέργεια. Όχι ως ιδεολογία, αλλά ως ανάγκη. Η Γαλλία το είχε καταλάβει από το 1974 και επένδυσε μαζικά, φτάνοντας να καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτροπαραγωγής της από πυρηνικά.

Η Ευρώπη, συνολικά, άργησε. Και τώρα πληρώνει. Είχε χρόνο να χτίσει ενεργειακή ανεξαρτησία, αλλά προτίμησε την ευκολία του φθηνού πετρελαίου. Σήμερα τρέχει να καλύψει το κενό μέσα σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.

Η αλήθεια είναι απλή: η ενεργειακή μετάβαση δεν καθυστέρησε επειδή δεν υπήρχε τεχνολογία. Καθυστέρησε επειδή δεν υπήρχε πολιτική βούληση. Και αυτό είναι το πιο ακριβό λάθος.