Πάνος Λουκάκος

Ηταν 20 Αυγούστου του 2015 όταν μετά την παραίτηση Τσίπρα προκηρύχτηκαν εκλογές για τις 20 Σεπτεμβρίου της ίδιας χρονιάς. Εκλογές που παρά τα όσα είχαν προηγηθεί έδωσαν μία νέα τετραετία στην κυβέρνηση Τσίπρα - Καμμένου. Επρόκειτο για μία εκλογική νίκη που ήταν δύσκολο να εξηγηθεί με τον κοινό νου. Και τούτο για πολλούς λόγους:

Μέσα στο εξάμηνο Ιανουαρίου - Ιουλίου 2015 των αρχικών παρανοϊκών διαπραγματεύσεων με τους δανειστές είχαν κλείσει για 20 ημέρες οι τράπεζες, είχαν επιβληθεί capital controls, είχε επιστρέψει η οικονομία στην ύφεση, είχαν σαρωθεί ακόμη περισσότερες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, είχε αυξηθεί η ανεργία, είχε οδηγηθεί σε μεγαλύτερη ασφυξία η αγορά, είχαν αφαιρεθεί με τον αναγκαστικό δανεισμό της κυβέρνησης αναγκαίοι πόροι από Τοπική Αυτοδιοίκηση, ασφαλιστικά ταμεία και δημόσιους οργανισμούς, είχαν φύγει άλλα 35 δισ. από τις ελληνικές τράπεζες, είχαν σβήσει τα πρώτα μικρά δείγματα ανάκαμψης του 2014, είχε επανέλθει η απειλή του Grexit και είχε επιβληθεί ένα τρίτο ίσως μη αναγκαίο αλλά σκληρότερο μνημόνιο και ένας νέος δανεισμός άνω των 85 δισ. ευρώ.

Ετσι το εκλογικό αποτέλεσμα της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου του 2015 αποτέλεσε έκπληξη. Εκπληξη για όλους: πολιτικούς, δημοσιογράφους, δημοσκόπους, πολίτες. Πολλοί ίσως ανέμεναν εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά νίκη οριακή και με ποσοστά χαμηλά, περί το 30%. Κανείς -ούτε ο ίδιος- δεν είχε προβλέψει νίκη με 35,5% και με 7,5 μονάδες διαφορά από τη Νέα Δημοκρατία.

Υπάρχει ίσως ένα απλό σκεπτικό πίσω από την έκπληξη αυτή: μπορεί να ανέμεναν όλοι ότι οι προηγηθέντες παράγοντες θα μείωναν ουσιωδώς το ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ σε σχέση με τον Ιανουάριο του 2015. Τούτο όμως δεν συνέβη. Παρά τις τρεις ποσοστιαίες μονάδες που έκοψε η Λαϊκή Ενότητα του Παναγιώτη Λαφαζάνη μάλιστα, το κόμμα του Τσίπρα έπεσε μόνο κατά μία. Κι έτσι έγινε ο πρώτος πρωθυπουργός που υπέγραψε μνημόνιο και επανεξελέγη. Οι δύο προηγούμενοι -Παπανδρέου και Σαμαράς- συνταξιοδοτήθηκαν.

Πρόκειται για πολιτικό φαινόμενο κάτω από το οποίο κρύβονται ασφαλώς πολλοί και διαφορετικοί λόγοι. Ισως μια εξήγηση δίνουν οι αριθμοί:

Πανελλαδικά ο ΣΥΡΙΖΑ έλαβε 35,5% και η Ν.Δ. 28%. Στην αντιπροσωπευτικότερη και πολυπληθέστερη εκλογική περιφέρεια της Β’ Αθήνας με το 1,5 εκατομμύριο των εγγεγραμμένων, ο ΣΥΡΙΖΑ έλαβε 35,2% και η Ν.Δ. 27,4%. Ως συνήθως, τα ποσοστά της Β’ Αθηνών συνέπεσαν σχεδόν απόλυτα με το τελικό εθνικό αποτέλεσμα. Η επιμέρους ανάλυσή τους είναι εξαιρετικά αποκαλυπτική για έναν από τους λόγους της άνετης εκλογικής νίκης του ΣΥΡΙΖΑ: ο ΣΥΡΙΖΑ υπερίσχυσε συντριπτικά στην Αγία Βαρβάρα (44% έναντι μόλις 17% της Ν.Δ.), στο Αιγάλεω (43% έναντι 18% της Ν.Δ.), στο Ιλιον (42% έναντι 20%), στο Περιστέρι (42% έναντι 19%), στη Νέα Ιωνία (41% έναντι 19%), στην Πετρούπολη (38% έναντι 20%), στη Μεταμόρφωση (40% έναντι 21%), στο Γαλάτσι (38% έναντι 23%), στο Μοσχάτο (39% έναντι 22%) και γενικά στους τόπους κατοικίας χαμηλότερων οικονομικά τάξεων.

