Βουλευτικές εκλογές σήμερα στην Κύπρο: Ρεκόρ υποψηφίων, το τεστ του Χριστοδουλίδη και τα απρόβλεπτα αποτελέσματα

Στη Κύπρο διεξάγονται σήμερα βουλευτικές εκλογές, οι οποίες λόγω Προεδρικού Συστήματος δεν θα αλλάξουν την κυβέρνηση αλλά θα αλλάξουν τον πολιτικό χάρτη. Οι Κύπριοι ψηφίζουν για την ανάδειξη των 56 μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων, σε μια εκλογική αναμέτρηση που δεν έχει κυβερνητικό χαρακτήρα με τη στενή έννοια, αλλά έχει καθαρό πολιτικό βάρος. Στην Κυπριακή Δημοκρατία η εκτελεστική εξουσία βρίσκεται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος εκλέγεται απευθείας από τον λαό.

Ωστόσο, η σύνθεση της Βουλής θα καθορίσει το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα κινηθεί ο Νίκος Χριστοδουλίδης μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2028 και, κυρίως, θα δείξει αν το παλαιό κομματικό σύστημα εξακολουθεί να κρατά τις κοινωνικές του αντοχές ή αν μπαίνει σε περίοδο βαθύτερης αναδιάταξης. Η Βουλή έχει συνολικά 80 έδρες, αλλά οι 24 που αντιστοιχούν στην τουρκοκυπριακή κοινότητα παραμένουν κενές από το 1964. Έτσι, σήμερα εκλέγονται οι 56 ελληνοκύπριοι βουλευτές.

Ρεκόρ υποψηφίων

Η σημερινή αναμέτρηση διεξάγεται με αριθμούς που από μόνοι τους δείχνουν την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού. Συνολικά 568.587 εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι καλούνται στις κάλπες, ανάμεσά τους 859 Τουρκοκύπριοι που διαθέτουν ταυτότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και κατοικούν στις ελεύθερες περιοχές, καθώς και 595 εγκλωβισμένοι Ελληνοκύπριοι που παραμένουν στα κατεχόμενα χωριά τους. Οι υποψήφιοι φθάνουν τους 753, αριθμός ρεκόρ για βουλευτικές εκλογές, ενώ συμμετέχουν 19 συνδυασμοί και 9 μεμονωμένοι υποψήφιοι. Το 70,3% των υποψηφίων είναι άνδρες και το 29,7% γυναίκες, μια αναλογία που δείχνει πως υπάρχει ακόμα δρόμος για να καλυφθεί μέχρι τον στόχο της ισότητας στην εκπροσώπηση.

Οι έδρες κατανέμονται στις έξι εκλογικές περιφέρειες ως εξής: Οι 19 στη Λευκωσία, 12 στη Λεμεσό, 11 στην Αμμόχωστο, 6 στη Λάρνακα, 5 στην Πάφο και 3 στην Κερύνεια. Η Πάφος κερδίζει μία έδρα σε σχέση με την προηγούμενη αναμέτρηση, λόγω αύξησης του αριθμού των εκλογέων της, ενώ η Λευκωσία χάνει μία. Η ψηφοφορία άρχισε στις 7 το πρωί και ολοκληρώνεται στις 6 το απόγευμα.

Μάχη πρωτιάς ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ

Στην κορυφή, ΔΗΣΥ (Δημοκρατικός Συναγερμός) και ΑΚΕΛ (Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού) δίνουν μια μάχη που έχει και αριθμητικό και συμβολικό χαρακτήρα. Ο ΔΗΣΥ, υπό την ηγεσία της Αννίτας Δημητρίους, θέλει να παραμείνει πρώτο κόμμα, διατηρώντας τον ρόλο του βασικού πυλώνα της κεντροδεξιάς και της φιλοευρωπαϊκής παράταξης. Το ΑΚΕΛ, υπό την ηγεσία του Στέφανου Στεφάνου, επιδιώκει να επαναφέρει την εικόνα διεκδίκησης της πρώτης θέσης από την Αριστερά, μετά από χρόνια φθοράς και εσωτερικής αμφισβήτησης.

Το 2021 ο ΔΗΣΥ είχε λάβει 27,77% και 17 έδρες, ενώ το ΑΚΕΛ 22,34% και 15 έδρες. Το ΔΗΚΟ (Δημοκρατικό Κόμμα) είχε 11,29% και 9 έδρες, το ΕΛΑΜ (Εθνικό Λαϊκό Μέτωπο) 6,78% και 4 έδρες, το Κίνημα Σοσιαλδημοκρατών ΕΔΕΚ 6,72% και 4 έδρες, η Δημοκρατική Παράταξη 6,10% και 4 έδρες και οι Οικολόγοι 4,41% και 3 έδρες. Η συμμετοχή τότε είχε φθάσει στο 65,72%.

Το ερώτημα σήμερα δεν είναι μόνο ποιος θα κόψει πρώτος το νήμα, αλλά πόσο χαμηλότερα θα βρεθούν τα δύο μεγάλα κόμματα σε σχέση με τα ιστορικά τους μεγέθη. Αν η πρώτη θέση κριθεί σε επίπεδα λίγο πάνω από το 20%, τότε το μήνυμα θα είναι διπλό. Κανένα από τα δύο δεν καταρρέει, αλλά κανένα δεν μπορεί πλέον να συμπεριφέρεται ως φυσικός ηγέτης του πολιτικού χώρου.

Το τεστ για τον Χριστοδουλίδη

Για τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, οι εκλογές είναι έμμεσο αλλά σοβαρό τεστ. Ο ίδιος δεν διαθέτει κομματικό μηχανισμό, εξελέγη το 2023 ως ανεξάρτητος με στήριξη κυρίως από ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ και Δημοκρατική Παράταξη, και κυβερνά μέσα από μια εύθραυστη και συγκυριακή κοινοβουλευτική γεωμετρία. Αν τα κόμματα που τον στήριξαν υποστούν σημαντική υποχώρηση, η κυβέρνηση θα βρεθεί με πιο δύσκολη Βουλή απέναντί της. Αν, αντίθετα, αντέξουν, ο Πρόεδρος θα αποκτήσει χρόνο και πολιτικό οξυγόνο για να υλοποιήσει το πρόγραμμα του και να διατηρήσει ελπίδες επανεκλογής το 2028. Η επόμενη Βουλή θα συνεδριάσει στις 4 Ιουνίου, ενώ η Κύπρος κρατά μέχρι τις 30 Ιουνίου θα βρίσκεται στη προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που δίνει στην αναμέτρηση πρόσθετο πολιτικό βάρος.

Το πρόβλημα για το προεδρικό περιβάλλον είναι ότι η κάλπη δεν διαβάζεται μόνο ως αριθμητική κομμάτων, αλλά και ως διάθεση της κοινωνίας. Οι πολίτες ψηφίζουν μέσα σε κλίμα δυσφορίας για την ακρίβεια, τα υψηλά τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος, τη διαχείριση μεγάλων έργων, τη φθορά από το σκάνδαλο (της κυβέρνησης Αναστασιάδη) των «χρυσών διαβατηρίων» και τη γενικευμένη αίσθηση ότι το κράτος λειτουργεί συχνά με κλειστά κυκλώματα. Η ψήφος μπορεί να λειτουργήσει ως ψήφος διαμαρτυρίας απέναντι στα παλαιά κόμματα και σε ένα βαθμό, απέναντι στην κυβέρνηση.

Οι νέοι παίκτες

Η μεγαλύτερη αλλαγή σε σχέση με το 2021 είναι η παρουσία νέων σχηματισμών που δεν περιορίζονται σε ρόλο διαμαρτυρίας έξω από τη Βουλή, αλλά διεκδικούν πραγματική κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Το ΑΛΜΑ, υπό τον παυθέντα τέως Γενικό Ελεγκτή Οδυσσέα Μιχαηλίδη, εμφανίζεται στις αναλύσεις και στις δημοσκοπικές τάσεις ως ένας από τους βασικούς αποδέκτες της αντισυστημικής ψήφου, με έμφαση στη διαφάνεια, στον έλεγχο της εξουσίας και στη θεσμική μεταρρύθμιση. Η πολιτική του δυναμική στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο πρόσωπο του ιδρυτή του, ο οποίος διατηρεί κάποια απήχηση σε πολίτες που τον ταυτίζουν με την αντιδιαφθορά, παρά την απομάκρυνσή του από τη θέση του Γενικού Ελεγκτή το 2024. Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης, παύθηκε από την θέση του Γενικού Ελεγκτή από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο με ομόφωνη απόφαση 8-0 για ανάρμοστη συμπεριφορά και ανικανότητα να εκτελεί τα καθήκοντα του. Ο ίδιος υποστηρίζει πως "τον έφαγε" το σύστημα

Στο ίδιο νέο περιβάλλον κινείται και το VOLT Κύπρου, φιλελεύθερο, φιλοευρωπαϊκό σχήμα, που απευθύνεται κυρίως σε πολίτες οι οποίοι δεν νιώθουν πλέον ότι εκφράζονται από τα παραδοσιακά κόμματα. Παράλληλα, η "Άμεση Δημοκρατία Κύπρου" του ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου επιχειρεί να μεταφέρει στην κυπριακή Βουλή τη δυναμική που κατέγραψε στις ευρωεκλογές του 2024, όταν ο ίδιος εξελέγη ως ανεξάρτητος με 19,3%. Το ερώτημα είναι αν η διαδικτυακή επιρροή μετατρέπεται σε οργανωμένη κομματική ψήφο, γιατί άλλο το βίντεο των λίγων δευτερολέπτων και άλλο η κατανομή εδρών με εκλογικό μέτρο. Κατά την προεκλογική περίοδο τόσο ο Φειδίας Παναγιώτου όσο και οι υποψήφιοι βουλευτές του κόμματος, προκάλεσαν έντονη συζήτηση καθώς έδειξαν να αγνοούν βασικά θέματα όπως το κυπριακό, η οικονομία, η εσωτερική διακυβέρνηση κλπ. Αναλώθηκαν κυρίως σε βίντεο στο TikTok χωρίς ουσιαστικές προτάσεις.

Η άνοδος του ΕΛΑΜ

Το ΕΛΑΜ που αρχικώς είχε εμφανιστεί ως "Χρυσή Αυγή" Κύπρου είναι η άλλη μεγάλη παράμετρος της κάλπης. Από το 6,78% και τις 4 έδρες του 2021, οι εκτιμήσεις των τελευταίων μηνών το εμφανίζουν να διεκδικεί σαφώς ενισχυμένο ρόλο, ακόμη και την τρίτη θέση. Η άνοδός του συνδέεται με την πίεση στο μεταναστευτικό, την αίσθηση ανασφάλειας, την κόπωση απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα και τη στροφή μέρους του εκλογικού σώματος σε πιο σκληρό λόγο. Το ΕΛΑΜ έχει αξιοποιήσει τη δυσαρέσκεια μετά την οικονομική κρίση και έχει ενισχύσει την παρουσία του, προβάλλοντας ζητήματα μετανάστευσης, ταυτότητας, άμυνας και κυριαρχίας, παίρνοντας αποστάσεις από την "Χρυσή Αυγή" μετά την καταδίκη των ηγετικών μελών της και τον χαρακτηρισμό της ως εγκληματικής οργάνωσης.

Η πιθανή ενίσχυσή του δεν αφορά μόνο την κατανομή εδρών, αλλά αφορά και την πολιτική γλώσσα της επόμενης Βουλής. Αν το ΕΛΑΜ καταστεί τρίτη δύναμη, θα πιέσει δεξιότερα την ατζέντα και θα υποχρεώσει τα υπόλοιπα κόμματα να αποφασίσουν αν θα το αντιμετωπίζουν ως θεσμικό συνομιλητή, ως πολιτικό αντίπαλο ειδικού τύπου ή ως δύναμη που πρέπει να απομονώνεται. Στην Κύπρο αυτά δεν είναι θεωρητικές ασκήσεις, καθώς αφορούν την καθημερινή λειτουργία της Βουλής, τις κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες, αλλά και την εκλογή Προέδρου της Βουλής.

Κέντρο υπό πίεση

Το μεγαλύτερο άγχος το έχουν τα κόμματα του λεγόμενου ενδιάμεσου χώρου. ΔΗΚΟ, Σ.Κ ΕΔΕΚ και Δημοκρατική Παράταξη καλούνται να αποδείξουν ότι εξακολουθούν να διαθέτουν κοινωνικό βάθος και όχι μόνο πολιτική χρησιμότητα ως μπαλώματα για δημιουργία συγκυριακών πλειοψηφιών. Το ΔΗΚΟ του Νικόλα Παπαδόπουλου επιχειρεί να κρατήσει την τρίτη θέση ή τουλάχιστον να αποφύγει μια υποχώρηση που θα περιορίσει τον ρόλο του στις μετεκλογικές διεργασίες. Το Σ.Κ ΕΔΕΚ δίνει μάχη επιβίωσης σε ένα τοπίο όπου η ιστορική του ταυτότητα και οι αναφορές στον Βάσο Λυσσαρίδη δεν αρκεί από μόνη της. Η Δημοκρατική Παράταξη του πρώην Προέδρου της Βουλής Μάριου Καρογιάν αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να πληρώσει τη φθορά της συμμετοχής στο κυβερνητικό στρατόπεδο χωρίς να καρπωθεί πολιτικό όφελος.

Για τα κόμματα αυτά, το αποτέλεσμα θα δείξει αν μπορούν να παίξουν ρόλο γέφυρας στην επόμενη Βουλή ή αν θα βρεθούν συμπιεσμένα ανάμεσα στους δύο μεγάλους, στο ΕΛΑΜ και στα νέα λαϊκίστικα σχήματα. Η κυπριακή πολιτική έχει μακρά παράδοση σε συνεννοήσεις πίσω από κλειστές πόρτες. Η διαφορά είναι ότι τώρα οι πόρτες μπορεί να ανοίγουν σε περισσότερους, αλλά όχι κατ’ ανάγκην σε πιο σταθερές πλειοψηφίες.

Το Κυπριακό

Η σημερινή εκλογική διαδικασία διεξάγεται ενώ το Κυπριακό βρίσκεται ξανά σε φάση κινητικότητας, μετά την εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων τον Οκτώβριο του 2025. Η εκλογή του, με ποσοστό περίπου 62,8%, επανέφερε προσδοκίες για επανεκκίνηση συνομιλιών στη βάση ομοσπονδιακής λύσης, αν και η Άγκυρα εξακολουθεί να κρατά στα χέρια της τα κρίσιμα κλειδιά.

Ταυτόχρονα, η Κύπρος βρίσκεται σε γεωπολιτικά φορτισμένη περιοχή. Πόλεμος στη Μέση Ανατολή, αναθεωρητισμός της Τουρκίας, ενεργειακή αβεβαιότητα, ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας και συζήτηση για στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο η επόμενη Βουλή δεν θα είναι απλώς χώρος εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Θα είναι και πεδίο αποφάσεων για άμυνα, εξωτερική πολιτική, ευρωπαϊκές δεσμεύσεις, ενεργειακά έργα και θεσμική αξιοπιστία. Η στρατηγική θέση της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο προσδίδει στις εκλογές ευρύτερη σημασία, ειδικά εν μέσω περιφερειακής αστάθειας.

Η επόμενη μέρα

Οι σημερινές εκλογές θα δώσουν απαντήσεις σε τέσσερα βασικά ερωτήματα. Πρώτον, αν ο ΔΗΣΥ θα παραμείνει πρώτο κόμμα ή αν το ΑΚΕΛ θα πετύχει ανατροπή κορυφής, κάτι που φαίνεται πολύ δύσκολο. Δεύτερον, αν το ακροδεξιό ΕΛΑΜ θα καταστεί τρίτη πολιτική δύναμη. Τρίτον, πόσοι νέοι σχηματισμοί θα μπουν στη Βουλή και με ποιο αριθμό εδρών. Τέταρτον, αν τα κόμματα που στηρίζουν πολιτικά τον Νίκο Χριστοδουλίδη θα έχουν επαρκές βάρος για να διευκολύνουν τη διακυβέρνηση ή αν το Προεδρικό περιβάλλον θα βρεθεί σε ακόμη δυσκολότερη κοινοβουλευτική εξίσωση.

Το βέβαιο είναι ότι η νέα Βουλή θα είναι πιο πολυδιασπασμένη, πιο απρόβλεπτη και πιθανότατα πιο δύσκολη στη διαχείριση. Αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκην κακό, εφόσον οδηγήσει σε ουσιαστικότερο έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας και καλύτερη νομοθετική δουλειά. Μπορεί όμως να αποδειχθεί πρόβλημα, αν μετατραπεί σε αγορά εντυπώσεων, προσωπικών στρατηγικών και μικροκομματικών εκβιασμών.