Αποφυλακίζεται σήμερα ο Κασιδιάρης: Γιατί το νομικό πλαίσιο δεν του επιτρέπει να είναι σε εκλογικό συνδυασμό, τι λένε συνταγματολόγοι

Έντονο προβληματισμό στους πολιτικούς και νομικούς κύκλους προκαλεί η πρόθεση που έχει εκφράσει ο Ηλίας Κασιδιάρης να διεκδικήσει την επιστροφή του στην κεντρική πολιτική σκηνή αμέσως μετά την αποφυλάκισή του, η οποία έχει προγραμματιστεί για σήμερα Τρίτη στις 12 το μεσημέρι.

Ο Ηλίας Κασιδιάρης είχε καταδικαστεί πρωτοδίκως το 2020 σε κάθειρξη 13 ετών και 6 μηνών για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και παράνομη οπλοκατοχή. Η δευτεροβάθμια διαδικασία ολοκληρώθηκε τον περασμένο Μάρτιο, με το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων να διατηρεί την καταδίκη του για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, επιβάλλοντας ποινή κάθειρξης 13 ετών.

Παράλληλα, η εφετειακή απόφαση επιβεβαίωσε τον βασικό πυρήνα της πρωτόδικης κρίσης, σύμφωνα με την οποία η Χρυσή Αυγή συνιστούσε νεοναζιστική εγκληματική οργάνωση. Όπως κρίθηκε, πίσω από τον θεσμικό της ρόλο ως πολιτικού φορέα και την κοινοβουλευτική της παρουσία υπήρχε συγκεκριμένη δομή και ιεραρχία, καθώς και οργανωμένη δράση που συνδεόταν με εγκληματικές επιθέσεις.

Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη έρχεται έπειτα από σχεδόν επτά χρόνια κράτησης, εκ των οποίων περίπου ένα έτος αφορούσε την προφυλάκισή του και έξι χρόνια την περίοδο μετά την καταδίκη. Στον συνολικό χρόνο έκτισης της ποινής συνυπολογίστηκαν, μεταξύ άλλων, οι ευεργετικοί χρόνοι που προβλέπονται για εργασία κατά τη διάρκεια της κράτησης.

Σε κάθε περίπτωση, η προοπτική πολιτικής επανεμφάνισής του, την οποία ο ίδιος έχει αναφέρει επανειλημμένα στο παρελθόν και επιβεβαίωσε πρόσφατα η συνήγορος υπεράσπισής του, επαναφέρει στο προσκήνιο σειρά σημαντικών ζητημάτων. Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη προκαλέσει συζητήσεις και ερωτήματα μεταξύ έμπειρων νομικών και διακεκριμένων συνταγματολόγων, σχετικά με τις πολιτικές και θεσμικές προεκτάσεις μιας ενδεχόμενης επιστροφής του στην ενεργό πολιτική.

Τι προβλέπει το ισχύον πλαίσιο

Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν ένα πρόσωπο που έχει καταδικαστεί για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης μπορεί, μετά την αποφυλάκισή του, να συμμετέχει στην ηγεσία πολιτικού κόμματος ή να διεκδικήσει την εκλογή του ως υποψήφιος βουλευτής. Παράλληλα, εξετάζεται εάν ένα κόμμα με τέτοια ηγετική παρουσία μπορεί να συμμετάσχει νόμιμα σε εκλογική αναμέτρηση.

Σύμφωνα με έγκριτους νομικούς, ο Ηλίας Κασιδιάρης αναμένεται να παραμείνει εκτός της εκλογικής διαδικασίας για αρκετά ακόμη χρόνια, με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο να αποτελεί το βασικό στοιχείο για την απάντηση στα συγκεκριμένα ερωτήματα.

Το 2023, μετά τις αποκαλύψεις ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης, ενώ βρισκόταν κρατούμενος στις φυλακές Δομοκού, εξακολουθούσε να ασκεί ουσιαστική επιρροή στην ηγεσία του κόμματος των «Σπαρτιατών», η κυβέρνηση προχώρησε στην κατάθεση τροπολογίας με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου που διέπει την κατάρτιση των εκλογικών συνδυασμών.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση, η οποία εγκρίθηκε με ευρύτατη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ορίζει μεταξύ άλλων ότι η στέρηση του δικαιώματος κατάρτισης εκλογικών συνδυασμών ισχύει για όλο το χρονικό διάστημα της επιβληθείσας ποινής, με την περίοδο αυτή να υπολογίζεται από την ανακοίνωση της οριστικής καταδικαστικής απόφασης.