Η Νέα Δημοκρατία, αντίθετα, υπερίσχυσε σε Φιλοθέη - Ψυχικό με 54% έναντι 17% του ΣΥΡΙΖΑ, στην Κηφισιά με 48% έναντι 22%, στα εκλογικά τμήματα του Κολωνακίου και γενικά στους τόπους κατοικίας πιο εύπορων ομάδων του πληθυσμού.

Ιδια ήταν η εικόνα και σε όλο το Λεκανοπέδιο της Αττικής: στις Αχαρνές 43% ο ΣΥΡΙΖΑ και 18% η Ν.Δ., στην Ελευσίνα 40% και 21%, στον Ασπρόπυργο 44% και 19%, στη Λαυρεωτική 42% και 23%, σε Κερατσίνι - Δραπετσώνα 43% και 17%, στον Κορυδαλλό 41% και 18%, σε Νίκαια - Ρέντη 43% και 18%, στο Πέραμα 42% και 18%. Αντίθετα, στη Βουλιαγμένη η Ν.Δ. πήρε 45% και ο ΣΥΡΙΖΑ 23% και στη Σαρωνίδα 42% και 23% αντίστοιχα.

Η πανομοιότυπη αυτή εικόνα οδηγεί αβίαστα στο συμπέρασμα πως όσο πιο εύπορες είναι κοινωνικές ομάδες που κατοικούν σε συγκεκριμμένες περιοχές τόσο ισχυρότερα ψηφίζουν Νέα Δημοκρατία. Οσο οικονομικά ασθενέστερες είναι, τόσο ισχυρότερα ψήφιζαν ΣΥΡΙΖΑ.

Φανερώνουν τα δεδομένα αυτά ότι η μεγάλη διαχωριστική γραμμή στο εκλογικό σώμα δεν είναι πλέον Δεξιά - Αριστερά. Η νέα μεγάλη διαχωριστική γραμμή είναι «πλούσιοι - φτωχοί» και κατά τούτο υπήρξε σαφώς ταξική η ψήφος της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου του 2015. Από τη μία πλευρά βρέθηκαν εκείνοι που μπορούσαν να ζήσουν άνετα και από την άλλη όσοι αδυνατούσαν να αντιμετωπίσουν την καθημερινότητά τους. Αυτοί οι τελευταίοι ήταν σαφώς οι περισσότεροι. Και ψήφισαν Τσίπρα. Τον ψήφισαν τον Ιανουάριο. Τον ακολούθησαν στο τραγελαφικό δημοψήφισμα του Ιουλίου. Και του έδωσαν τη νίκη του Σεπτεμβρίου 2015.

Λίγες ημέρες πριν από την ομιλία του πρωθυπουργού στην Εκθεση της Θεσσαλονίκης, είναι ιδιαιτέρως αξιοσημείωτα και απολύτως επίκαιρα τα δεδομένα αυτά. Διότι ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού αδυνατεί σήμερα να ανταπεξέλθει στις ανάγκες της καθημερινότητάς του. Εργαζόμενοι στον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα, φοιτητές, χαμηλοσυνταξιούχοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, αγρότες και πολλές άλλες ομάδες των ψηφοφόρων. Μετά τις περιπέτειες των μνημονίων, οι περισσότεροι όροι των οποίων ισχύουν ακόμη και τώρα, θα είναι λάθος να μην αξιολογήσει σοβαρά η κυβέρνηση και να μη βελτιώσει ουσιωδώς την οικονομική καθημερινότητα και την πράγματι επικρατούσα σήμερα κατάσταση στις οικονομικά ασθενέστερες τάξεις, στηριζόμενη σε πορίσματα δημοσκόπων. Δεν θα είναι άλλωστε η πρώτη φορά που ενδέχεται να πέσουν έξω.