The New Yorker: Είναι το μέλλον «Made in China»; Η αντεπίθεση της Κίνας απειλεί την κυριαρχία των ΗΠΑ από την ΑΙ και τα αυτοκίνητα έως τη μάχη κατά του καρκίνου

Αποκοιμισμένη ή αποσπασμένη σε υποθέσεις που μπορούν να θεωρηθούν δευτερεύουσες (ακόμα και ασήμαντες) μοιάζει η Αμερική, την ώρα που η Κίνα κινείται με μεγάλη ταχύτητα προς το μέλλον, αξιοποιώντας εν μέρει προς όφελός της τις εμπορικές, μεταναστευτικές και δημοσιονομικές πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ.

Αυτή είναι η πραγματικότητα που ξεδιπλώνει ο δημοσιογράφος Έβαν Όσνος στο αφιέρωμα του New Yorker με τίτλο «The Future, Made in China».

Σύμφωνα με το περιοδικό, για δεκαετίες η Κίνα κοίταζε προς τη Δύση αναζητώντας τεχνολογία, τεχνογνωσία και πρότυπα ανάπτυξης. Σήμερα επιχειρεί (σε πολλές περιπτώσεις, το έχει καταφέρει κιόλας) να αντιστρέψει τους ρόλους. Από τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και το υπεραυτοματοποιημένο εργοστάσιο της Xiaomi μέχρι τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης της DeepSeek, τη βιοτεχνολογία, τα drones και τα ανθρωποειδή ρομπότ, το Πεκίνο επενδύει τεράστιους πόρους σε μια προσπάθεια να κατακτήσει τις βιομηχανίες που θα καθορίσουν τον 21ο αιώνα.

«Πρωταθλητές του κόσμου»

Το διακύβευμα είναι μεγάλο: η Κίνα θα μπορούσε να ξεπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια σειρά από κρίσιμους τομείς του μέλλοντος, ακόμη και στην ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής θεραπείας για τον καρκίνο. Η τεχνολογική αναμέτρηση Πεκίνου και Ουάσινγκτον εξελίσσεται σε μάχη για το ποια δύναμη θα έχει το πλεονέκτημα στην παγκόσμια οικονομία των επόμενων δεκαετιών - και ενδεχομένως για το ποια θα έχει τον πρώτο λόγο στη νέα παγκόσμια τάξη.

«Για την Κίνα, η υποχώρηση της Αμερικής έρχεται ακριβώς τη στιγμή που δεκαετίες κρατικών επενδύσεων, βιομηχανικής πολιτικής και διπλωματικού σχεδιασμού αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς», γράφει ο Όσνος.

Επιδεικνύοντας πλέον τη νέα τεχνολογική της αυτοπεποίθηση, η Κίνα υποδέχεται Δυτικούς influencers, επενδυτές και σχολιαστές σε οργανωμένα «tech tours», τα οποία τροφοδοτούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φαινόμενα που έχουν περιγραφεί ως «infrastructure porn» και «Chinamaxxing» – έναν ενθουσιασμό, δηλαδή, για την κινεζική τεχνολογική και κατασκευαστική υπεροχή.

Την ίδια στιγμή, το κλίμα αυτοπεποίθησης που επικρατεί σήμερα στην κινεζική ηγεσία αποτυπώνεται ίσως καλύτερα στα λόγια Ευρωπαίου διπλωμάτη, ο οποίος έχει συμμετάσχει σε συναντήσεις με τον Σι Τζινπίνγκ και τους συμβούλους του. Όπως είπε στον Όσνος, στο Πεκίνο «αισθάνονται σαν να είναι οι πρωταθλητές του κόσμου».

Ο Όσνος, ο οποίος είχε ζήσει στο Πεκίνο επί οκτώ χρόνια ως ξένος ανταποκριτής, επέστρεψε στην κινεζική πρωτεύουσα για δέκα ημέρες, στο πλαίσιο συνολικά τεσσάρων μηνών έρευνας. Όπως παρατηρεί, το Πεκίνο είναι αισθητά πιο ήσυχο σε σχέση με την εποχή που έφυγε, το 2013, περιγράφοντας μια «αμήχανη γαλήνη» στην καθημερινότητα της πρωτεύουσας ενός υψηλής τεχνολογίας μονοκομματικού κράτους.

«Τα οχήματα, πολλά από τα οποία είναι πλέον ηλεκτρικά, κινούνται αθόρυβα στους δρόμους. Σε κάθε περίπτωση, οι κάτοικοι έχουν λιγότερους λόγους να βγαίνουν από το σπίτι, καθώς η Κίνα διαθέτει τη μεγαλύτερη αγορά ηλεκτρονικού εμπορίου στον κόσμο και δύσκολα βρίσκει κανείς κάτι που να μην μπορεί να του παραδοθεί με ένα μηχανάκι», γράφει.

«Καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, οι άνθρωποι σαρώνουν ο ένας τα QR codes του άλλου για να πραγματοποιούν συναλλαγές μέσω συστημάτων ψηφιακών πληρωμών όπως το WeChat και το Alipay, τροφοδοτώντας τους αλγορίθμους με ένα ολοένα πιο λεπτομερές προφίλ των κινήσεων και των προτιμήσεών τους».

Οι αντιφάσεις πίσω από την πρόοδο

Πίσω από τη θεαματική τεχνολογική πρόοδο, ωστόσο, βρίσκεται μια χώρα αντιφάσεων: μια οικονομία που εξακολουθεί να κουβαλά το βάρος της κατάρρευσης της αγοράς ακινήτων, εκατομμύρια νέοι που αντιμετωπίζουν ένα δύσκολο εργασιακό περιβάλλον, μια πρωτοφανής δημογραφική κρίση και ένα πολιτικό σύστημα που επιχειρεί να συνδυάσει την επιχειρηματική καινοτομία με τον αυστηρό κρατικό έλεγχο.

Είναι χαρακτηριστικό, εξάλλου, πως όσο καιρό βρέθηκε εκεί, ο Όσνος ένιωθε ότι παρακολουθούνταν διαρκώς – και πράγματι παρακολουθούνταν, όπως επισημαίνει, ακόμη και σε ψυχολογικό επίπεδο. Σε έκθεση τεχνητής νοημοσύνης στο Πεκίνο στάθηκε μπροστά σε ένα ειδικό μηχάνημα, το οποίο ανέλυσε τις «μικροκινήσεις» του προσώπου του προκειμένου να συντάξει ένα είδος «συναισθηματικής ακτινογραφίας».

Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικά συγκεκριμένο: το σύστημα υπολόγισε ότι διέθετε 76,67% θετικό συναίσθημα και 23,33% αρνητικό, με το δεύτερο να κατανέμεται μεταξύ φόβου και θυμού.

Παρόμοιες τεχνολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το κράτος για τον εντοπισμό ανθρώπων που θεωρούνται δυνητικά προβληματικοί ή αποσταθεροποιητικοί. Ο ίδιος κατασκευαστής διαθέτει, σύμφωνα με το αφιέρωμα, και σύστημα για σχολεία, το οποίο αξιολογεί τους μαθητές και τους κατατάσσει σε επίπεδα συναγερμού με χρωματική ένδειξη κόκκινου, κίτρινου ή μπλε.

Από τα φθηνά προϊόντα για τη Δύση στην τεχνολογική υπερδύναμη

Η αλλαγή είναι εντυπωσιακή. Η Κίνα πέρασε μέσα σε μερικές δεκαετίες από την εικόνα της χώρας που παρήγαγε φθηνά προϊόντα για τις δυτικές αγορές σε εκείνη μιας βιομηχανικής και τεχνολογικής δύναμης που ανταγωνίζεται ευθέως τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Κάι-Φου Λι, στον οποίo στέκεται ο Όσνος, γνωρίζει καλά και τους δύο κόσμους. Γεννημένος στην Ταϊβάν το 1961, σπούδασε Πληροφορική στο Columbia και στη συνέχεια τεχνητή νοημοσύνη στο Carnegie Mellon, σε μια εποχή κατά την οποία το ΑΙ βρισκόταν ακόμη στα πρώτα του βήματα. Εργάστηκε στην Apple πάνω στην αναγνώριση φωνής, πέρασε από τη Microsoft και αργότερα ανέλαβε την Google στην Κίνα. Στη συνέχεια στράφηκε στις επενδύσεις και σήμερα βρίσκεται στο τιμόνι της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης 01.AI.

Ο ίδιος θεωρεί ότι ΗΠΑ και Κίνα λειτουργούν πλέον σαν δύο διαφορετικά τεχνολογικά σύμπαντα. Η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στις επιχειρήσεις αλλά και στον τρόπο με τον οποίο τα δύο κράτη αντιμετωπίζουν την τεχνολογία. Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό στη δυναμική της Silicon Valley, το Πεκίνο υιοθέτησε μια συνολική κρατική στρατηγική, θέτοντας συγκεκριμένους στόχους για την τεχνητή νοημοσύνη, τη βιομηχανία και την επιστημονική έρευνα.

