Η παραγγελία των 2,8 δισ του Ισραήλ στις ΗΠΑ και το μήνυμα για τις επόμενες κινήσεις του Τελ Αβίβ

Αυτό που ανακοινώθηκε εσχάτως δεν είναι απλώς για ακόμη μία αμερικανική πώληση όπλων προς το Ισραήλ. Η συμφωνία των 2,8 δισ. δολαρίων που προωθεί η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αποτυπώνει κάτι πολύ μεγαλύτερο, τον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ προετοιμάζει πλέον τις ένοπλες δυνάμεις του όχι για έναν σύντομο πόλεμο, αλλά για μια παρατεταμένη περίοδο επιχειρήσεων σε πολλαπλά μέτωπα.

Το πακέτο περιλαμβάνει 20.000 βόμβες Mk-84 και ακόμη 20.000 BLU-117, όλες της κατηγορίας των 2.000 λιβρών - περίπου 907 κιλών - καθώς και 20.000 διατρητικές κεφαλές I-2000 Penetrator. Συνολικά πρόκειται για 60.000 βαριά πυρομαχικά, σε μία από τις μεγαλύτερες συμφωνίες αυτού του είδους των τελευταίων ετών. Η συναλλαγή έχει κοινοποιηθεί στο Κογκρέσο αλλά δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Αυτή ακριβώς η κλίμακα εξηγεί γιατί η υπόθεση έχει ήδη μετατραπεί από στρατιωτική προμήθεια σε πολιτικό ζήτημα στην Ουάσιγκτον.

Οι βόμβες που το Ισραήλ θεωρεί αναντικατάστατες

Οι Mk-84 βρίσκονται εδώ και δεκαετίες στον πυρήνα του αμερικανικού και ισραηλινού αεροπορικού οπλοστασίου. Πρόκειται στη βασική τους μορφή για συμβατικές βόμβες ελεύθερης πτώσης, οι οποίες όμως μπορούν να συνδυαστούν με συστήματα καθοδήγησης ώστε να μετατραπούν σε όπλα ακριβείας. Το BLU-117 ανήκει στην ίδια κατηγορία βάρους και χρησιμοποιείται εναντίον μεγάλων ή ιδιαίτερα ανθεκτικών στόχων. Η I-2000 ακολουθεί διαφορετική λογική, διαθέτει βαρύτερο περίβλημα, μικρότερη αναλογία εκρηκτικής ύλης και έχει σχεδιαστεί ώστε να διαπερνά έδαφος, βράχο ή οπλισμένο σκυρόδεμα πριν εκραγεί.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για το Ισραήλ. Οι επιχειρήσεις στη Γάζα έφεραν την ισραηλινή αεροπορία αντιμέτωπη με ένα τεράστιο υπόγειο δίκτυο σηράγγων, κέντρων διοίκησης και εγκαταστάσεων της Χαμάς. Σε άλλα μέτωπα, οι πιθανοί στόχοι περιλαμβάνουν επίσης υπόγειες ή ενισχυμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Η λογική του ισραηλινού επιτελείου είναι επομένως διαφορετική από εκείνη πολλών δυτικών αεροποριών που τα τελευταία χρόνια κινούνται προς μικρότερες βόμβες ακριβείας. Για το Ισραήλ, η ακρίβεια από μόνη της δεν λύνει το πρόβλημα όταν ο στόχος βρίσκεται αρκετά μέτρα κάτω από το έδαφος ή προστατεύεται από μεγάλες ποσότητες σκυροδέματος. Ένα κατευθυνόμενο όπλο μπορεί να χτυπήσει με μεγάλη ακρίβεια το σημείο που έχει επιλεγεί. Για να καταστρέψει όμως μια βαθιά υπόγεια εγκατάσταση χρειάζεται παράλληλα μάζα, εκρηκτική ισχύ και δυνατότητα διείσδυσης.

Από τους σύντομους πολέμους στα αποθέματα πολλών ετών

Για δεκαετίες, το ισραηλινό αμυντικό δόγμα στηριζόταν σε μία βασική παραδοχή, οι πόλεμοι έπρεπε να είναι σύντομοι. Το μικρό μέγεθος της χώρας, η ανάγκη ταχείας κινητοποίησης εφέδρων και οι οικονομικές επιπτώσεις μιας παρατεταμένης επιστράτευσης οδηγούσαν το Ισραήλ στην επιδίωξη γρήγορων, υψηλής έντασης στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η περίοδος μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 άλλαξε αυτή την εξίσωση αλλά και τα δεδομένα δραματικά. Οι επιχειρήσεις στη Γάζα, η σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ, τα πλήγματα στη Συρία, οι επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι και η άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν δημιούργησαν έναν κύκλο πολεμικής δραστηριότητας πολύ μεγαλύτερο σε διάρκεια και γεωγραφική έκταση από εκείνον για τον οποίο είχαν σχεδιαστεί τα παλαιότερα αποθέματα της χώρας. Η κατανάλωση αεροπορικών πυρομαχικών υπήρξε αντίστοιχα τεράστια. Σύμφωνα με αμερικανικά κυβερνητικά δεδομένα που επικαλείται η New York Times, το 2025 το Ισραήλ αγόρασε σχεδόν οκτώ φορές περισσότερες βόμβες αυτής της κατηγορίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε σχέση με ολόκληρη την περίοδο 2012-2015.

