Τριάντα χρόνια μετά: Η κατάρριψη του τουρκικού F-16 στο Αιγαίο, που δεν... παραδέχτηκαν ποτέ Αθήνα και Άγκυρα

«Εθνικό είναι το αληθές». Θεωρητικά ισχύει για όλους και για τα πάντα. Είναι όμως έτσι ή κάποιες φορές, έστω και σπάνια, μπορεί μια εθνική σκοπιμότητα να προταχθεί; Στις 8 Οκτωβρίου 1996, πριν από 30 χρόνια ακριβώς, όλα αυτά δοκιμάστηκαν, όταν υπήρξε η πτώση ενός τουρκικού διθέσιου F-16, μετά από σκληρή αερομαχία 2 ελληνικών Μιράζ 2000 και 2 τουρκικών F-16, δυτικά της Χίου. Το μαχητικό συνετρίβη, παίρνοντας στον βυθό της θάλασσας τον ένα πιλότο, τον 35χρονο σμηναγό Ναΐλ Ερντογάν. Ο συνεπιβαίνων διασώθηκε, προλαβαίνοντας να χρησιμοποιήσει τον μηχανισμό εκτόξευσης του καθίσματός του. Στη συνέχεια τον περισυνέλλεξε ελληνικό ελικόπτερο.

Το περιστατικό, αυθημερόν, αποδόθηκε επισήμως και από τις δύο πλευρές σε ατύχημα. Μια επιλογή που δεν έχει αλλάξει μέχρι και σήμερα, όσον αφορά τις αρμόδιες κυβερνητικές Αρχές. Παραμένει σταθερή. Ωστόσο, μια σειρά από γεγονότα που αφορούσαν αυτό καθαυτό το συμβάν, αλλά και όσα ακολούθησαν πυροδότησε μια έντονη συζήτηση για το αν η πτώση και η συντριβή οφείλονταν όντως σε ατύχημα ή τελικά επρόκειτο για κατάρριψη του τουρκικού F-16 από το ελληνικό Μιράζ 2000. Υπήρξαν ασφυκτικές προσπάθειες εκατέρωθεν, αυτή να παραμείνει «εντός των τειχών», ως ένα εσωτερικό θέμα της κάθε πλευράς, για λόγους προφανείς. Αν όντως δεν επρόκειτο για ατύχημα, η ελληνική πλευρά θα χρεωνόταν στη διεθνή κοινή γνώμη ένα θανατηφόρο επεισόδιο, αλλά και η τουρκική, στο εσωτερικό της χώρας της, ότι «το κατάπιε» χωρίς αντίδραση.

Η επιλογή του ατυχήματος, εντός ή εκτός εισαγωγικών, εξυπηρετούσε σκοπιμότητες των δύο χωρών, αλλά και των ΗΠΑ, που μετά την κρίση των Ιμίων είχαν πολλούς λόγους να ανησυχούν για το πού θα μπορούσαν να οδηγήσουν οι εντάσεις στο Αιγαίο ή και την Κύπρο. Ο τότε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, μετέπειτα πρέσβης στην Αθήνα Nίκολας Μπερνς απέδωσε αμέσως την πτώση του τουρκικού F-16 σε μηχανική βλάβη. Εξήρε δε τη συνεργασία των ελληνικών και τουρκικών αρχών για την περισυλλογή του επιζήσαντος πιλότου, ενώ ζήτησε από τις δύο χώρες να συζητήσουν σοβαρά μεταξύ τους το θέμα των εντάσεων στο αρχιπέλαγος.

«Ενα πουλάκι λιγότερο...»

Εκείνη την ημέρα, ο νέος, μόλις 12 ημερών, υπουργός Εθνικής Αμυνας Ακης Τσοχατζόπουλος επρόκειτο να πραγματοποιήσει την πρώτη του συνέντευξη στους διαπιστευμένους στρατιωτικούς συντάκτες. Για να προσδώσει πρόσθετη επισημότητα, τους προσκάλεσε στη Μεγάλη Αίθουσα Τιμών του ΓΕΕΘΑ. Πού να ήξερε...

