Στέφανος Τζανάκης

Είναι πλέον φανερό ότι ο ρωσικός στρατός έχει χάσει την πρωτοβουλία των κινήσεων – με την αμέριστη βοήθεια της Δύσης, οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν πλέον το «πάνω χέρι» στα πεδία των μαχών. Επομένως, το ερώτημα που τέθηκε από την πρώτη στιγμή στον πρόεδρο της Ρωσίας, τίθεται πια στον Ζελένσκι: ποιος είναι ο στόχος που αν εκπληρωθεί θα σημάνει το τέλος των εχθροπραξιών;

Από την στιγμή που οι Ουκρανοί μπόρεσαν όχι μόνο να σταματήσουν την ρωσική προέλαση, αλλά και να απελευθερώσουν κάποιες περιοχές τους από τις δυνάμεις κατοχής, έχουν δηλώσει ότι συζητούν για κατάπαυση του πυρός μόνον αν οι Ρώσοι αποχωρήσουν από όλες τις ουκρανικές περιοχές που προσάρτησαν το 2014 ή κατέλαβαν το 2022: δηλαδή από την Κριμαία και το Ντονμπάς, όπως και από τον χερσαίο διάδρομο στην Θάλασσα του Αζόφ που δημιούργησαν μετά από το ολοκαύτωμα της Μαριούπολης. Είναι όμως εφικτό κάτι τέτοιο;

Σχεδόν ένας χρόνος πολέμου έχει δείξει ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει την δυνατότητα να πετύχει ολοκληρωτικά τους στόχους της. Επίσης, η ανατολική Ουκρανία την οποία τώρα το Κίεβο θέλει να απελευθερώσει ήταν το αντικείμενο της συμφωνίας του Μινσκ – η οποία προέβλεπε μία αδιευκρίνιστη μεν, αλλά πάντως κάποια μορφή αυτονομίας για την συγκεκριμένη περιοχή. Αυτό είχε προκύψει από το γεγονός ότι οι ρωσόφωνοι του Ντονμπάς δεν είχαν δεχθεί την εκπαραθύρωση του φιλορώσου προέδρου Γιανουκόβιτς το 2014 και διεκδίκησαν με τα όπλα την αυτονόμησή τους από την Ουκρανία. Αρκεί η εισβολή του Πούτιν για να διαγραφούν όλα αυτά; Αρκούν οι βαρβαρότητες των ρώσων στρατιωτών για να αποζητήσουν οι ρωσόφωνοι της ανατολικής Ουκρανίας την ουκρανική τους ταυτότητα;

Σε κάθε περίπτωση, ο παράγοντας «χρόνος» είναι καθοριστικός: οι τιμές τόσο των ενεργειακών προϊόντων, όσο και των τροφίμων στην παραγωγή των οποίων πρωταγωνιστούν η Ρωσία και η Ουκρανία αρχίζουν να μπαίνουν υπό σχετικό έλεγχο, καθώς άλλες χώρες επιχειρούν όλους τους τελευταίους μήνες να τις υποκαταστήσουν στις αγορές. Με τον καιρό – και εφόσον οι εχθροπραξίες εξελιχθούν σε έναν πόλεμο χαρακωμάτων - η Δύση «θα απεξαρτηθεί» από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τόσο οικονομικά, όσο και ψυχολογικά.

Αυτή την περίοδο, η Δύση διεξάγει έναν πόλεμο «δι’ αντιπροσώπου» με τη Ρωσία, αλλά σε λίγους μήνες, αν δεν αλλάξει κάτι δραματικά, ενδέχεται όλο αυτό να εκλαμβάνεται ως μία περιφερειακή σύγκρουση. Ποιον θα συνέφερε κάτι τέτοιο; Μάλλον περισσότερο τη Ρωσία, παρά την Ουκρανία.

Ευτυχώς για την αυτοδιάθεση των λαών, η Μόσχα απέτυχε παταγωδώς στα αρχικά στάδια του πολέμου: Ο Πούτιν υπολόγιζε ότι θα έκανε στρατιωτικό περίπατο στο κέντρο του Κιέβου, με πλήθη Ουκρανών να ζητωκραυγάζουν τους Ρώσους ελευθερωτές. Είχε επενδύσει στην εξάλειψη της Ουκρανίας ως κράτους με την επιστροφή της στη «μητέρα Ρωσία» - και απέτυχε. Τώρα, επιδιώκει να διατηρήσει τα «κεκτημένα» του 2014 προσθέτοντας σε αυτά τον διάδρομο της Μαριούπολης, έστω κι αν αυτό συνεπάγεται έναν μακρόσυρτο πόλεμο φθοράς. Αυτό εννοεί ο Πούτιν όταν ζητά από τους Ουκρανούς να αναγνωρίσουν τις «νέες εδαφικές πραγματικότητες».

Η ηγεσία της Ουκρανίας τι επιδιώκει από την πλευρά της; Την εκδίωξη των ρωσικών στρατευμάτων πίσω από τα σύνορα του 1991; Αυτονόητο, θα πει κανείς – αλλά αυτό προϋποθέτει ολοκληρωτική στρατιωτική επικράτηση επί μίας δύναμης που διαθέτει πυρηνικά, κάτι που περιπλέκει ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Άλλωστε, στις 24 Φεβρουαρίου του 2022, όταν ο Πούτιν ξεκινούσε την εισβολή του, υπήρχαν σύνορα – η Μαριούπολη ανήκε στην Ουκρανία και θεωρητικά τουλάχιστον, ίσχυε η συμφωνία του Μινσκ. Μήπως αυτό είναι μία καλή βάση διαπραγμάτευσης στην οποία οι χώρες της Δύσης οφείλουν να συμβάλουν, όπως έκαναν και το 2015, στην πρωτεύουσα της Λευκορωσίας;