Ο Σι Τζινπίνγκ έχει περιγράψει την τεχνολογία ως το βασικό πεδίο του διεθνούς ανταγωνισμού. Η φράση αυτή συνοψίζει σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική της Κίνας: η τεχνολογική υπεροχή αντιμετωπίζεται όχι απλώς ως οικονομικό πλεονέκτημα, αλλά ως προϋπόθεση γεωπολιτικής ισχύος.

Η περίπτωση της BYD: Από το ειρωνικό γέλιο του Μασκ στην κορυφή των ηλεκτρικών αυτοκινήτων

Ίσως κανένας κλάδος να μην αποτυπώνει καλύτερα αυτή την αλλαγή από την αυτοκινητοβιομηχανία. Το 2011 ο Έλον Μασκ είχε ερωτηθεί για την πιθανότητα η BYD να αποτελέσει σοβαρό ανταγωνιστή της Tesla. Η αντίδρασή του ήταν ένα γέλιο και μια ερώτηση για το εάν ο δημοσιογράφος είχε δει τα αυτοκίνητα της κινεζικής εταιρείας.

Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η εικόνα είναι ριζικά διαφορετική. Η BYD έχει ξεπεράσει την Tesla και έχει εξελιχθεί στη μεγαλύτερη κατασκευάστρια ηλεκτρικών οχημάτων στον κόσμο, ενώ στην κινεζική αγορά δραστηριοποιούνται περισσότερες από 100 αυτοκινητοβιομηχανίες.

Ο ανταγωνισμός είναι εξοντωτικός και οι εταιρείες προσπαθούν να διαφοροποιηθούν όχι μόνο στην αυτονομία, στις μπαταρίες ή στις επιδόσεις, αλλά και με χαρακτηριστικά που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζαν υπερβολικά: συστήματα καραόκε μέσα στο αυτοκίνητο, μηχανικά μασάζ για τα πόδια ακόμη και προβολείς που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προβολή εικόνας.

Οι αριθμοί είναι συντριπτικοί

Η Κίνα, όμως, δεν κυριαρχεί μόνο στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα του New Yorker, παράγει τουλάχιστον το 70% της παγκόσμιας παραγωγής σε drones, ηλεκτρικά οχήματα, μπαταρίες ιόντων λιθίου και φωτοβολταϊκά στοιχεία.

Παράλληλα, εγκαθιστά περισσότερα βιομηχανικά ρομπότ από όσα ο υπόλοιπος κόσμος συνολικά και, στον τομέα της ιατρικής, έχει ξεπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες στον αριθμό των καταγεγραμμένων κλινικών δοκιμών.

Η ναυπηγική ικανότητα της Κίνας εκτιμάται, επίσης, ότι είναι περίπου 200 φορές μεγαλύτερη από εκείνη των ΗΠΑ.
Παρά την αυξανόμενη αυτοπεποίθησή τους, οι Κινέζοι ηγέτες αποφεύγουν να προκαλέσουν ανοιχτά τις Ηνωμένες Πολιτείες, επειδή θεωρούν ότι, ακόμη και αν η αμερικανική ισχύς βρίσκεται σε σχετική υποχώρηση, η χώρα εξακολουθεί να είναι με μοναδικό τρόπο επικίνδυνη.

Ένα αυτοκίνητο κάθε 76 δευτερόλεπτα

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η περίπτωση της Xiaomi. Η τεχνολογική εταιρεία έγινε παγκοσμίως γνωστή μέσα από τα smartphones και στη συνέχεια επέκτεινε την παρουσία της σε δεκάδες καταναλωτικά προϊόντα. Πλέον φιλοδοξεί να γίνει μεγάλη δύναμη και στην αυτοκίνηση.

Στη νότια πλευρά του Πεκίνου βρίσκεται το Hyperfactory της Xiaomi, μια βιομηχανική εγκατάσταση έκτασης περίπου όσο 100 γήπεδα ποδοσφαίρου, η οποία κατασκευάστηκε μέσα σε μόλις 14 μήνες.

Η εικόνα στο εσωτερικό της μονάδας παραπέμπει περισσότερο σε εργαστήριο του μέλλοντος παρά σε συμβατική αυτοκινητοβιομηχανία. Περίπου 700 ρομπότ αναλαμβάνουν την κατασκευή των οχημάτων, ενώ 127 αυτόνομα οχήματα μεταφέρουν εξαρτήματα στις γραμμές παραγωγής. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: σύμφωνα με την Xiaomi, ένα ολοκληρωμένο αυτοκίνητο βγαίνει από τη γραμμή παραγωγής κάθε 76 δευτερόλεπτα.

Και το προϊόν που προκύπτει από αυτή τη διαδικασία δεν έχει πολλά κοινά με την παλιά εικόνα του φθηνού κινεζικού αυτοκινήτου.

