Δημήτρης Παγαδάκης

Συνόδευε τη κτηνωδία της με λέξεις όπως «τάξη», «αντίποινα», «παραδειγματισμός», «τυφεκισμός», «εξόντωση». Λάτρευε με μακάβρια σχολαστικότητα τα κατάστιχα, τις απογραφές, τις σφραγισμένες λίστες θανάτου. Εκεί, οπού κάθε ολέθρια εγγραφή ζύγιζε όσο μια ζωή.

Γνώρισαν τις ανήκουστες θηριώδεις σφαγές της οι άμαχοι του Δίστομου, των Καλαβρύτων, του Χορτιάτη, των Λιγκιάδων Ιωαννίνων, του Κομμένου της Άρτας, της Βιάννου της Κρήτης. Μερικές μόνο από τις πάνω από 90 ελληνικές μαρτυρικές πόλεις, ξεθεμελιωμένα και πυρπολημένα χωριά που βάφτηκαν στο αίμα από την ωμή φρικαλεότητα των κατακτητών.

Στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944 η αποτρόπαια εγκληματική της μηχανή επιβεβαίωσε μια ακόμη φορά τα φονικά της γρανάζια. Επικύρωσε τη προσήλωση σε μυστικιστικά σύμβολα και τη μεταφυσική της εμμονή σε στρόγγυλους αριθμούς. Έστησε απάνθρωπα στο τοίχο του σκοπευτηρίου για μαζική εκτέλεση διακόσιους μελλοθάνατους.

Τίποτε στον αριθμό τους δεν ήταν ομοιόμορφο, σφαιρικό, ομογενοποιημένο. Εκτός ίσως από το θάνατο που τους περίμενε. Κάθε ένας είχε ένα όνομα, γονείς, αδέρφια, μια φιλενάδα ή μια σύζυγο, μερικοί από αυτούς παιδιά. Είχε μια δουλειά, εργάτης, τυπογράφος, καπνεργάτης, τσαγκάρης, δάσκαλος φοιτητής. Μια συνήθεια, ένα στόχο, ένα τραγούδι που δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει.

Το μόνο κοινό σε όλους τα σκληρά βιώματα τους. Συλλήψεις, διωγμοί, φυλακές, εξορίες βάναυσες κακουχίες. Το δικτατορικό καθεστώς της 4ης Αύγουστου 1936 τους καταχώρισε μεθοδικά σε φάκελους. Τους παρέδωσε προδοτικά στους κατοχικούς δυνάστες και τους ντόπιους δωσίλογους συνεργάτες τους. Η Βέρμαχτ, η Γκεστάπο, τα SS άνοιξαν το εκδικητικό αυτό ντουλάπι που τους κληροδοτήθηκε ντροπιαστικά για να τους ξεπαστρέψει.

Έμειναν μόνο τα ονόματα των καταχωνιασμένων σε ομαδικό τάφο σωρών να υπενθυμίζουν στη συλλογική μνήμη την αμείλικτη αγριότητα της εν ψυχρώ δολοφονίας τους. Ώσπου ξαφνικά , 82 ολόκληρα χρόνια μετά βγήκαν σε δημόσια θέα συγκλονιστικά φωτογραφικά τεκμήρια. Ικανά να προσφέρουν διάρκεια στο χρόνο και διάσταση στο χώρο του ναζιστικού κακουργήματος.

Ήρθαν αναπάντεχα για να ξαναδώσουν σώμα και να ζωντανέψουν το καθημερινό πρόσωπο των θυμάτων. Να αποδείξουν την αγέρωχη καρτερικότητα και να καθρεφτίσουν τη ολοφάνερη περιφρόνηση προς τους δημίους τους.

Να απεικονίσουν τη θαρραλέα στάση αυτών των παλικαριών που στάθηκαν όρθιοι στο εκτελεστικό απόσπασμα. Με μια σπαρακτικά λεβέντικη γενναιότητα που στους σημερινούς καιρούς φαντάζει υπεράνθρωπη.

Έφτασαν απρόσμενα αυτά τα ντοκουμέντα για να επαληθεύσουν το ειδεχθές έγκλημα. Να αντιπαλέψουν, ταυτόχρονα, την επιδιωκόμενη άρνηση, λήθη και χυδαιότητα του σημερινού νεοναζιστικού υπόνομου. Αυτής της εμετικά δύσοσμης χαβούζας που βάφει με πρόστυχα συνθήματα το τοίχο της θανατηφόρας δοκιμασίας των εκτελεσμένων. Που βανδαλίζει το μνημείο τους.

¨Όσο κι αν η φωτογραφία δεν διασώζει το παρελθόν, το καθιστά, ωστόσο, αναγνώσιμο στο παρόν. Η εικόνα μπορεί να παγώνει τον χρόνο, δεν παγώνει την ιστορική ευθύνη. Αντιστέκεται στις μίζερες, συκοφαντικές παραποιήσεις και την ελεεινή ερμηνευτική μεροληψία ενός συνταρακτικά οδυνηρού γεγονότος στο διάβα του χρόνου.

Προφανώς, η αυθεντικότητα των φωτογραφιών θα ελεγχθεί εξονυχιστικά. Υπάρχει όμως κάτι γνήσιο που υπερβαίνει την ανίχνευση της ταυτότητας των θανατωμένων. Κομμουνιστές στη πλειονότητα τους, αγωνιστές, αντιστασιακοί ή πολιτικοί κρατούμενοι, όπως και αν ονομάζονται, άπαντες οι απεικονιζόμενοι ήταν Έλληνες πατριώτες. Μαχητές της ελευθερίας από το κατοχικό ζυγό.

Δεν αποτελούσαν απλώς μάρτυρες μιας μνησίκακης εκτέλεσης του Χιτλερικού ολοκληρωτισμού. Ήταν ήρωες μιας δοξασμένης αξιοπρέπειας που αψήφησαν με αντρειοσύνη τον θάνατο. Τους θρήνησε η εγχώρια λογοτεχνία. Η Ιστορία έγραψε «εκτελέστηκαν». Οι φωτογραφίες λένε «υπήρξαμε».

Στη μνήμη τους οφείλεται απεριόριστος σεβασμός. Από όλους. Χωρίς σιωπές, υπαινιγμούς ή μοιρολόγια. Όχι σαν στεφάνι στη θυσία τους. Μόνο από συνειδητό καθήκον. Απαραίτητη, σωτήρια και λυτρωτική προϋπόθεση για να πάει η χώρα μπροστά. Διαφορετικά, τα συφοριασμένα τρολ του διαδικτύου θα κουμαντάρουν υπονομευτικά κάθε εθνική ευαισθησία της.