Η συνέντευξη ξεκίνησε καθυστερημένα (ώρα ΠΑΣΟΚ) κατά τις 3 παρά 20 και ενώ ο Τσοχατζόπουλος μιλούσε ακατάπαυστα για τις «προτεραιότητές» του στο νέο πόστο, ξαφνικά το σκηνικό αλλάζει. Ενας ανώτατος επιτελής εισέρχεται, εμφανώς αγχωμένος, στην αίθουσα, σπεύδει δίπλα στον υπουργό, τον διακόπτει και κάτι του ψιθυρίζει. Ο Τσοχατζόπουλος αλλάζει χρώμα, αλλά προσπαθεί να κρατήσει την ψυχραιμία του. Συνομιλούν για λίγο, ο επιτελής αποχωρεί και τότε ακολουθεί πανικός.

Πριν συνεχίσει ο υπουργός, οι περισσότεροι δημοσιογράφοι είναι ήδη όρθιοι και ένας εξ αυτών ρωτάει χωρίς περιστροφές: «Κύριε Υπουργέ, έχουμε κατάρριψη τουρκικού αεροσκάφους στο Αιγαίο από ελληνικό;». Ο Τσοχατζόπουλος, ψύχραιμος, λέει ότι υπάρχει κάποιο περιστατικό, το οποίο θα ερευνηθεί και μόνο μετά θα είναι σε θέση να πει κάτι συγκεκριμένο. Η συνέντευξη διακόπτεται, υπουργός και υφυπουργός (ο πρώην Α/ΓΕΑ Δημήτρης Αποστολάκης) σπεύδουν στο Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων στο υπόγειο του Πενταγώνου για ενημέρωση. Οι δημοσιογράφοι συζητούν μεταξύ τους.

Από κάποιους αναφέρεται ότι όλη η χαμηλόφωνη συνομιλία του υπουργού με τον επιτελή είναι καταγραμμένη από τηλεοπτικό δίκτυο, περνώντας από το μικρόφωνο που βρισκόταν στο πάνελ και παρέμεινε ανοιχτό. Αλλοι, πιο έμπειροι, αποδίδουν τη διαρροή στο σύστημα πληροφοριών του Πενταγώνου που έμοιαζε με σουρωτήρι. Δεν υπήρχε περίπτωση πτώση αεροσκάφους να μείνει κρυφή έστω για λίγο, ούτε τα αίτιά της. Παρά ταύτα, στα έκτακτα δελτία που ακολούθησαν, ουδέν αναφέρεται για κατάρριψη, παρά μόνο για ελληνοτουρκική αερομαχία νοτιοδυτικά της Χίου, όπου ένα τουρκικό F-16 τελικά συνετρίβη φλεγόμενο, μάλλον από βλάβη. Μια εκπληκτική στα χρονικά εν πολλοίς ψύχραιμη και υπεύθυνη δημοσιογραφική στάση, καθώς απέφυγε να ρίξει περισσότερο λάδι στη φωτιά.

Ενα τέταρτο αργότερα, ο αρχηγός του ΓΕΑ, αντιπτέραρχος Γιώργος Αντωνετσής, σπεύδει κάθιδρος στο γραφείο του υπουργού. Παρόντες ακόμα ο Αποστολάκης και δύο συνεργάτες του υπουργού. «Είναι αλήθεια», λέει στον υπουργό. Ποια ήταν η αλήθεια; Οτι το ένα από τα δύο ελληνικά Μιράζ προσγειώθηκε στην Τανάγρα, «ελαφρύτερο» κατά έναν πύραυλο. Ενα... «πουλάκι». «Τι έγινε δηλαδή;» ρωτάει ο ΥΕΘΑ. «Δεν ξέρουμε ακριβώς ακόμα, θα μάθουμε όμως γρήγορα». Η συνεννόηση όμως με τα μάτια των δύο ανδρών έλεγε εκείνη την ώρα πολλά περισσότερα...