Η κορυφαία έκδοση Xiaomi SU7 Ultra αποδίδει 1.548 ίππους και μπορεί να επιταχύνει από στάση στα 60 μίλια την ώρα σε λιγότερο από δύο δευτερόλεπτα, επιδόσεις που τη φέρνουν απέναντι σε ορισμένα από τα ταχύτερα supercars του κόσμου.

Η πρόοδος της κινεζικής αυτοκινητοβιομηχανίας έχει προκαλέσει εντύπωση ακόμη και στους μεγαλύτερους ανταγωνιστές της. Ο επικεφαλής της Ford, Τζιμ Φάρλεϊ, μετά από επίσκεψή του σε κινεζικά εργοστάσια, χαρακτήρισε όσα είδε ως μια από τις πιο ταπεινωτικές εμπειρίες της επαγγελματικής του ζωής.

Το σοκ που προκάλεσε η Κίνα στη Silicon Valley

Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Σε αυτό το πεδίο, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν τεράστια πλεονεκτήματα σε υπολογιστική ισχύ, κεφάλαια και προηγμένους ημιαγωγούς. Οι αμερικανικοί περιορισμοί στις εξαγωγές των ισχυρότερων chips έχουν άλλωστε σχεδιαστεί ακριβώς για να επιβραδύνουν την κινεζική πρόοδο.

Κι όμως, η DeepSeek κατάφερε να προκαλέσει σοκ στη Silicon Valley όταν παρουσίασε μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης με πολύ χαμηλότερο κόστος. Το επίτευγμα συνοδεύτηκε από αντιπαραθέσεις: επικριτές έθεσαν ερωτήματα σχετικά με την προέλευση των chips και τη χρηματοδότηση, ενώ η OpenAI (η «μαμά» του ChatGPT) κατηγόρησε την κινεζική εταιρεία ότι αξιοποίησε γνώσεις από ισχυρότερα μοντέλα. Για την κινεζική πλευρά, όμως, το κρίσιμο στοιχείο ήταν διαφορετικό: το DeepSeek λειτουργούσε αποτελεσματικά και με πολύ μικρότερο κόστος.

Αυτό αναδεικνύει και μια βασική διαφορά μεταξύ των δύο τεχνολογικών οικοσυστημάτων. Στις ΗΠΑ, μεγάλο μέρος της συζήτησης περιστρέφεται γύρω από την προοπτική της γενικής τεχνητής νοημοσύνης και τις βαθιές αλλαγές που θα μπορούσε να προκαλέσει. Οι κινεζικές επιχειρήσεις, έχοντας μικρότερη πρόσβαση σε κεφάλαια και υπολογιστική ισχύ, επικεντρώνονται περισσότερο στην άμεση εμπορική εφαρμογή της τεχνολογίας.

Όταν η Tεχνητή Nοημοσύνη μπαίνει στο εργοστάσιο

Το ΑΙ στην Κίνα δεν περιορίζεται στα chatbots. Στην AInnovation, για παράδειγμα, η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται στις παραδοσιακές γραμμές παραγωγής. Συστήματα με κάμερες υψηλής ανάλυσης μπορούν να εξετάζουν μικροσκοπικές βίδες καθώς κινούνται στη γραμμή παραγωγής και να εντοπίζουν ατέλειες που παλαιότερα έπρεπε να αναζητούν εργαζόμενοι.

Σε άλλο παράδειγμα, σύστημα που εφαρμόζεται σε εργοστάσιο της ζυθοποιίας Tsingtao Brewery μπορεί να αναλύσει στοιχεία κατανάλωσης ενέργειας από διαφορετικές γραμμές και μηχανήματα, να εντοπίσει προβλήματα και να προτείνει διορθωτικές ενέργειες. Μια διαδικασία που θα απαιτούσε ώρες ανθρώπινης εργασίας μπορεί πλέον να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγα λεπτά.

Αυτή ακριβώς η σύνδεση Τεχνητής Νοημοσύνης και βιομηχανικής παραγωγής αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα χαρτιά της Κίνας: δεν αντιμετωπίζει το ΑΙ μόνο ως ψηφιακό προϊόν, αλλά ως εργαλείο για τη μεταμόρφωση της πραγματικής οικονομίας.

Η επέλαση των ρομπότ

Το ίδιο συμβαίνει με τη ρομποτική. Το 2024 η Κίνα εγκατέστησε εννέα βιομηχανικά ρομπότ για κάθε ένα που εγκαταστάθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με τα στοιχεία του New Yorker.

Η τεχνολογία έχει μετατραπεί ταυτόχρονα σε βιομηχανική στρατηγική και δημόσιο θέαμα. Ανθρωποειδή ρομπότ εμφανίζονται σε τηλεοπτικές εκδηλώσεις, χορεύουν, κάνουν ακροβατικά και χρησιμοποιούνται ως σύμβολα της νέας τεχνολογικής αυτοπεποίθησης της χώρας.

