Το μέλλον της εργασίας

Sponsored Content

Πριν από τρία χρόνια, ζητούσαμε από ένα πρόγραμμα να μας γράψει ένα μέιλ και γελούσαμε με τα λάθη του. Σήμερα του εμπιστευόμαστε τον κώδικα, τη λογιστική, το πρώτο χέρι στην πτυχιακή μας (ναι, καμιά φορά και παραπάνω για αρκετούς). Πήγαμε από το «χαριτωμένο παιχνιδάκι» στον «συνάδελφο» μέσα σε τρεις σεζόν. Ε, αν καλύψαμε τόση απόσταση σε τρία χρόνια, τι θα δούμε σε τριάντα; Οι προβλέψεις, βέβαια, είναι επικίνδυνο σπορ· ο ίδιος κόσμος που περίμενε ιπτάμενα αυτοκίνητα κατέληξε να παραγγέλνει σουβλάκια απ' το κινητό. Κι όμως, κάποια πράγματα φαίνονται από μακριά, αρκεί να θες να τα δεις. Το μέλλον της εργασίας δεν θα έρθει με «μια έκρηξη» που έλεγε κι ο Φράνσις Σκοτ Φιτστζέραλντ. Θα έρθει σε κύματα. Και το καλό με τα κύματα είναι πως, αν ξέρεις να «διαβάζεις» τη θάλασσα, τα βλέπεις να χτίζονται από μακριά. Ας δούμε λοιπόν τα τρία που έρχονται, το ένα πάνω στο άλλο, ως το 2050. Πώς, πότε, και τι μας αφήνουν στα χέρια.

Είμαστε ήδη μέσα στο πρώτο κύμα του «αύριο» της Εργασίας. Η τεχνητή νοημοσύνη μπήκε στη δουλειά μας όχι σαν αφεντικό, αλλά ως βοηθός που κάθεται δίπλα - το λεγόμενο «copilot». Γράφει το προσχέδιο, στήνει τον πίνακα, βρίσκει το λάθος στη σελίδα 340. Κι εμείς, από εκτελεστές, γινόμαστε επιμελητές: διορθώνουμε, κρίνουμε, αποφασίζουμε. Αυτό το κύμα, που θα κρατήσει ως τα μέσα της δεκαετίας του '30, δεν καταργεί δουλειές μαζικά. Τις «ξεκοιλιάζει» και τις ξαναράβει. Ο δικηγόρος αφήνει στη μηχανή το ξεσκόνισμα χιλιάδων σελίδων, ο γιατρός την πρώτη ματιά στην ακτινογραφία, ο δημοσιογράφος την απομαγνητοφώνηση. Σκέψου το σαν μια μπάντα: ως τώρα εσύ έπαιζες ένα όργανο κι έγραφες και κουβαλούσες τα ηχεία· τώρα έχεις μια κομπανία που κάνει τις «αγγαρείες» κι εσύ κρατάς το μικρόφωνο. Ταυτόχρονα, το γραφείο χαλαρώνει. Η υβριδική εργασία, που πριν λίγα χρόνια ήταν εξαίρεση, γίνεται κανόνας, κι η πρώτη μεγάλη «επανακατάρτιση» ξεκινά: εκατομμύρια εργαζόμενοι μαθαίνουν, μέσα στην ίδια τους τη θέση, να δουλεύουν πλάι στο νέο εργαλείο. Μένει πίσω ο χρόνος. Και πάντα, όταν περισσεύει χρόνος, κάποιος ρωτάει: γιατί να τον σπαταλάμε στο γραφείο; Δεν είναι τυχαίο που άνθρωποι που ξέρουν πάρα πολύ βαθιά από μηχανές, ο Μπιλ Γκέιτς, ο Τζέιμι Ντάιμον της JPMorgan, ο Τζένσεν Χουάνγκ της Nvidia, μιλούν όλοι, με μικρές διαφορές, για μια βδομάδα τριών ή τεσσάρων ημερών μέσα στην επόμενη δεκαετία. Πώς φτάνουμε εκεί; Σιγά σιγά, δουλειά τη δουλειά, καθώς μαθαίνουμε να εμπιστευόμαστε στη μηχανή τα βαρετά και να κρατάμε για εμάς τα ουσιώδη.

Το δεύτερο κύμα: η μηχανή που αποφασίζει

Εδώ αλλάζει το παιχνίδι. Κάπου προς το 2035, η τεχνητή νοημοσύνη σταματά να είναι βοηθός και γίνεται πράκτορας: δεν σου γράφει τα μέιλ, αλλά στέλνει όλη την αλληλογραφία χωρίς να σε ρωτάει τι να κάνει· δεν σου φτιάχνει τον πίνακα, τρέχει ολόκληρο το λογιστήριο. Δίνεις έναν στόχο, κι εκείνη τρέχει μόνη της τα δέκα βήματα ως εκεί: κλείνει το ταξίδι, διαπραγματεύεται με τρεις προμηθευτές, βγάζει τον ισολογισμό και σου τον αφήνει έτοιμο στο γραφείο. Μελέτες εκτιμούν πως ως το 2050 οι μηχανές θα μπορούν να αναλάβουν περίπου τις μισές από τις σημερινές εργασιακές δραστηριότητες. Το μισό μας ωράριο, δηλαδή. Κι όταν φεύγει το μισό, αλλάζει το σχήμα ολόκληρης της ζωής. Οι μελετητές το λένε καθαρά: το παλιό μοντέλο (σπουδάζεις, δουλεύεις, βγαίνεις στη σύνταξη) πεθαίνει. Στη θέση του, θα υπάρχει μια ζωή με… στροφές. Αλλάζεις επάγγελμα δυο και τρεις φορές, ξαναμαθαίνεις στα σαράντα, κάνεις ένα διάλειμμα στα πενήντα, ξεκινάς κάτι δικό σου στα εξήντα. Η καριέρα παύει να είναι σκάλα. Γίνεται μονοπάτι. Κι όλο και περισσότεροι δεν θα έχουν μία δουλειά αλλά πολλές μαζί, ένα μωσαϊκό από ρόλους και πρότζεκτ. Το ίδιο το γραφείο «ξεκολλάει» από εκεί που ήταν τόσες και τόσες δεκαετίες: η φυσική παρουσία θα δώσει τη θέση της σε εικονικούς χώρους, με τον συνάδελφο από το Τόκιο να κάθεται δίπλα σου ως ολόγραμμα. Η γεωγραφία παύει να μετράει, κι ένας άνθρωπος σ' ένα ορεινό χωριό θα δουλεύει για μια ομάδα τριών ηπείρων. Το καύσιμο όλης αυτής της μετακίνησης είναι ένα και μόνο: η μάθηση. Παύει να τελειώνει στα είκοσι και γίνεται συνήθεια μιας ζωής, κι η περιέργεια (η παιδική ικανότητα να θέλεις να μάθεις το επόμενο) γίνεται η πιο ακριβή δεξιότητα απ' όλες. Πολλά μάλιστα από τα επαγγέλματα του 2050 δεν έχουν ακόμα όνομα, όπως δεν είχε πριν λίγα χρόνια ο διαχειριστής κοινωνικών δικτύων: άνθρωποι που θα διδάσκουν ηθική στις μηχανές, που θα σχεδιάζουν εικονικούς κόσμους, που θα ξέρουν να συνεννοούνται μαζί τους. Κι εδώ μπαίνει κι η δική μας γωνιά. Μια χώρα που γερνάει γρήγορα, όπως η Ελλάδα, με λιγότερα χέρια και περισσότερους ηλικιωμένους, μπορεί κάλλιστα να βρει σε αυτό το κύμα πλεονέκτημα: όταν οι εργαζόμενοι σπανίζουν, η αξία του καθενός ανεβαίνει, κι η φροντίδα μιας κοινωνίας που ζει ως τα 100 γεννά χιλιάδες νέες, καλοπληρωμένες δουλειές. Η μηχανή καλύπτει το κενό στη ρουτίνα, κι οι νέοι που έφυγαν βρίσκουν, ίσως, επιτέλους λόγο να γυρίσουν.

Το τρίτο κύμα: η μηχανή που εξαφανίζεται 

Κάπου προς το 2056, η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται σαν το ηλεκτρικό ρεύμα: βρίσκεται παντού και πουθενά, είναι μια υποδομή που δεν τη σκέφτεσαι πια, όπως δεν σκέφτεσαι την πρίζα όταν φορτίζεις το κινητό. Ο Ντέμις Χασάμπις, επικεφαλής της DeepMind, μιλά για μια «χρυσή εποχή» αφθονίας. Ο Έλον Μασκ, με τον δικό του τρόπο, λέει πως η δουλειά θα γίνει επιλογή, όχι ανάγκη. Θα ξυπνάς κι η μέρα θα είναι κιόλας οργανωμένη, τα βαρετά διεκπεραιωμένα μέσα στη νύχτα, κι εσύ θα διαλέγεις πού θα βάλεις τις λίγες, πολύτιμες ώρες της δικής σου προσοχής. Ακούγεται σαν παραμύθι, κι όμως το μεγάλο ερώτημα δεν είναι πια τεχνολογικό. Είναι πολιτικό κι ανθρώπινο. Αν οι μηχανές παράγουν τόσο πλούτο, ποιος τον μοιράζεται; Γι' αυτό ακούμε όλο και πιο συχνά για ένα βασικό εισόδημα, μια συζήτηση που μόλις ανοίγει. Δεν θα τη λύσει η τεχνολογία· θα τη λύσουν οι επιλογές που θα κάνουμε ως κοινωνίες, όσο ακόμα το κρατάμε στα χέρια μας. Κι εδώ γυρίζει η βελόνα στη φιλοσοφία. Γιατί δέσαμε τόσο σφιχτά την ταυτότητά μας με το επάγγελμά μας (το πρώτο που ρωτάμε έναν άγνωστο είναι «τι δουλειά κάνεις;») που, αν φύγει η ανάγκη, μένει ένα κενό που κάποιος πρέπει να το γεμίσει με νόημα, όχι με ανία. Ο Κέινς, το 1930, είχε προβλέψει ότι τα εγγόνια του θα δούλευαν δεκαπέντε ώρες τη βδομάδα. Στον αριθμό έπεσε έξω. Στο βάθος όμως, μάλλον θα έχει δίκιο. Ίδωμεν!

Powered by Papastratos

Εδώ και 95 χρόνια, η πορεία της Παπαστράτος δείχνει πώς μια εταιρεία έχει επιλέξει συνειδητά να διαμορφώνει με συνέπεια το μέλλον. Επενδύει διαχρονικά στην εξέλιξη, στην καινοτομία και στους ανθρώπους της συμβάλλοντας σταθερά στην ελληνική οικονομία και κοινωνία. Γιατί για την Παπαστράτος, το επόμενο προηγείται. Και το μέλλον ανήκει σε όσους προετοιμάζονται γι’ αυτό.