Το άγχος και η ανησυχία του τότε Α/ΓΕΑ ήταν εύλογη. Το επιβεβαίωσε πολλά χρόνια αργότερα, το 2017, στο βιβλίο του, ο τότε στρατιωτικός συντάκτης του «Βήματος», εκ των εμπειρότερων του ρεπορτάζ, Νίκος Χασαπόπουλος, «Η αγωνία ενός ρεπόρτερ». Βρισκόταν στο γραφείο του Α/ΓΕΑ την ώρα των γεγονότων, για εντελώς άλλο λόγο. «Μιλούσαμε χαλαρά μέσα στο γραφείο του. Πίσω του υπήρχε ένα δωμάτιο όπου ήταν ένας ασύρματος συνδεδεμένος άμεσα με το Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας στη Λάρισα», γράφει. Και συνεχίζει: «Ξαφνικά αισθάνομαι τον ασύρματο να ενεργοποιείται και ακούω να λέει: “Α/ΓΕΑ ακούει; Α/ΓΕΑ ακούει; Ενα πουλάκι λιγότερο’’. Ο Α/ΓΕΑ σηκώνεται αμέσως φουριόζος, γυρνάει στη φρουρά του και διατάζει “Να μη φύγει αυτός’’, εννοώντας εμένα, και μπαίνει στο πίσω δωμάτιο... Με ορκίσανε να μην πω τίποτα. Και δεν έχω πει κάτι μέχρι τώρα».

Λίγο αργότερα σπεύδει στο υπουργικό γραφείο και ο Α/ΓΕΕΘΑ Αθανάσιος Τζογάνης. Μεταφέρει ένα ανακουφιστικό νέο. Τη διάσωση του ενός πιλότου. Ηδη βρισκόταν καθ’ οδόν προς τη Χίο. Του αναφέρει επιπλέον το απίστευτο, ότι ο πιλότος μιλούσε... ισραηλινά στους διασώστες, υποστηρίζοντας ότι εκπαίδευε τον Τούρκο συνάδελφό του στα F-16. Αλλες εποχές, εντελώς διαφορετικές. Ούτε αυτό επιβεβαιώθηκε ποτέ επίσημα. Ο διασωθείς πιλότος που παραδόθηκε στους Τούρκους αναφέρθηκε ως ο αντισμήναρχος Οσμάν Τσιτσεκλί, πρώην αεροπορικός ακόλουθος στην τουρκική πρεσβεία στο Λονδίνο. Αλλά γιατί υποδύθηκε τον Ισραηλινό; Αλλη ερώτηση. Ο Τσοχατζόπουλος σπεύδει στο Μαξίμου, ενημερώνει τον πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη και αμέσως μετά αποφαίνεται δημόσια ότι «παρόμοια γεγονότα πρέπει να προβληματίζουν τους πάντες».

Δεύτερη ψυχρολουσία

Δύο μόλις ημέρες μετά, ακολουθεί δεύτερη εσωτερική ψυχρολουσία. Ο Τσοχατζόπουλος φτάνει το πρωί της Πέμπτης 10 Οκτωβρίου στη Βουλή, καθώς υπάρχει συνεδρίαση στο πρωθυπουργικό γραφείο, υπό τον Σημίτη, εν όψει της συζήτησης των προγραμματικών δηλώσεων της νέας κυβέρνησης που θα ξεκινούσε το απόγευμα. Πριν βγει από το αυτοκίνητο, χτυπάει το κινητό του. Ο υπασπιστής της Αεροπορίας: «Επεσε Mirage 2000 στα ανοιχτά της Εύβοιας. Αλλά ο πιλότος σώθηκε. Λες;» γυρίζει και λέει στον συνοδό του, γεμάτος καχυποψία. Δεν πήρε απάντηση.