Παράλληλα, προβλέφθηκε ρητά ότι ούτε η έκτιση της ποινής ούτε η παραγραφή της μεταβάλλουν τον υπολογισμό της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Με αυτόν τον τρόπο, ο υπολογισμός του χρόνου κράτησης αποσυνδέθηκε ουσιαστικά από τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται άλλες έννομες συνέπειες της ποινής.

Με βάση την ερμηνεία του ισχύοντος πλαισίου από τις ίδιες νομικές πηγές, η απαγόρευση συμμετοχής του Ηλία Κασιδιάρη στην εκλογική διαδικασία τέθηκε σε ισχύ το 2020 και αναμένεται να διαρκέσει έως το 2033.

Ωστόσο, υπάρχει η δυνατότητα να διεκδικήσει την εκλογή του ως ανεξάρτητος υποψήφιος σε συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια, καθώς σε αυτή την περίπτωση δεν απαιτείται η κατάρτιση εκλογικού συνδυασμού. Παρ’ όλα αυτά, η πιθανότητα εκλογής του θεωρείται περιορισμένη, καθώς για την είσοδο στη Βουλή εξακολουθεί να απαιτείται η συγκέντρωση του προβλεπόμενου ορίου του 3% σε πανελλαδικό επίπεδο.

Τι λένε οι συνταγματολόγοι

Για τον λόγο αυτό γνωστοί συνταγματολόγοι αμφισβητούν ευθέως την εκτίμηση ότι η έξοδος από τις φυλακές, ανοίγει αυτομάτως την πόρτα για την πολιτική δραστηριοποίηση του καταδικασθέντα.

Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του κ. Νίκου Αλιβιζάτου πως η αποφυλάκιση δεν συνεπάγεται και εξάλειψη του εκλογικού κωλύματος. Μιλώντας στο Mega είπε πως «Τα 14 χρόνια της ποινής είναι τα χρόνια που επέβαλε το δικαστήριο και όχι τα χρόνια της εκτίσεως της ποινής. Άρα δεν μπορεί να κατέβει», υποστήριξε, επισημαίνοντας πάντως ότι τον τελευταίο λόγο θα έχει ο Άρειος Πάγος κατά την ανακήρυξη των συνδυασμών. Στο ίδιο μήκος κινείται και η τοποθέτηση του κ. Νίκου Παπασπύρου αναπληρωτή Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου και Διευθυντή του Εργαστηρίου Συνταγματικών Ερευνών στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα τα “ΝΕΑ” αναφέρει: «Τι συμβαίνει με τον καταδικασθέντα σε κάθειρξη για εγκληματική οργάνωση σε περίπτωση αποφυλάκισης λόγω έκτισης ποινής; Μπορεί να μετάσχει στην ηγεσία κόμματος; Μπορεί τέτοιο κόμμα να λάβει μέρος στις εκλογές; Μπορεί ο ίδιος να είναι υποψήφιος βουλευτής; Και ως πότε ισχύουν οι απαγορεύσεις του νόμου; Η σύντομη απάντηση είναι ότι η αποφυλάκιση είναι αδιάφορη. Η αναλυτική απάντηση έχει ως εξής: πρόσωπο που έχει τέτοια καταδίκη δεν επιτρέπεται να μετέχει στην ηγεσία πολιτικού κόμματος για όλη την χρονική διάρκεια της ποινής, με αφετηρία την απόφαση σε πρώτο βαθμό. Αν επομένως καταδικάστηκε το 2020 σε ποινή 13 ετών, η ισχύς των απαγορευτικών εκτείνεται έως το 2033. Το γεγονός ότι συνυπολογίζεται για την “έκτιση” της ποινής προγενέστερη προσωρινή κράτηση, ευεργετικός υπολογισμός του χρόνου ή άλλη παράμετρος δεν ενδιαφέρει. Η ρύθμιση έχει λογική διότι πριν την καταδίκη δεν μπορεί να τεθεί τέτοια απαγόρευση λόγω του τεκμηρίου αθωότητας. Αν μετάσχει σε ηγεσία, έστω και αποκρυπτόμενη, ο Άρειος Πάγος δεν επιτρέπεται να ανακηρύξει τους συνδυασμούς του κόμματος και επομένως αυτό δεν μπορεί να λάβει μέρος στις εκλογές. Το ίδιο ισχύει και αν το κόμμα έχει τον καταδικασθέντα ως υποψήφιο βουλευτή, εφόσον θεωρηθεί ότι το κόμμα δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η ρύθμιση έχει λογική διότι αν το κόμμα εν γνώσεις του πολιτεύεται με τέτοια πρόσωπα, πρέπει να αξιολογηθεί αν αντιστρατεύεται το πολίτευμα».