Η πραγματικότητα, βέβαια, παραμένει δυσκολότερη από τις χορογραφίες και τις επιδείξεις. Ακόμη και φαινομενικά απλές ανθρώπινες εργασίες, όπως το δίπλωμα ενός ρούχου ή η αξιόπιστη μεταφορά αντικειμένων διαφορετικού σχήματος, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πρόκληση για τα ρομπότ.

Το μεγάλο κινεζικό πλεονέκτημα: Παραγωγή σε κλίμακα

Η Κίνα διαθέτει ένα πλεονέκτημα που είναι δύσκολο να αναπαραχθεί: την τεράστια βιομηχανική της βάση.

Οι επενδύσεις δεκαετιών σε υποδομές, παραγωγή ενέργειας, εφοδιαστικές αλυσίδες, αυτοματισμούς και τεχνικό ανθρώπινο δυναμικό επιτρέπουν στις κινεζικές εταιρείες να μετατρέπουν μια τεχνολογική ιδέα σε μαζικό προϊόν με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα.

Μέσα σε περίπου δύο δεκαετίες, η Κίνα πέρασε από παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας περίπου ίση με το μισό της αμερικανικής σε επίπεδα υπερδιπλάσια των ΗΠΑ, ενώ μόνο το 2023 εγκατέστησε περισσότερη ηλιακή ισχύ από όση είχαν εγκαταστήσει οι Ηνωμένες Πολιτείες σε ολόκληρη την ιστορία τους μέχρι τότε.

Το αποτέλεσμα αυτής της κλίμακας είναι ότι οι δασμοί που αρέσκεται να επιβάλει ο Ντόναλντ Τραμπ δεν αποτελούν πάντοτε αρκετό ανάχωμα. Τα εργοστάσια της Κίνας εξακολουθούν να παράγουν άφθονα φθηνά παιχνίδια και παπούτσια, αλλά η χώρα έχει επίσης σημειώσει ένα μεγάλο τεχνολογικό άλμα. Οι επενδύσεις στην αυτοματοποίηση των εργοστασίων και στη ρομποτική έχουν καταστήσει δυνατή την παραγωγή αγαθών με τόσο χαμηλό κόστος, ώστε οι αμερικανικοί δασμοί να μην έχουν ουσιαστικά καμία σημασία· ακόμη και με την επιβάρυνση των τελών, οι τιμές παραμένουν χαμηλές.

Σε αυτό το πλαίσιο, εξάλλου, μια δεξαμενή σκέψης (think tank) του Πανεπιστημίου Renmin στο Πεκίνο δημοσίευσε έκθεση με τίτλο «Thank Trump», υποστηρίζοντας ότι οι δασμοί του Αμερικανού προέδρου, οι επιθέσεις του σε συμμάχους και οι μεταναστευτικές του πολιτικές έχουν επιταχύνει αυτό που οι συντάκτες περιγράφουν ως το «λυκόφως μιας αυτοκρατορίας».

Αντεπίθεση στην επιστήμη και τη βιοτεχνολογία

Η κούρσα δεν αφορά μόνο αυτοκίνητα, μπαταρίες και τεχνητή νοημοσύνη. Η Κίνα έχει πραγματοποιήσει εντυπωσιακή πρόοδο και στη βιοτεχνολογία.

Για δεκαετίες, Κινέζοι επιστήμονες έφευγαν για αμερικανικά πανεπιστήμια αναζητώντας καλύτερα εργαστήρια, χρηματοδότηση και προοπτικές. Το Πεκίνο επιχείρησε σταδιακά να αντιστρέψει αυτή τη διαρροή εγκεφάλων, προσφέροντας χρηματοδότηση και κίνητρα επαναπατρισμού.

Οι εντάσεις με την Ουάσιγκτον επιτάχυναν την τάση. Έρευνα που επικαλείται το δημοσίευμα εντόπισε σχεδόν 20.000 επιστήμονες κινεζικής καταγωγής που εγκατέλειψαν τις ΗΠΑ μεταξύ 2010 και 2021.