Επίσημη αιτιολογία, φωτιά στον κινητήρα ενώ εκτελούσε ασκήσεις εναέριας μάχης, χωρίς πυρά, με άλλα τρία ελληνικά Μιράζ 2000. Δεν ήταν λίγοι, πάντως, εκείνοι που σκέφτηκαν ότι αν το τουρκικό F-16 είχε καταρριφθεί, οι «καλοί γείτονες» δεν θα δίσταζαν να ανταποδώσουν. Επτά χρόνια μετά, το 2003, το επανέφεραν πρωτοσέλιδοι τίτλοι τουρκικών εφημερίδων, οι οποίοι, υπό μορφή ερωτήματος, αφήνουν να αιωρείται ότι εκείνη η πτώση του ελληνικού Μιράζ 2000, ένα 48ωρο μετά την πτώση του τουρκικού F-16, ενδέχεται να οφείλεται ακριβώς σε αντίποινα...

Πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα όμως επί του πεδίου; Ολόκληρο το 1996, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονταν σε κατάσταση βρασμού, συνεχούς υψηλής έντασης, με δεκάδες αερομαχίες καθημερινά στο Αιγαίο. Η κρίση των Ιμίων, με τραγικά θύματα τρεις Ελληνες αξιωματικούς, μέλη του πληρώματος ελικοπτέρου του Πολεμικού Ναυτικού, και βαριά πληγωμένο το ηθικό των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και οι εν ψυχρώ δολοφονίες των Ισαάκ και Σολωμού από Τούρκους εγκληματίες τον Αύγουστο, είχαν ανεβάσει σε δυσθεώρητα ύψη το θερμόμετρο της έντασης.

Την Τρίτη 8 Οκτωβρίου, δεύτερη μέρα της κοινής ελληνοκυπριακής άσκησης «Νικηφόρος-Τοξότης», τουρκικά μαχητικά προχωρούν σε αλλεπάλληλες προκλήσεις, με παραβιάσεις του FIR Αθηνών και παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου σε διάφορα σημεία. Γύρω στις 14.50, σχηματισμός που αποτελείται από ζεύγος F-16 και τετράδα F-4E που είχαν απογειωθεί από την 192η Μοίρα της 9ης Κύριας Διοίκησης Βάσης Αεριωθούμενων στο Μπαλίκεσιρ για εκπαιδευτική πτήση CAP (μάχιμης εναέριας περιπολίας) εισέρχεται στο FIR Αθηνών, χωρίς φυσικά να καταθέσει σχέδια πτήσης, εκτελώντας εκπαιδευτική άσκηση.

Αυτομάτως, απογειώνεται ζεύγος Μιράζ 2000 της 331 Μοίρας που βρισκόταν σε επιφυλακή (readiness) στο αεροδρόμιο της Σκύρου. Τα 4 τουρκικά F-4E αποχωρούν, όμως το ζεύγος των F-16, (F-16C Block 40 με κυβερνήτη τον σμηναγό Μουσταφά Ακμάν, και F-16D Block 40 με κυβερνήτη τον σμηναγό Ναΐλ Ερντογάν και συγκυβερνήτη τον αντισμήναρχο Οσμάν Τσιτσεκλί) εμπλέκονται σε αερομαχίες με τα δύο ελληνικά, επιδεικνύοντας ιδιαίτερη επιθετικότητα. Κατάληξη, το τουρκικό διθέσιο F-16D (s/n 91-0023) συντρίβεται στη θάλασσα, 9 μίλια από τις ακτές της Χίου.

O συγκυβερνήτης προλαβαίνει να εγκαταλείψει επιτυχώς και διασώζεται από ελληνικό ελικόπτερο AB-205, που κατάφερε πολύ γρήγορα να τον εντοπίσει. Διακομίζεται στο Νοσοκομείο της Χίου και μετά από σύντομη νοσηλεία μεταφέρεται με ελληνικό μεταγωγικό C-130 στη Σμύρνη. Οι έρευνες για τον εντοπισμό του σμηναγού Ερντογάν απέβησαν άκαρπες.

