Στέφανος Γ. Σκουτέλας

Με τους ακολούθους, τα «μου αρέσει», τις προαγωγές, τους τίτλους, τα χρήματα και την κοινωνική αποδοχή. Από πολύ μικρή ηλικία μαθαίνουμε να αναζητούμε την επιβεβαίωση έξω από τον εαυτό μας. Μαθαίνουμε ότι αξίζουμε όταν μας εγκρίνουν, όταν μας επαινούν, όταν ανταποκρινόμαστε στις προσδοκίες των άλλων. Όμως υπάρχει ένα ερώτημα που σπάνια τολμούμε να κάνουμε στον εαυτό μας: Όλα αυτά γεμίζουν πραγματικά την ψυχή μας ή απλώς γεμίζουν το βιογραφικό μας;

Η μεγαλύτερη τραγωδία της ανθρώπινης ζωής δεν είναι ο θάνατος. Είναι να φτάσει κάποιος στο τέλος της διαδρομής του και να συνειδητοποιήσει ότι έζησε τη ζωή που περίμεναν οι άλλοι από εκείνον και όχι τη ζωή που ο ίδιος ονειρευόταν.

Αυτό το μήνυμα μου το δίδαξε πριν από χρόνια ένας άνθρωπος που θεωρώ δάσκαλό μου, ο Κ.Ν. Δεν ήταν απλώς μια όμορφη σκέψη. Ήταν μια στάση ζωής. Χρειάστηκε να περάσουν χρόνια προσωπικών εμπειριών, επαγγελματικών προκλήσεων και εκατοντάδων συναντήσεων με ανθρώπους μέσα στο θεραπευτικό μου γραφείο για να καταλάβω πόσο βαθιά αλήθεια έκρυβε. Γιατί άλλο είναι να χτίζεις μια εντυπωσιακή ζωή προς τα έξω και άλλο να οικοδομείς μια ζωή που σε γεμίζει πραγματικά από μέσα.

Ως ψυχολόγος, αλλά και ως άνθρωπος, γνώρισα στη διαδρομή μου ανθρώπους με υψηλές θέσεις, κύρος, χρήματα και κοινωνική αναγνώριση, οι οποίοι ένιωθαν βαθιά δυστυχισμένοι. Παράλληλα, γνώρισα ανθρώπους που δεν είχαν τίποτα να αποδείξουν σε κανέναν. Δεν αναζητούσαν το χειροκρότημα ούτε την επιβεβαίωση. Δεν τους απασχολούσε να εντυπωσιάσουν. Είχαν συμφιλιωθεί με τον εαυτό τους, γνώριζαν ποιοι είναι και ποια είναι η θέση τους στον κόσμο. Και, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, αυτοί οι άνθρωποι ήταν οι πιο γαλήνιοι που συνάντησα ποτέ. Η μεγαλύτερη ελευθερία δεν είναι να σε θαυμάζουν όλοι. Είναι να μη χρειάζεσαι πλέον τον θαυμασμό κανενός για να νιώθεις πλήρης.

Η σύγχρονη κοινωνία μάς εκπαιδεύει να κυνηγάμε συνεχώς το επόμενο βήμα. Την επόμενη προαγωγή. Το μεγαλύτερο σπίτι. Το ακριβότερο αυτοκίνητο. Τον επόμενο τίτλο. Την επόμενη επιβεβαίωση. Και όταν τα αποκτήσουμε όλα αυτά, πολύ συχνά ανακαλύπτουμε ότι η εσωτερική αίσθηση κενού παραμένει εκεί.

Γιατί;

Διότι η ψυχή δεν τρέφεται με επιτυχίες.

Τρέφεται με νόημα.

Ας είμαστε όμως ειλικρινείς. Η οικονομική ασφάλεια είναι σημαντική. Κανείς δεν μπορεί να υποτιμήσει το άγχος ενός ανθρώπου που δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιό του, να καλύψει τις ανάγκες της οικογένειάς του ή να εξασφαλίσει τα βασικά για μια αξιοπρεπή ζωή. Η αξιοπρεπής διαβίωση δεν είναι πολυτέλεια· είναι θεμελιώδης ανθρώπινη ανάγκη. Δεν εξιδανικεύω τη φτώχεια ούτε απαξιώνω την οικονομική επιτυχία. Αγωνίζομαι καθημερινά όπως όλοι οι άνθρωποι. Εκείνο που υποστηρίζω είναι ότι, όταν οι βασικές μας ανάγκες καλυφθούν, αξίζει να αναρωτηθούμε αν συνεχίζουμε να ζούμε αποκλειστικά για να αποκτήσουμε περισσότερα ή αν αρχίζουμε να επενδύουμε και σε όσα δεν αγοράζονται. Στην αγάπη, στις σχέσεις, στην ψυχική ισορροπία, στην υγεία, στον ελεύθερο χρόνο, στην εσωτερική γαλήνη και στο νόημα της ζωής. Γιατί, όταν ολόκληρη η ζωή μας περιστρέφεται μόνο γύρω από την απόκτηση περισσότερων, υπάρχει ο κίνδυνος να χάσουμε τελικά όσα έχουν πραγματικά αξία.