Αμερικανός υψηλόβαθμος παράγοντας είπε στον Όσνος ότι στην Ουάσινγκτον υπάρχει έντονη ανησυχία πως η βιοτεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί για την Κίνα σε ό,τι εξελίχθηκαν τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. «Έχουμε τρομάξει όλο αυτό το καταραμένο ταλέντο και το στείλαμε πίσω στην Κίνα. Αν κοιτάξει κανείς ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι που κάνουν σήμερα αυτή τη δουλειά, θα δει ότι προηγουμένως εργάζονταν σε δυτικούς φαρμακευτικούς κολοσσούς ή διηύθυναν κορυφαία πανεπιστημιακά τμήματα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μέχρι το 2024, η Κίνα είχε ξεπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες στον αριθμό των κλινικών δοκιμών, ενώ το το φθινόπωρο του ίδιου έτους, ένα πειραματικό φάρμακο κατά του καρκίνου της κινεζικής εταιρείας Akeso υπερέβη σε αποτελεσματικότητα το Keytruda, μια θεραπεία που αποτελεί το «χρυσό πρότυπο» και παράγεται από τον αμερικανικό φαρμακευτικό κολοσσό Merck.

Πλέον, οι κινεζικές εταιρείες βιοτεχνολογίας παράγουν πλέον σχεδόν το ένα τρίτο των νέων υποψήφιων φαρμάκων παγκοσμίως και για την Ουάσιγκτον, ο φόβος είναι προφανής: μήπως η βιοτεχνολογία εξελιχθεί στην επόμενη βιομηχανία στην οποία η Κίνα θα ακολουθήσει την πορεία που ήδη χάραξε στα ηλεκτρικά οχήματα.

Η άλλη Κίνα: Ακίνητα, ανεργία και απαισιοδοξία

Η εικόνα μιας ασταμάτητης υπερδύναμης είναι, ωστόσο, μόνο η μία πλευρά της πραγματικότητας.

Δίπλα στα υπερσύγχρονα εργοστάσια υπάρχουν τα «lanweilou», οι λεγόμενες «σάπιες ουρές»: ημιτελή συγκροτήματα κατοικιών που εγκαταλείφθηκαν όταν οι κατασκευαστές τους ξέμειναν από χρήματα.

Η κρίση των ακινήτων που άρχισε το 2021 οδήγησε σε τεράστια πτώση των πωλήσεων νέων κατοικιών, αφήνοντας πίσω της έναν τεράστιο αριθμό άδειων σπιτιών.

Την ίδια στιγμή, πολλοί νέοι πτυχιούχοι δυσκολεύονται να βρουν τη θέση που περίμεναν στην οικονομία. Έρευνα που παρατίθεται στο κείμενο καταγράφει σημαντική μετατόπιση της κινεζικής κοινής γνώμης από την αισιοδοξία προς την απαισιοδοξία. Μόλις περίπου το 28% εκτιμά πλέον ότι το βιοτικό του επίπεδο θα βελτιωθεί, περίπου το μισό ποσοστό σε σχέση με τις αρχές του αιώνα.

Η δημογραφική βόμβα της «πολιτικής του ενός παιδιού»

Ίσως το δυσκολότερο μακροπρόθεσμο πρόβλημα για το Πεκίνο είναι, όμως, δημογραφικό.

Η «πολιτική του ενός παιδιού», που εφαρμόστηκε για δεκαετίες, ώστε να σταματήσει η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού, να προστατευτούν οι περιορισμένοι φυσικοί πόροι και να μειωθεί η φτώχεια, άφησε πίσω της βαθιές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του New Yorker, κατά τα 35 χρόνια εφαρμογής της πραγματοποιήθηκαν σχεδόν 200 εκατομμύρια στειρώσεις και περισσότερες από 300 εκατομμύρια αμβλώσεις.

Όταν η πολιτική εγκαταλείφθηκε το 2015, η δημογραφική συμπεριφορά είχε ήδη αλλάξει. Οι γεννήσεις έχουν μειωθεί σχεδόν κατά δύο τρίτα σε σύγκριση με το 1987 και ο δείκτης γονιμότητας έχει υποχωρήσει περίπου στο ένα παιδί ανά γυναίκα.

Το Πεκίνο δοκιμάζει επιδόματα, φορολογικά κίνητρα, στήριξη στη στέγαση και επιδοτήσεις θεραπειών γονιμότητας. Παρ' όλα αυτά, μαιευτήρια και νηπιαγωγεία κλείνουν. Και το πρόβλημα φαίνεται να είναι βαθύτερο από το οικονομικό κόστος της ανατροφής ενός παιδιού: αφορά την αβεβαιότητα των νεότερων γενεών για το εάν αξίζει να επενδύσουν στη δημιουργία οικογένειας μέσα σε ένα μέλλον που αντιλαμβάνονται ως ασταθές.

Η Ευρώπη φοβάται μια νέα αποβιομηχάνιση

Πέραν των ΗΠΑ, η κινεζική παραγωγική ισχύς προκαλεί όλο και μεγαλύτερη ανησυχία και στην Ευρώπη.

Το Πεκίνο παράγει τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικών αυτοκινήτων, φωτοβολταϊκών, μπαταριών, ανεμογεννητριών και χημικών προϊόντων. Όταν η εγχώρια ζήτηση δεν επαρκεί, το πλεόνασμα διοχετεύεται στις διεθνείς αγορές, συχνά σε τιμές με τις οποίες οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν.

Στη Γερμανία, ειδικότερα, ο φόβος είναι ότι η καρδιά της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας μπορεί να πληρώσει πολύ ακριβό τίμημα. Στο δημοσίευμα αποτυπώνεται χαρακτηριστικά η ανησυχία μήπως η Βάδη-Βυρτεμβέργη, η πατρίδα της Mercedes-Benz, γνωρίσει μια πορεία κάμψης αντίστοιχη με εκείνη του Ντιτρόιτ. Στο ίδιο πλαίσιο, όπως επισημαίνεται, η Volkswagen εξετάζει το ενδεχόμενο να καταργήσει έως και εκατό χιλιάδες θέσεις εργασίας και να κλείσει τέσσερα εργοστάσια, στη μεγαλύτερη περικοπή στην ιστορία της παγκόσμιας αυτοκινητοβιομηχανίας.

Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί περιγράφουν στις ιδιωτικές του συζητήσεις την αίσθηση μιας ταυτόχρονης επίθεσης από την Ουάσινγκτον, το Πεκίνο και τη Μόσχα, και «ξυπνούν σε έναν κόσμο όπου πρέπει να προστατευθούν από όλες τις μεγάλες δυνάμεις».

Οι αντιδράσεις που συζητούν, έχουν τον χαρακτήρα αυτοσχεδιασμού της τελευταίας στιγμής: να εμποδιστούν οι κινεζικές εταιρείες να κατασκευάσουν εργοστάσια ή να υποβάλουν προσφορές για προσοδοφόρες συμβάσεις, να επιβληθούν αυστηροί δασμοί στον χάλυβα και τα χημικά, ακόμη και να ανασταλούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για την τεχνολογία — μια προσέγγιση γνωστή συνολικά ως «εμπορικό μπαζούκα».

Ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ανταγωνιστεί πιο αποτελεσματικά μέσω του εκσυγχρονισμού. Ωστόσο, η αίσθηση της σκλήρυνσης της στάσης εκτείνεται πέρα από το εμπόριο. Η Γερμανία έχει δεσμευτεί για νέες δαπάνες ύψους έως και ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων σε όπλα και υποδομές.

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί «η απόφαση για τους Ευρωπαίους δεν είναι «Πεκίνο ή Ουάσιγκτον». Πρόκειται για την οικοδόμηση σχέσεων με την Τζακάρτα και το Δελχί, καθώς και με άλλες χώρες».

Η μάχη της Κίνας με τις ΗΠΑ δεν είναι μόνο οικονομική

Πίσω από τα εργοστάσια, τα chips, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και την Τεχνητή Νοημοσύνη βρίσκεται η πραγματική σύγκρουση: ποιος θα καθορίσει τους κανόνες του επόμενου τεχνολογικού κύματος.

Για το Πεκίνο, η ανάπτυξη της τεχνολογίας αποτελεί μέσο οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος. Για την Ουάσιγκτον, η πιθανότητα απώλειας της πρωτοκαθεδρίας σε κρίσιμες τεχνολογίες εγείρει ερωτήματα που αφορούν από την απασχόληση και την παραγωγή μέχρι την εθνική ασφάλεια.

Ο ειδικός σε θέματα Κίνας, Ρας Ντόσι προειδοποιεί ότι, εάν οι ΗΠΑ χάσουν την επόμενη γενιά βιομηχανιών - τεχνητή νοημοσύνη, βιοτεχνολογία και ρομποτική - όπως έχασαν μεγάλο μέρος της παραγωγής φωτοβολταϊκών, μπαταριών και ηλεκτρικών αυτοκινήτων, η ισορροπία ισχύος θα μπορούσε να αλλάξει με τρόπο μη αναστρέψιμο.

Το μεγάλο παράδοξο του Πεκίνου

Υπάρχει, όμως, ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί ένα σύστημα να επιδιώκει ταυτόχρονα τη μέγιστη δυνατή καινοτομία και τον μέγιστο δυνατό πολιτικό έλεγχο;

Η κινεζική οικονομία αναπτύχθηκε επί δεκαετίες μέσα από μια δύσκολη ισορροπία οικονομικής ελευθερίας και κομματικής κυριαρχίας — αυτό που παλαιότεροι μεταρρυθμιστές αποκαλούσαν «οικονομία του κλουβιού»: αρκετός χώρος ώστε το πουλί να μπορεί να πετά, αλλά όχι τόσος ώστε να μπορεί να δραπετεύσει.