Οι αερομαχίες

Εκείνη την εποχή, η τουρκική πολεμική αεροπορία υπερτερούσε σαφώς σε μέσα της ελληνικής, οι πιλότοι της όμως, όπως και σήμερα, υπολείπονταν σε επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης. Επιπλέον, η ελληνική πλευρά είχε καταφέρει να αξιοποιήσει ως πλεονέκτημα την πολυτυπία του ελληνικού στόλου. Οι Τούρκοι πιλότοι δυσκολεύονταν πολύ να αντιμετωπίσουν τα ελληνικά Μιράζ, καθώς τους ήταν παντελώς άγνωστα.

Οι πιλότοι και των δύο πλευρών εκπαιδεύονταν εξαρχής και εντατικά στις τεχνικές της αναγνώρισης και της αναχαίτισης, δηλαδή των αερομαχιών. Ηταν η καθημερινότητά τους. Στόχος ήταν το λοκάρισμα του αντιπάλου, να βρεθεί πίσω του και να κλειδώσει τον στόχο του, με τους πυραύλους να σημαδεύουν.

Ο πιλότος πυροδοτεί τους πυραύλους με ένα κουμπί που έχει δύο σκάλες. Η πρώτη, το φωτοπολυβόλο, είναι εντελώς ακίνδυνη. Οταν την ενεργοποιεί ο πιλότος, επιβεβαιώνει την αναχαίτιση του εχθρού φωτογραφίζοντάς τον. Το αντίπαλο αεροσκάφος, εικονικά, έχει καταρριφθεί. Αλλά ο πύραυλος, στην πραγματικότητα, φυσικά, παραμένει στη θέση του.

Πυροδοτείται όταν ενεργοποιηθεί η δεύτερη σκάλα του χειριστηρίου. Είτε εκ προθέσεως είτε κατά λάθος. Συγχωρούνται τέτοια λάθη; Οχι, αλλά οι συνθήκες των αερομαχιών δεν είναι απλές και πάντα διαχειρίσιμες. Μερικές φορές υποχρεώνουν τους πιλότους σε λάθη, ενίοτε οδυνηρά. Μιλάμε για νέους ανθρώπους, κατά τεκμήριο άριστους επαγγελματίες, με απόλυτη αίσθηση του καθήκοντος, υψηλής κατάρτισης και απολύτως τεσταρισμένους με επιχειρησιακές μέχρι και ψυχομετρικές δοκιμασίες, πάντα όμως χειριστές μιας πολύ έντονης στα όρια υψηλού κινδύνου αποστολής. Στις απίστευτες ταχύτητες και τις υψηλές πιέσεις των G, χειρίζονται ένα μέσο αξίας δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, αλλά και την τιμή και αξιοπρέπεια της Πολεμικής Αεροπορίας, συνακόλουθα της χώρας, της οποίας υπερασπίζονται τον εθνικό εναέριο χώρο. Ευθύνη τεράστια και απαιτητική για ικανά πνευματικά και ψυχικά αποθέματα.

Οι πύραυλοι Magic

Οι γαλλικοί πύραυλοι αέρος-αέρος R.550 Magic, μικρού βεληνεκούς, είναι σχεδιασμένοι ακριβώς για κλειστές αερομαχίες. Ο αισθητήρας τους αναζητεί και εντοπίζει τη θερμότητα που εκπέμπει ο κινητήρας του αντίπαλου αεροσκάφους. Δεν σκάνε αμέσως, αλλά μόλις βρουν τον στόχο, εκτοξεύουν μικρά θραύσματα, προκαλούν φωτιά που πυροδοτεί την έκρηξη του αεροσκάφους. Οι παλαιότεροι (Magic 1) μπορούσαν να το πετύχουν μόνο με εγκλωβισμό του στόχου εκ των όπισθεν. Αργότερα εξελίχθηκαν ώστε να το φέρουν σε πέρας στοχεύοντας υπό οποιαδήποτε γωνία, ακόμη και κατά μέτωπο.

Η προσγείωση, επομένως, του ενός Μιράζ στην Τανάγρα, με έναν πύραυλο Magic λιγότερο, σημαίνει ότι υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, προθέσεως, λάθους κ.λπ., το βλήμα εκτοξεύτηκε. Βρήκε τον στόχο ή όχι; Εξ αυτού πήρε φωτιά το διθέσιο F-16 και τελικά συνετρίβη φλεγόμενο; Η μοναδική δυνατότητα απόλυτης εξακρίβωσης των αιτιών πτώσης είναι να εξεταστούν τα συντρίμμια του αεροσκάφους. Ομως, αυτά παραμένουν στον βυθό του Αιγαίου. Την ξέρουν, βεβαίως, οι αυτόπτες μάρτυρες. Οι 4 πιλότοι. Με τις αναφορές τους, όλοι προσδιόρισαν το ατύχημα. Ενας Τούρκος όμως, αργότερα, ανέκρουσε πρύμναν.

Ο Αθανάσιος Γρίβας, πάντως, ο Νο1 του ελληνικού σχηματισμού, ένας ψύχραιμος και έμπειρος πιλότος με 1.200 ώρες πτήσης στα Μιράζ, έκτοτε απέκτησε φήμη ήρωα ανάμεσα στους συναδέλφους του.

Επτά χρόνια μετά, αναζωπυρώθηκε η συζήτηση για το περιστατικό. Και ειπώθηκαν πράγματα που αποδυνάμωσαν την εκδοχή του ατυχήματος, ενισχύοντας εκείνη της κατάρριψης. Αφορμή ελληνική, πρωταγωνιστές όμως οι οψίμως «αφυπνισθέντες» Τούρκοι. Ενα τετρασέλιδο δημοσίευμα στο δεύτερο τεύχος του περιοδικού «Κράμα» (εκδότης Π. Κολιοπάνος), τον Μάιο του 2003, επιβεβαίωσε τη θεωρία περί κατάρριψης του F-16. Η ελληνική κυβέρνηση το διέψευσε κατηγορηματικά, η τουρκική το ίδιο, αλλά ο τουρκικός Τύπος υιοθετεί με πρωτοσέλιδα την «αποκάλυψη». Τίτλος της «Μιλιέτ»: «Ελληνικό μαχητικό καταρρίπτει τουρκικό F-16».

Το γεγονός κινητοποιεί τον επί της επίμαχης περιόδου Τούρκο Α/ΓΕΑ Αχμέτ Τσορεκτσί, ο οποίος -προφυλακισμένος για την υπόθεση της ανατροπής της κυβέρνησης Ερμπακάν το 1997- δηλώνει ότι το περιστατικό δεν μπορούσε να διερευνηθεί εκείνη την εποχή λόγω έλλειψης ουσιαστικών αποδεικτικών στοιχείων, καθώς οι ελληνικές Αρχές τα κατέστρεψαν για να συγκαλύψουν το περιστατικό. Λέγοντας ότι «το κερί του ψεύτη καίει μόνο μέχρι το σούρουπο», πρόσθεσε ότι «ο πιλότος που διασώθηκε ήταν σε κατάσταση σοκ λόγω των επιπτώσεων του περιστατικού. Στην κατάθεσή του είπε ότι δεν θυμόταν το συμβάν. Ζητήσαμε από τις ελληνικές αρχές το κάθισμα εκτίναξης και τις καταθέσεις των Ελλήνων πιλότων, αλλά δεν μας δόθηκαν».

Το μήνυμα του πρώην Α/ΓΕΑ, ωστόσο, το έλαβε ο επιζήσας πιλότος Τσιτσεκλί, ο οποίος τον Ιούλιο του 2012 δήλωσε στη «Χουριέτ» και το Medya Radar ότι η αιτία της συντριβής είχε κρατηθεί μυστική από τις τουρκικές Ενοπλες Δυνάμεις. «Ηταν μεγάλη ντροπή για τις Ενοπλες Δυνάμεις και γι’ αυτό κρατήθηκε μυστικό για τόσο καιρό. Η οικογένεια του Ερντογάν ενημερώθηκε οκτώ χρόνια αργότερα. Υπάρχουν κι άλλα μυστικά», είπε.