Πίσω από την πρόσφατη παραγγελία βρίσκεται επομένως και ένα δίδαγμα των τελευταίων τριών ετών: σε έναν πόλεμο μεγάλης διάρκειας, δεν αρκεί το Ισραήλ να διαθέτει αεροσκάφη F-15, F-16 ή F-35. Πρέπει να διαθέτει και τα πυρομαχικά που θα χρησιμοποιούν αυτά τα αεροσκάφη για μήνες - ενδεχομένως για χρόνια - χωρίς να εξαρτάται από μια νέα πολιτική απόφαση στην Ουάσιγκτον κάθε φορά που τα αποθέματα μειώνονται. Πρώην διοικητές της ισραηλινής αεροπορίας περιγράφουν πλέον την ανάγκη δημιουργίας αποθεμάτων πολλών ετών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δεκάδες χιλιάδες νέες βόμβες δεν προορίζονται κατ’ ανάγκην για άμεση χρήση. Αποτελούν στρατηγικό απόθεμα απέναντι σε έναν πόλεμο του οποίου η διάρκεια και η γεωγραφική έκταση δεν μπορούν να προβλεφθούν.

Η Γάζα άλλαξε και τη συζήτηση στις ΗΠΑ

Το ίδιο όπλο που το Ισραήλ θεωρεί απαραίτητο είναι και εκείνο που έχει προκαλέσει μερικές από τις μεγαλύτερες αντιπαραθέσεις με την Ουάσιγκτον. Στις πρώτες εβδομάδες του πολέμου στη Γάζα, ισραηλινά αεροσκάφη χρησιμοποίησαν εκτεταμένα βόμβες των 2.000 λιβρών. Έρευνα των New York Times είχε εντοπίσει περισσότερα από 200 σημεία όπου είχαν χρησιμοποιηθεί τέτοια πυρομαχικά, μεταξύ αυτών και περιοχές της νότιας Γάζας στις οποίες είχαν μετακινηθεί άμαχοι. Η ένσταση δεν αφορά απαραίτητα την ακρίβεια του όπλου. Αφορά την ποσότητα εκρηκτικής ύλης. Μια βόμβα σχεδόν 900 κιλών μπορεί να κατευθυνθεί με μεγάλη ακρίβεια στο σημείο που έχει επιλεγεί και παρ’ όλα αυτά να προκαλέσει τεράστιες επιπτώσεις γύρω από αυτό.

Σε πυκνοδομημένα αστικά περιβάλλοντα, η ακτίνα της έκρηξης, τα θραύσματα, η κατάρρευση γειτονικών κτιρίων και τα δευτερογενή αποτελέσματα της έκρηξης δημιουργούν ένα διαφορετικό πρόβλημα από εκείνο μιας μικρότερης βόμβας. Η διαφωνία κορυφώθηκε τον Μάιο του 2024. Η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν πάγωσε μία αποστολή που περιελάμβανε 1.800 βόμβες των 2.000 λιβρών, καθώς η Ουάσιγκτον ανησυχούσε για τη χρήση τους στη Ράφα, όπου είχαν καταφύγει περισσότεροι από ένα εκατομμύριο εκτοπισμένοι Παλαιστίνιοι. Η απόφαση προκάλεσε σοβαρή ένταση με την ισραηλινή κυβέρνηση. Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η αμερικανική πολιτική άλλαξε. Στις 25 Ιανουαρίου 2025 ο Τραμπ έδωσε εντολή να αρθεί το πάγωμα και οι 1.800 Mk-84 έφτασαν στο Ισραήλ τον επόμενο μήνα.