Η αντίφαση αυτή γίνεται όλο και πιο εμφανής στην εποχή του ΑΙ. Το κράτος χρειάζεται επιχειρηματίες που θα δημιουργήσουν το επόμενο DeepSeek και μηχανικούς που θα χτίσουν το επόμενο εργοστάσιο της Xiaomi. Ταυτόχρονα, θέλει να διατηρεί τον τελικό λόγο για το πού μπορούν να κινηθούν οι επιχειρήσεις και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ανεξαρτησία τους.

Η κατάρρευση της αμερικανικής τάξης

Στο βιβλίο του Ρόμπερτ Κέιγκαν με τίτλο «The World America Made» (Ο κόσμος που δημιούργησε η Αμερική), ο συγγραφέας απαριθμεί μια σειρά παγκόσμιων δυνάμεων, οι οποίες ήταν όλες πεπεισμένες για τη δική τους διαχρονικότητα: «Υπήρξε μια αιγυπτιακή τάξη, μια ρωμαϊκή τάξη, μια ελληνική τάξη, μια ισλαμική τάξη, μια τάξη των Μογγόλων, μια οθωμανική τάξη και πολλές άλλες». Κάθε μία από αυτές γεννήθηκε από συγκεκριμένες, συχνά εύθραυστες συνθήκες. Η αμερικανική τάξη, έγραψε ο Κέιγκαν το 2012, θα διαρκέσει «μέχρι κάποια στιγμή που δεν έχει ακόμη καθοριστεί».

Φαίνεται - σύμφωνα με τον Όσνος - ότι αυτή η στιγμή έχει φτάσει. Ο Μαρκ Λέοναρντ, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, είπε στον New Yorker, ότι το διεθνές σύστημα που δημιούργησαν οι ΗΠΑ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο - και το οποίο διαχειρίζονταν, συχνά προς όφελός τους - είναι «οριστικά νεκρό και χωρίς ελπίδα σωτηρίας». Παράλληλα, πρόσθεσε ότι η διάλυση των συμμαχιών της χώρας από τον Τραμπ σηματοδότησε το τέλος της «προθυμίας του αμερικανικού κοινού να διαδραματίσει τον ρόλο που η Αμερική έχει διαδραματίσει κατά το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων οκτώ δεκαετιών».

Ωστόσο, η μείωση της επιρροής των ΗΠΑ δεν ανοίγει απαραίτητα το δρόμο για την Κίνα. Λίγοι είναι σήμερα εκείνοι που ενθουσιάζονται με την προοπτική ενός κόσμου που θα κυριαρχείται από οποιαδήποτε από τις δύο υπερδυνάμεις.

Ποιος θα κερδίσει;

Η απάντηση δεν είναι δεδομένη. Η Κίνα διαθέτει κλίμακα, βιομηχανική ισχύ, τεράστιες υποδομές και ένα κράτος ικανό να κατευθύνει πόρους σε στρατηγικούς κλάδους με ταχύτητα που δύσκολα συναντάται στις δυτικές δημοκρατίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν κορυφαία πανεπιστήμια, πρωτοποριακές επιχειρήσεις, βαθιές κεφαλαιαγορές και μια μακρά παράδοση ριζικής καινοτομίας.

Ταυτόχρονα, και οι δύο έχουν αδυναμίες. Η Κίνα βρίσκεται αντιμέτωπη με δημογραφική συρρίκνωση, οικονομικές ανισορροπίες και την ένταση ανάμεσα στην καινοτομία και τον πολιτικό έλεγχο. Οι ΗΠΑ καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της αποβιομηχάνισης, τις πολιτικές διαιρέσεις και το ερώτημα εάν μπορούν να διατηρήσουν την επιστημονική και τεχνολογική τους υπεροχή.

Γι' αυτό και η κούρσα που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν αφορά απλώς το ποιος θα κατασκευάσει το καλύτερο ηλεκτρικό αυτοκίνητο, το ισχυρότερο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης ή το πιο αποτελεσματικό ρομπότ.

Αφορά το ποιος θα ελέγξει τις τεχνολογίες πάνω στις οποίες θα στηριχθούν η παραγωγή, η οικονομία, η άμυνα και η καθημερινότητα των επόμενων δεκαετιών. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο στοιχείο της νέας εποχής: η Κίνα δεν αρκείται πλέον στο να κατασκευάζει τα προϊόντα του κόσμου, αλλά δείχνει πως θέλει να βρίσκεται ανάμεσα σε εκείνους που θα σχεδιάσουν το μέλλον του.