Ακολούθησε η κόρη του Ναΐλ Ερντογάν, Εβρίμ, 36 ετών σήμερα, η οποία γνωστοποίησε ότι η οικογένειά της είχε ήδη προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) διεκδικώντας 625.000 ευρώ ως αποζημίωση για την απώλεια του πατέρα της και 4 εκατ. για τα έξοδα εντοπισμού και ανάσυρσής του από τον βυθό. Αλλά, πρόσθεσε, σύμφωνα με τη «Μιλιέτ», ότι το ΕΔΑΔ δεν τους δικαίωσε, διότι ανάμεσα στους δικαστές που εξέτασαν την υπόθεση ήταν ο Κύπριος Γιώργος Νικολάου.

Στο μεταξύ, στη Wikipedia αλλά και στον ιστότοπο F-16.net το περιστατικό αναφερόταν πλέον όχι ως ατύχημα, αλλά ως κατάρριψη του τουρκικού μαχητικού από το ελληνικό.

Ερντογάν vs Γρίβα!

Με εντολή του Προέδρου της Δημοκρατίας Αμπντουλάχ Γκιουλ, τον Απρίλιο του 2014 πραγματοποιήθηκαν επί 23 ημέρες έρευνες σε διεθνή ύδατα νοτίως της Χίου. Κανένα αποτέλεσμα. Η οικογένεια του πιλότου βυθίστηκε στην απογοήτευση και επικεντρώθηκε πλέον αποκλειστικά στη στοχοποίηση του Ελληνα πιλότου και τη νομική του δίωξη. Ερντογάν εναντίον Γρίβα δηλαδή - παιχνίδια των συμπτώσεων.

Το 2016, η Εισαγγελία της Αγκυρας, κατόπιν νέας προσφυγής της οικογένειας, ζήτησε από τις ελληνικές αρχές την άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον του Γρίβα, ισχυριζόμενη ότι το τουρκικό αεροσκάφος καταρρίφθηκε. Συνέταξε κατηγορητήριο που απαιτούσε την καταδίκη του πιλότου σε δις ισόβια κάθειρξη, με τις κατηγορίες της «ανθρωποκτονίας εξ αμελείας» και «ενεργειών για αποδυνάμωση της ανεξαρτησίας του κράτους». Και πρόσθετα, 12 χρόνια φυλάκιση για «βανδαλισμό του αεροσκάφους».

Το αίτημα διαβιβάστηκε στο αρμόδιο Τμήμα Εκδόσεων και Δικαστικών Συνδρομών της Εισαγγελίας Εφετών Αθηνών. Ο επικεφαλής του, εισαγγελέας Εφετών Παναγιώτης Μπρακουμάτσος, κίνησε αμέσως την προβλεπόμενη διαδικασία. Η υπόθεση γνωστοποιήθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών, που κλήθηκε να απαντήσει με κριτήριο τις διεθνείς σχέσεις της χώρας, αν η ικανοποίηση ή μη του τουρκικού αιτήματος θα ασκήσει επιρροή στις σχέσεις της Ελλάδας με τρίτες χώρες. Με βάση την απάντηση του ΥΠΕΞ, συνεδρίασε το Συμβούλιο Εφετών, που απέρριψε το αίτημα δικαστικής συνδρομής και έκλεισε τον φάκελο. Εκτοτε κάθε εξέλιξη έχει παγώσει.

Ο νεογέννητος το 1996 γιος του Ερντογάν πήρε το όνομα του εκλιπόντος πατέρα του και σήμερα υπηρετεί στην τουρκική Πολεμική Αεροπορία. Η προσπάθεια της Εβρίμ για την ανέλκυση του αεροσκάφους, ώστε να βρεθεί η σορός του πατέρα της και να κηδευτεί με τις δέουσες τιμές, έστω και εκ των υστέρων, έγινε και κινηματογραφική ταινία με τίτλο «Babam» (Μπαμπάς).