Το νέο μπλόκο στο Κογκρέσο

Η σημερινή συμφωνία δείχνει όμως ότι η διαμάχη δεν έχει τελειώσει. Ο Γκρέγκορι Μικς, ο κορυφαίος Δημοκρατικός στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, ανακοίνωσε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι δεν εγκρίνει στο παρόν στάδιο την πώληση, επικαλούμενος «σοβαρές και ανεπίλυτες ανησυχίες» για ενδεχόμενη χρήση των πυρομαχικών σε πυκνοκατοικημένες περιοχές της Γάζας και του Λιβάνου. Ο Μικς ξεκαθάρισε παράλληλα ότι υποστηρίζει το δικαίωμα του Ισραήλ στην άμυνα, αλλά ζητά εγγυήσεις ότι τα αμερικανικά όπλα θα χρησιμοποιούνται σύμφωνα με το αμερικανικό και το διεθνές δίκαιο. Το «hold» δεν ισοδυναμεί με οριστική ακύρωση. Αποτελεί μέρος της άτυπης διαδικασίας ελέγχου των μεγάλων αμερικανικών πωλήσεων όπλων από το Κογκρέσο. Ακόμη και μετά την επίσημη γνωστοποίηση μιας συμφωνίας, το Κογκρέσο μπορεί να επιχειρήσει να τη σταματήσει με ψήφισμα αποδοκιμασίας. Στην πράξη, εάν ο πρόεδρος ασκήσει βέτο, απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα για να ανατραπεί – κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ σε τέτοια διαδικασία πώλησης όπλων.

Υπάρχει επίσης το προηγούμενο της επίκλησης έκτακτης ανάγκης από την εκτελεστική εξουσία προκειμένου να παρακαμφθεί η συνήθης διαδικασία ελέγχου. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη χρησιμοποιήσει ανάλογους μηχανισμούς για πωλήσεις όπλων προς το Ισραήλ.

Γιατί η χρονική στιγμή έχει ειδική σημασία

Η πώληση δεν αφορά μόνο τις στρατιωτικές ανάγκες του Ισραήλ αλλά και την πολιτική αβεβαιότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η αμερικανική υποστήριξη προς το Ισραήλ παραμένει βαθιά ενσωματωμένη στη στρατηγική σχέση των δύο χωρών, όμως οι διαφωνίες για τη Γάζα και για τη χρήση αμερικανικών όπλων έχουν διευρυνθεί στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Το Reuters σημειώνει ότι η στήριξη προς την ισραηλινή πολιτική έχει μειωθεί ιδιαίτερα μεταξύ Δημοκρατικών ψηφοφόρων, ενώ η αντίθεση σε ορισμένες πωλήσεις όπλων έχει ενισχυθεί στο Κογκρέσο. Για το Ισραήλ αυτό δημιουργεί έναν πρόσθετο λόγο να εξασφαλίσει τώρα μεγάλα αποθέματα. Αναλυτές στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ χρησιμοποιούν τον όρο «front-loading»: όσο η πολιτική δυνατότητα υπάρχει, εγκρίνονται σήμερα προμήθειες που μπορούν να καλύψουν τις επιχειρησιακές ανάγκες πολλών επόμενων ετών. Δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται να διακόψει τη στρατιωτική σχέση με το Ισραήλ. Σημαίνει όμως ότι στην Ιερουσαλήμ κανείς δεν θεωρεί δεδομένο πως μια ανάλογη συμφωνία θα είναι εξίσου εύκολο να περάσει από το αμερικανικό πολιτικό σύστημα σε δύο ή τέσσερα χρόνια.

Πολύ περισσότερα από 60.000 βόμβες

Γι' αυτό η συμφωνία των 2,8 δισ. δολαρίων έχει σημασία μεγαλύτερη από τους αριθμούς της. Για την ισραηλινή αεροπορία είναι μια προσπάθεια να δημιουργήσει το απόθεμα που απαιτεί ένα νέο στρατιωτικό δόγμα – όχι σύντομοι πόλεμοι που ολοκληρώνονται σε ημέρες ή εβδομάδες, αλλά διαδοχικές και ενδεχομένως παράλληλες επιχειρήσεις σε διαφορετικά μέτωπα. Για την κυβέρνηση Τραμπ αποτελεί επαναβεβαίωση της αμερικανικής στρατιωτικής στήριξης προς το Ισραήλ. Για τους επικριτές της συμφωνίας στο Κογκρέσο, το ερώτημα είναι διαφορετικό: αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να χρηματοδοτούν και να προμηθεύουν σε τέτοια κλίμακα ένα όπλο του οποίου η χρήση σε πυκνοκατοικημένες περιοχές έχει ήδη προκαλέσει τόσο έντονες αντιδράσεις. Και για το Ισραήλ η απάντηση βρίσκεται στα αποθέματα: μετά από τρία χρόνια πολέμων και κρίσεων, η ισραηλινή ηγεσία δεν θέλει να βρεθεί ξανά σε μια στιγμή κατά την οποία το αν θα συνεχίσει να διαθέτει τα βαρύτερα όπλα της θα εξαρτάται από μία νέα πολιτική μάχη στην Ουάσιγκτον.