Γιάννης Ράζος

Και εδώ το βασικό δεδομένο είναι σαφές: καθεστώτα δεν ανατρέπονται μόνο από αέρος. Ανατροπή καθεστώτος σημαίνει έλεγχο εδάφους, άρα χερσαία δύναμη. Αυτό σημαίνει ότι, όσο κι αν το Ισραήλ επιδιώκει τη διαρκή αποδυνάμωση του Ιράν, η πτώση του καθεστώτος στην Τεχεράνη δεν προκύπτει αυτομάτως από τους βομβαρδισμούς. Γι’ αυτό και παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να αναζητήσουν έμμεσο χερσαίο μοχλό πίεσης, μέσω των Κούρδων, κάτι που ανοίγει αμέσως σοβαρό ζήτημα για την Τουρκία.

Η Άγκυρα βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Από τη μία δεν θέλει να διαρρήξει τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον. Από την άλλη δεν μπορεί να δεχθεί ένα σενάριο ενίσχυσης κουρδικών δυνάμεων στα όρια της περιοχής ή, πολύ περισσότερο, μια νέα κουρδική δυναμική που θα επηρέαζε άμεσα τη δική της ασφάλεια. Το έχει δείξει ήδη στη βόρεια Συρία. Άρα, πίσω από τη σύγκρουση με το Ιράν, διαμορφώνεται και ένα δεύτερο μέτωπο ισορροπιών, στο οποίο η Τουρκία προσπαθεί να μην εκτεθεί αλλά ταυτόχρονα να μην εγκλωβιστεί.

Από την πλευρά του, το Ιράν φαίνεται να επενδύει περισσότερο σε έναν πόλεμο φθοράς παρά σε μια ευθεία αναμέτρηση. Στόχος του είναι να πλήξει την οικονομική και κοινωνική κανονικότητα των γειτονικών αραβικών κρατών ώστε αυτά να πιέσουν τις ΗΠΑ για αποκλιμάκωση. Γι’ αυτό το χτύπημα δεν περιορίζεται σε στρατιωτικούς στόχους. Αγγίζει ζωτικές υποδομές. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι εγκαταστάσεις αφαλάτωσης στη Σαουδική Αραβία τις οποίες πλήττει το Ιράν: αν αυτές βγουν εκτός λειτουργίας, η πίεση στο εσωτερικό της χώρας γίνεται άμεση. Το ίδιο ισχύει και για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου η οικονομία βασίζεται στην ασφάλεια, στις ροές κεφαλαίου και στην παρουσία ξένων εργαζομένων (φτάνουν το απίστευτο ποσοστό του 89% του συνολικού πληθυσμού) και στελεχών. Εκεί, ακόμη και η αμφισβήτηση της σταθερότητας μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αναταραχή.

Για την Ελλάδα, η πρώτη επίπτωση είναι οικονομική. Δεν μιλάμε τόσο για ελλείψεις όσο για άνοδο τιμών, με άμεση αντανάκλαση στην ενέργεια και κυρίως στη βενζίνη. Το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ παραμένει κομβικό και η αίσθηση αστάθειας αρκεί για να αυξήσει ασφάλιστρα, κόστος μεταφοράς και, τελικά, το κόστος ζωής. Το δεύτερο πεδίο είναι η ασφάλεια. Η Ελλάδα δεν αποτελεί πρώτο στρατιωτικό στόχο του Ιράν, καθώς η απόσταση και το πλέγμα αεράμυνας της περιοχής λειτουργούν αποτρεπτικά. Όμως η Κύπρος και η ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειος βρίσκονται σαφώς πιο κοντά στη ζώνη κινδύνου, ενώ η ανάγκη αυξημένης προσοχής στα σύνορα και στην εσωτερική ασφάλεια είναι πλέον δεδομένη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική κυβέρνηση ορθώς κινείται με σταθερότητα και χωρίς αμφιταλαντεύσεις. Η στήριξη προς την Κύπρο, η ενίσχυση της παρουσίας στην περιοχή και η καθαρή συμμαχική στάση απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν είναι κινήσεις εντυπωσιασμού, αλλά στοιχειώδης πολιτική ευθύνης. Χρειάζεται καθαρή ανάγνωση των συσχετισμών, προετοιμασία για τις οικονομικές συνέπειες, ενίσχυση της αποτροπής και προσοχή απέναντι στις ασύμμετρες απειλές.

Το πραγματικό ζητούμενο για την Ελλάδα δεν είναι να παρακολουθεί παθητικά τις εξελίξεις, αλλά να διατηρήσει σταθερότητα, αποτρεπτική ετοιμότητα και πολιτική καθαρότητα. Σε μια τέτοια κρίση, η ψυχραιμία δεν είναι αδράνεια. Είναι όρος εθνικής σοβαρότητας.

* Γιάννης Ράζος, Σύμβουλος Στρατηγικής Επικοινωνίας