Οι καταθέσεις των πιλότων

Στις αναφορές τους προς την ιεραρχία, οι πιλότοι των δύο Μιράζ 2000 που ενεπλάκησαν στο επεισόδιο ανέφεραν μεταξύ άλλων:

«Είδα να εξέρχεται μεγάλη φλόγα»

«Συναντηθήκαμε HEAD ON και τα F-16 ελίχθηκαν με σοβαρή στροφή, αντίθετα ο ένας από τον άλλον, με πρόθεση να αποκτήσουν τακτικό πλεονέκτημα απέναντί μας. Η πρόθεσή μας για αναγνώριση κατέληξε σε εμπλοκή λόγω της αντίδρασης των F-16[...] Βρέθηκα ψηλότερα από όλους και με δεξιά στροφή είχα αποκτήσει οπτική επαφή και με τα τρία άφη.
Ο Νο2 και το ένα F-16 εκτίμησα ότι ευρίσκοντο σε neutral θέση, ενώ το άλλο F-16 πλησίαζε σε θέση όπισθεν του Νο2 Μ-2000. Ενώ άρχισα να κινούμαι προς το F-16, που ήταν σχεδόν πίσω από τον Νο2 M-2000, είδα να εξέρχεται μεγάλη φλόγα από το ακροφύσιο, η οποία μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα κάλυψε όλο σχεδόν το πίσω μέρος του άφους, το οποίο κατέπεσε φλεγόμενο.

ΕΡ: Διαπιστώσατε να έγινε εγκατάλειψη του άφους;
ΑΠ: Ναι, διαπίστωσα ότι έγινε ενεργοποίηση καθίσματος και μετά από λίγο φάνηκε ένα αλεξίπτωτο».

«Φωτιά στο πίσω μέρος»

«Συναντηθήκαμε HEAD ON με ζεύγος άφων F-16 που πετούσε σε σχηματισμό fighting. Η αποστολή μας και η πρόθεσή μας ήταν να αναγνωρίσουμε τα αγνώστου ταυτότητας αεροσκάφη, αλλά αυτά αμέσως μετά τη συνάντηση αντέδρασαν πολύ σκληρά, με εμφανή πρόθεση να αποκτήσουν τακτικό πλεονέκτημα θέσεως. Εγώ και ο αρχηγός του σχηματισμού κινηθήκαμε αμυντικά προκειμένου να μην επιτρέψουμε στα F-16 να κερδίσουν το πλεονέκτημα αυτό. Αρχικά και για κάποια στιγμή εκτιμώ ότι τα F-16 είχαν βρεθεί σε σχετική πλεονεκτική σχέση. Στη φάση αυτή εκτελώντας αμυντικό ελιγμό κατερχόμενος παρατήρησα ότι το δεύτερο F-16 μόλις επέλεξε After Burner και ενώ ήταν σε δεξιά στροφή, μάλλον ανερχόμενος, να εκδηλώνεται φωτιά στο πίσω μέρος του αφούς, η οποία ταχύτατα επεκτάθηκε σε όλο σχεδόν το τμήμα του κινητήρος του άφους, όσο φυσικά μπορούσα να εκτιμήσω. Επίσης, διαπίστωσα ότι μάλλον έγινε και εγκατάλειψη από τον χειριστή».

O Τούρκος συγκυβερνήτης

Ο κυβερνήτης του δεύτερου τουρκικού F-16, Μουσταφά Ακμάν, το 2003, στη «Χουριέτ», απέδωσε την πτώση σε φωτιά που είτε προήλθε από την κύρια δεξαμενή καυσίμου που εξερράγη στον αέρα, είτε εξερράγη στον κινητήρα. «Δεν μου πέρασε ποτέ από το μυαλό ότι το αεροπλάνο μας είχε καταρριφθεί. Αν το είχα δει να καταρρίπτεται, θα είχα καταρρίψει τα ελληνικά αεροσκάφη», ανέφερε.