Παντελής Καψής

Η Ελλάδα παρουσιάζει τον υψηλότερο ρυθμό πληθωρισμού στην Ευρωζώνη, μέχρι στιγμής ωστόσο κανείς από τους οικονομικούς υπουργούς δεν έχει θεωρήσει ότι είναι αναγκαίο να βγει και να εξηγήσει γιατί συμβαίνει αυτό και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε για να το αντιμετωπίσουμε. Μόνο ο πρωθυπουργός απαντώντας σε σχετική ερώτηση περιορίστηκε να πει ότι η ελληνική οικονομία είναι περισσότερο εξαρτημένη από τις εισαγωγές ενέργειας συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης. Πράγμα το οποίο είναι σωστό δεν αρκεί ωστόσο να εξηγήσει το φαινόμενο.

Τον Μάρτιο για παράδειγμα ο δείκτης των ειδών διατροφής ήταν σχεδόν 14 μονάδες πάνω από τον γενικό δείκτη. Αυτό συνέβη δηλαδή πριν η οικονομία υποστεί τις επιπτώσεις του πολέμου. Κάτι ανάλογο ισχύει και για τον άλλο ισχυρό οδηγό του πληθωρισμού, την στέγαση. Τα ενοίκια έχουν πάρει την ανηφόρα δύσκολα μπορεί να υποστηριχθεί όμως ότι οι αυξήσεις οφείλονται στις ανατιμήσεις των καυσίμων. Οι οποίες, στο ντίζελ, ήταν έτσι κι αλλιώς μικρότερες από το αναμενόμενο χάρη στην επιδότηση. Άλλες χώρες παρουσίασαν μεγαλύτερη αύξηση. Με άλλα λόγια ασφαλώς οι τιμές της ενέργειας επιδρούν, υπάρχει ωστόσο και μια εσωτερική διάσταση η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Η θεωρία η οποία βρίσκει απήχηση τον τελευταίο καιρό είναι ότι βρισκόμαστε μπροστά στον «πληθωρισμό της απληστίας». Την ακούς κυρίως από την αντιπολίτευση την υιοθετούν ωστόσο και φιλελεύθεροι αναλυτές όπως ο πρώην υπουργός της ΝΔ και νυν σχολιαστής Γιώργος Βουλγαράκης. Σε μια κάπως απλουστευτική της εκδοχή η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι μέσα στο ανατιμητικό κλίμα οι επιχειρήσεις βρίσκουν την ευκαιρία και ανεβάζουν τις τιμές περισσότερο από όσο δικαιολογείται από το κόστος, αυξάνοντας έτσι τα κέρδη τους. Ακούγεται λογικό υπάρχουν ωστόσο διαφωνίες μεταξύ των οικονομολόγων για το αν πρόκειται για κάτι καινοφανές ή αν απλώς εξηγείται από την αδυναμία της προσφοράς, των καυσίμων στην προκειμένη περίπτωση, να καλύψει τη ζήτηση. Εννοείται πως δεν έχει και τόση σημασία. Για να περάσουν τέτοιες ανατιμήσεις προϋπόθεση είναι να επικρατούν ολιγοπωλιακές συνθήκες. Άρα η λύση είναι να λειτουργούν σωστά οι επιτροπές του ανταγωνισμού επιβάλλοντας τη νομοθεσία όπου χρειάζεται. Ποιος μπορεί να διαφωνήσει;

Θα λυθεί έτσι το πρόβλημα του πληθωρισμού; Αν πιστέψουμε τον Λευτέρη Καρχιμάκη του ΠΑΣΟΚ τότε ναι. Όπως υποστήριξε ο νόμος για τις ενδο-ομιλικές συναλλαγές που θα φέρει το κόμμα του θα χτυπήσει την κερδοσκοπία και θα ρίξει τις τιμές κατά 25%! Τέτοιος νόμος φυσικά υπάρχει αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Για όσους δεν έχουν εμπιστοσύνη στην προσέγγιση με έναν νόμο και ένα άρθρο όμως, ίσως έχει ενδιαφέρον η θέση που διατύπωσε πρόσφατα ο επικεφαλής των εταιρειών της βιομηχανίας τροφίμων κ. Ι. Γιώτης. Όπως είπε οι τιμές του κλάδου έχουν παραμείνει σταθερές ή και αρνητικές το τελευταίο διάστημα. Αυτή η εκδοχή συμφωνεί με την «αντίπαλη» θεωρία για τις τιμές σύμφωνα με την οποία ανεβαίνουν σαν πύραυλος αλλά πέφτουν σαν φτερό. Όταν αυξάνει το κόστος δηλαδή οι τιμές αναπροσαρμόζονται γρήγορα, μόνο ως ένα βαθμό όμως καθώς οι εταιρείες απορροφούν μέρος του κόστους για να μη χάσουν μερίδιο της αγοράς. Όταν το κόστος μειώνεται ωστόσο οι τιμές αργούν να προσαρμοστούν και παραμένουν υψηλότερες από ότι δικαιολογείται. Με άλλα λόγια η μεγαλύτερη κερδοσκοπία γίνεται όταν οι τιμές πέφτουν. Ακριβώς αυτό που παρατηρούμε συχνά με τα βενζινάδικα. Όσο για την αύξηση στις τιμές των τροφίμων αυτή προέρχεται από τα νωπά προϊόντα.

Καλά θα πει κανείς όλα αυτά, δεν απαντούν όμως στο ερώτημα γιατί οι τιμές ανεβαίνουν γρηγορότερα στην Ελλάδα από ότι στην υπόλοιπη ευρωζώνη. Είτε μιλάμε για τα νωπά τρόφιμα είτε για τα νοίκια είτε για τα ξενοδοχεία και την εστίαση, που είναι ένας άλλος κλάδος ο οποίος έχει πάρει τελευταία την ανηφόρα. Και η απάντηση φαίνεται να είναι πως δεν υπάρχει μία απάντηση. Κάθε κλάδος έχει την ιδιαιτερότητα του, επενεργεί ένας συνδυασμός εξωγενών και ενδογενών παραγόντων που δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο ανατιμήσεων. Αυτό ωστόσο δεν είναι δικαιολογία για την κυβερνητική σιωπή. Αντιθέτως όσο αποφεύγουν να εκτεθούν οι αρμόδιοι υπουργοί τόσο κερδίζουν έδαφος απλουστευτικές λύσεις οι οποίες και το πρόβλημα δεν λύνουν και κόστος έχουν για την οικονομία. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα το οποίο επικαλέστηκε ο πρωθυπουργός. Η κυβέρνηση υπέκυψε στις πιέσεις για μείωση του ΦΠΑ στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, το όφελος ωστόσο ήταν πολύ μικρό για τους καταναλωτές. Ακριβώς όπως είχε προειδοποιήσει η Τράπεζα της Ελλάδος. Εν αναμονή λοιπόν των αρμόδιων υπουργών. Με την επισήμανση ότι οι εκλογές δεν κερδίζονται με την προεδρία του Γιούρογκρουπ στις Βρυξέλλες αντιθέτως μπορεί να χαθούν από την τιμή στα λαχανάκια των Βρυξελλών.