Οι άνθρωποι δεν γεννήθηκαν για να είναι αρεστοί σε όλους. Γεννήθηκαν για να ανακαλύψουν ποιοι πραγματικά είναι. Κι όμως, πολλές φορές περνάμε δεκαετίες προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά μας στις προσδοκίες της οικογένειας, της κοινωνίας, του επαγγελματικού περιβάλλοντος ή ακόμη και ανθρώπων που δεν μας γνωρίζουν ουσιαστικά. Φοράμε ρόλους, μάσκες και προσωπικότητες μόνο και μόνο για να εισπράξουμε λίγη ακόμη αποδοχή.

Όμως κάθε φορά που προδίδουμε τον πραγματικό μας εαυτό για να γίνουμε αποδεκτοί, χάνουμε ένα μικρό κομμάτι της ελευθερίας μας.

Ο χρόνος είναι το μοναδικό αγαθό που δεν επιστρέφεται ποτέ. Τα χρήματα μπορούν να ξανακερδηθούν. Οι επαγγελματικές αποτυχίες μπορούν να διορθωθούν. Οι υλικές απώλειες μπορούν να αντικατασταθούν. Ο χρόνος όμως όχι. Κάθε ημέρα που περνά αφαιρείται αθόρυβα από έναν λογαριασμό του οποίου κανείς δεν γνωρίζει το υπόλοιπο.

Οι περισσότεροι άνθρωποι οργανώνουν τη ζωή τους σαν να διαθέτουν άπειρο χρόνο. Αναβάλλουν τα ταξίδια που ονειρεύονται. Τη συγγνώμη που θέλουν να ζητήσουν. Την αγκαλιά που θέλουν να δώσουν. Την αλλαγή καριέρας που επιθυμούν. Την ψυχοθεραπεία που χρειάζονται. Τη ζωή που πραγματικά λαχταρούν.

Περιμένουν την κατάλληλη στιγμή.

Όμως η κατάλληλη στιγμή είναι μία από τις μεγαλύτερες ψευδαισθήσεις του ανθρώπινου νου. Η ζωή δεν περιμένει να είμαστε έτοιμοι.

Κάποτε το όνομά μας θα ειπωθεί για τελευταία φορά. Οι επαγγελματικοί τίτλοι θα περάσουν σε άλλους. Οι θέσεις θα καλυφθούν. Οι επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να λειτουργούν. Η κοινωνία θα προχωρήσει. Ο κόσμος δεν σταματά για κανέναν.

Αυτό δεν είναι απαισιοδοξία.

Είναι μια υπενθύμιση ότι η ζωή είναι πολύ πολύτιμη για να τη ζούμε μόνο για τα μάτια των άλλων.

Η ψυχολογία μιλά για την έννοια της αυθεντικότητας. Οι άνθρωποι που ζουν σύμφωνα με τις προσωπικές τους αξίες και όχι αποκλειστικά σύμφωνα με τις κοινωνικές προσδοκίες εμφανίζουν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα, υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή και ουσιαστικότερες σχέσεις. Δεν σημαίνει ότι αδιαφορούν για τους άλλους. Σημαίνει ότι δεν εγκαταλείπουν τον εαυτό τους για να γίνουν αρεστοί.

Η αυθεντικότητα απαιτεί θάρρος.

Θάρρος να πεις «όχι» όταν όλοι περιμένουν να πεις «ναι».

Θάρρος να αλλάξεις πορεία όταν καταλαβαίνεις ότι ο δρόμος που ακολουθείς δεν είναι δικός σου.

Θάρρος να απογοητεύσεις κάποιους ανθρώπους προκειμένου να μη χάσεις τον εαυτό σου.

Στο τέλος της ημέρας, η ευτυχία δεν βρίσκεται στην απουσία δυσκολιών. Βρίσκεται στην παρουσία νοήματος. Ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει σχεδόν τα πάντα όταν γνωρίζει γιατί συνεχίζει να προχωρά.

Γι’ αυτό σταμάτησε να μετράς την αξία σου με τα χειροκροτήματα. Μην αξιολογείς τη ζωή σου από το πόσοι συμφωνούν μαζί σου, αλλά από το πόσο ήρεμα κοιμάσαι τα βράδια. Μην κυνηγάς την τελειότητα. Αναζήτησε την αλήθεια σου.

Γιατί στο τέλος της διαδρομής δεν θα έχει σημασία πόσοι σε θαύμασαν. Θα έχει σημασία αν εσύ θαυμάζεις τον άνθρωπο που έγιναν οι επιλογές σου. Δεν θα μετρήσουν οι τίτλοι, αλλά οι στιγμές. Δεν θα μετρήσουν οι διακρίσεις, αλλά οι σχέσεις. Δεν θα μετρήσουν τα χειροκροτήματα, αλλά η γαλήνη με την οποία θα μπορείς να πεις ότι έζησες μια ζωή αυθεντική.

Η μεγαλύτερη επιτυχία δεν είναι να ικανοποιήσεις την κοινωνία. Η μεγαλύτερη επιτυχία είναι να μη χρειάζεται πλέον να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν, γιατί γνωρίζεις βαθιά μέσα σου ποιος είσαι. Και όταν συμβεί αυτό, δεν ελευθερώνεται μόνο ο νους. Ελευθερώνεται και η ψυχή.

Στέφανος Σκουτέλας, MSc
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής