Ιωάννης Κ. Καλαβρουζιώτης

Ταυτόχρονα όμως αποτέλεσαν και σημείο αντιπαλότητας κυβερνήσεων και λαών αναφορικά με την προέλευσή τους και την πατροτητά τους.

Αυτή η ζωντανή πηγή δημιουργίας στην εποχή μας και στον πλανήτη γενικότερα έρχεται αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα που έχουν να κάνουν σχέση με την ρύπανση του περιβάλλοντος πρωτίστως από τις ανθρώπινες δραστηριότητες (υγρά και στερεά απόβλητα, φυτοφάρμακα, λιπάσματα), συνεχή κατασκευή φραγμάτων και πάνω απ’ όλα τις πολυάριθμες κλιματολογικές μεταβολές των τελευταίων χρόνων.

Έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος αναφέρει, ότι μόνον το 37% των επιφανειακών υδάτων στην Ευρώπη πέτυχαν αρίστη έως καλή οικολογική χρήση και το ποσοστό αυτό πέφτει στο 21% αναφορικά με την χημική τους κατάσταση.

Και όμως οι ποταμοί ανά τον κόσμο είναι συνυφασμένοι με την πολιτιστική κληρονομιά, την ιστορία, τις παραδόσεις των Λαών και των κοινωνικοοικονομικών τους χαρακτηριστικών.

Οι Διασκέψεις τελευταίων ετών μεταξύ επιστημόνων από διάφορες Χώρες όπου οι ποταμοί χαρακτηρίζουν την πολιτιστική κληρονομιά και το μέλλον των πολιτών τους, κατέληξαν στην αναγκαιότητα ίδρυσης διεθνούς συνδέσμου Πολιτισμού και Κληρονομιάς Ποταμών (IRCHA) , που στοχεύει:

α) στην προώθηση της έρευνας και της κατανόησης του ρόλου των ποταμών στην ανάπτυξη των ανθρώπινων κοινοτήτων και πολιτισμών σε τοπικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.
β) στην προσπάθεια για την προστασία και της βιωσιμότητα του ποτάμιου πολιτισμού και της κληρονομιάς διεθνώς.
γ) στην αναγκαία προώθηση του διαλόγου μεταξύ του ακαδημαϊκού χώρου και των κοινωνικών τομέων σχετικά με την έρευνα και την προστασία των ποτάμιων πολιτισμών, καθώς και την προαγωγή της αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ διαφορετικών ποτάμιων πολιτισμών παγκοσμίως.
ζ) στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων των ποταμών λόγω της ρύπανσης.
η) στην μελέτη σύγχρονων περιβαλλοντικών ζητημάτων που προκύπτουν από τη λειτουργία μονάδων επεξεργασίας λυμάτων κοντά σε ποτάμια για την αποφυγή και την πρόληψη των κινδύνων ρύπανσης και ευτροφισμού.

Ο Διεθνής Σύνδεσμος Πολιτισμού και Κληρονομιάς των Ποταμών, θα χρησιμεύσει ως πλατφόρμα για επιστήμονες από όλο τον κόσμο, ώστε να μελετήσουν και να προστατεύσουν από κοινού τους ποτάμιους πολιτισμούς και την κληρονομιά τους, προωθώντας τη συντονισμένη ανάπτυξη των ποταμών και των σύγχρονων κοινωνικών, οικονομικών και πολιτιστικών πτυχών, και διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα των ποτάμιων πολιτισμών.

Η ίδρυση του καταδεικνύει τη βαθιά κατανόηση και το ενδιαφέρον της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας σχετικά με τη σχέση μεταξύ των ποταμών και τα βιώσιμα συμφέροντα των ανθρώπων. Η διεπιστημονική σύνθεση των μελών του συνδέσμου θα ευνοήσει την ολοκληρωμένη έρευνα και προστασία των ποταμών σε πολλαπλά επίπεδα, συμπεριλαμβανομένης της επιστήμης, της κοινωνίας και του πολιτισμού.

Τα οφέλη για την Ελλάδα είναι σημαντικά από την ίδρυση, λειτουργία και ανάπτυξη του νέου διεθνή επιστημονικού συνδέσμου. Θα αποτελέσει το έναυσμα για επανατοποθέτηση όλων των θεμάτων που έχουν σχέση με το περιβάλλον, την κοινωνική , πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη των περιοχών και πόλεων δίπλα στους μεγάλους ποταμούς.

Η Χώρα μας έχει σημαντική παρουσία μεγάλων ποταμών, όπως του Αχελώου, Αλιάκμωνα, Πηνειού, Νέστου κ.α. μερικοί εκ των οποίων θεωρούνται διασυνοριακοί και επομένως τεράστιο ενδιαφέρον για την προβολή των ποταμών της, συμμετέχοντας στην τουριστική ανάπτυξη και μέσω αυτής στην ευημερία των πολιτών που διαβιούν πλησίον των ποταμών.

Το πρώτο διοικητικό συμβούλιο απαρτίζεται με επιστήμονες από την Κίνα, Αμερική, Αίγυπτο, Βιετνάμ, Ελλάδα και Φινλανδία καταδεικνύοντας την θέληση για μια πραγματική μελέτη όλων των προβλημάτων των ποταμών και των επιφανειακών υδάτινων οικοσυστημάτων δεδομένου ότι οι Χώρες αυτές διαρρέονται από τον Yangtze της Κίνας, τον Νείλο της Αιγύπτου, τον Δούναβη στην Ευρώπη.

Η συμμετοχή στο πρώτο διοικητικό συμβούλιο προσωπικοτήτων όπως του Xiao Yun. Zheng，καθηγητή του Hubei University，της Κίνας, Προέδρου του Ινστιτούτου για τον ποταμό Yangtze，τ. Πρόεδρου της International Water History Association και του καθηγητή David A. Pietz, University of Arizona, USA, UNESCO Chair in Environmental History, προσδίδει ιδιαίτερο κύρος στην όλη προσπάθεια.

Βασική επιδίωξη είναι την επόμενη διετία να πλαισιώσουν τον σύνδεσμο νέα μέλη από διάφορες χώρες, ώστε μέσα από συνέδρια διαλόγου που θα προγραμματισθούν άμεσα και σε συνεργασία με άλλους διεθνείς οργανισμούς να προβληθεί η πολιτιστική κληρονομιά που αφήνουν οι ποταμοί των Λαών. Στόχος δε να τεθεί ο σύνδεσμος κάτω από την επιστημονική ομπρέλα της UNESCO.

Ήδη έχουν εγγραφεί ως μέλη του περί τους 40 επιστήμονες και αναμένεται η πρώτη επίσημη συνάντηση στα πλαίσια της λειτουργίας του τον Μάρτιο του 2027 και με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας για το Νερό με οργανωτή το εργαστήριο Τεχνολογιών Αειφορικής Διαχείρισης Αποβλήτων του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου στην Πάτρα.

Θα επακολουθήσει η διοργάνωση ενός διεθνούς Forum στην Κίνα. όπου και θα γνωστοποιηθούν στην επιστημονική κοινότητα οι προτεινόμενες δράσεις για τους ποταμούς ανά τον Κόσμο. Στόχος αποτελεί η κατ έτος και εκ περιτροπής διοργάνωση διεθνούς συνεδρίου με το υπ όψιν θέμα και η καθιέρωση καλών ποιοτικών πρακτικών.

* Ο Ιωάννης Καλαβρουζιώτης είναι καθηγητή, πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και αντιπρόεδρος του διεθνούς συνδέσμου πολιτισμού και κληρονομιάς ποταμών