Ο κ. Παπασπύρου σημειώνει από την άλλη ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης μπορεί να κατέλθει στις εθνικές εκλογές ως ανεξάρτητος υποψήφιος (σ.σ. σε αυτή την περίπτωση δεν κατατίθενται συνδυασμοί) σε μια μεμονωμένη εκλογική περιφέρεια, πλην όμως είναι σχεδόν απίθανη η εκλογή του διότι ισχύει το όριο του 3% σε πανελλαδικό επίπεδο.

Αντίστοιχη είναι και η τοποθέτηση του συνταγματολόγου Ξενοφώντα Κοντιάδη. Σε ανάρτηση του έγραψε: «Ενόψει της αποφυλάκισης Κασιδιάρη μου ζήτησαν διάφορα ΜΜΕ να πω τη γνώμη μου ως συνταγματολόγος για το πολιτικό του μέλλον. Θεωρώ σκόπιμο να διευκρινήσω με αυτή την ευκαιρία τρία σημεία:

α. Ο Άρειος Πάγος και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο έχουν ήδη αποφανθεί σε σειρά αποφάσεων για τα επίμαχα νομικά ζητήματα, άρα οφείλουμε να δώσουμε απαντήσεις λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογία αυτή και όχι τις ερμηνείες που θα μπορούσε κάθε νομικός ή και ο ίδιος ο Κασιδιάρης να διατυπώσει.

Με μία φράση, υποψηφιότητα Κασιδιάρη στις εκλογές σε συνδυασμό ή ως μέλους της ηγεσίας πολιτικού κόμματος που επιδιώκει να μετάσχει στις εκλογές θα είναι επιτρεπτός με βάση την ισχύουσα εκλογική νομοθεσία μετά τον Οκτώβριο του 2033 (αναλυτική τεκμηρίωση σε άρθρο μου που θα δημοσιευτεί αύριο).

β. Θα ήταν προτιμότερο να μην χρειάζεται να ασχοληθούμε με το ζήτημα και με το συγκεκριμένο πρόσωπο, φαίνεται όμως ότι οι αντιλήψεις του έχουν απήχηση στην κοινωνία, όχι ασφαλώς στο βαθμό που διαπιστώνεται σε άλλες χώρες, αλλά πάντως αρκετή ώστε να παρουσιάζει πολιτικό ενδιαφέρον το κρίσιμο νομικό ζήτημα.

Το μείζον ωστόσο είναι επιτέλους το κομματικό μας σύστημα και οι κυβερνώντες να αντιληφθούν ποια είναι τα αίτια που οδηγούν στην ενίσχυση αυτών των ακροδεξιών αντιλήψεων και να κάνουν τα στοιχειώδη για να περιοριστεί η απήχησή τους.

γ. Υπάρχει μία αντίφαση ως προς την εμμονή του Κασιδιάρη να μετάσχει στις εκλογές. Από τη μία απαξιώνει τον κοινοβουλευτισμό και από την άλλη θέλει να μετέχει στους θεσμούς του, να επωφελείται από τη χρηματοδότηση και τα προνόμια που παρέχει η πολιτεία σε βουλευτές και κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο. Αυτή την αντίφαση οφείλουμε να την αναδείξουμε, παράλληλα με τα έργα και τις ημέρες της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή, που για συμμετοχή στην ηγεσία της καταδικάστηκε ο Κασιδιάρης τον Οκτώβριο του 2020.

Και μία προσωπική σημείωση. Μετά την ανάρτησή μου πριν από μία εβδομάδα για το νεοναζιστικό AfD δέχτηκα εδώ "επίθεση" από τρολς, μποτς, φασιστοειδή και ψεύτικα προφίλ. Έχω προβεί ήδη στις προβλεπόμενες νομικές ενέργειες και έχω λάβει τα μέτρα μου. Δεν μπορεί να μας εκφοβίσει κανείς και δεν θα ανεχτούμε κανένα φασιστοειδές να απειλεί, να χυδαιολογεί και να ασχημονεί. Η δημοκρατία έχει τρόπους να αμύνεται απέναντι στους εχθρούς της».

Πάντως, από το σύνολο των τοποθετήσεων προκύπτει ότι το ισχύον θεσμικό πλέγμα είναι πλήρες και δεν απαιτεί περαιτέρω παρεμβάσεις από την πλευρά της κυβέρνησης και της Βουλής. Αυτό «έδειξε» και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης σημειώνοντας πως «ό,τι μπορούσαμε να το κάνουμε, το κάναμε νομοθετικά».

Υπό αυτά τα δεδομένα το βάρος της ευθύνης ανήκει στο αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου το οποίο όταν θα προκηρυχθούν οι εθνικές εκλογές θα κληθεί να κρίνει τα καταστατικά των κομμάτων και τους εκλογικούς συνδυασμούς.