Αλέξανδρος Κασιμάτης

Πολύ σωστά ο υπουργός Οικονομικών Κ. Πιερρακάκης παρενέβη χθες και νομοθετικά έδωσε λύση για τους δανειολήπτες του Νόμου Κατσέλη, βάζοντας τέλος στις διαφορετικές απόψεις για την ερμηνεία της δικαστικής απόφασης. Η κυβέρνηση συστηματικά προβαίνει κατά καιρούς σε αναγκαίες παρεμβάσεις για να διευκολύνει τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους. Η χώρα έχει κάνει πολλά βήματα προόδου, απέκτησε νέο πτωχευτικό δίκαιο, εξωδικαστικό μηχανισμό, υιοθέτησε ειδικές ρυθμίσεις όπως π.χ. για τα δάνεια σε ελβετικό κ.ά., αλλά εξακολουθεί να στερείται μακροπρόθεσμης στρατηγικής για το ιδιωτικό χρέος, το οποίο συνεχώς μεγεθύνεται. Σύμφωνα με την τελευταία ειδική έκθεση του ΙΟΒΕ σε συνεργασία με τη Cepal, το συνολικό χρέος των νοικοκυριών το τρίτο τρίμηνο του 2025 ανερχόταν σε 407,6 δισ. ευρώ και προσέγγιζε το 164% του ΑΕΠ. Από τα 407 δισ. τα 235,6 δισ. (58%) ήταν χρέος σε καθυστέρηση.

Οι περισσότερες αθετήσεις δεν αφορούν τον ιδιωτικό τομέα, αλλά το Δημόσιο, καθώς οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την εφορία και την κοινωνική ασφάλιση αντιστοιχούν περίπου στο 70% του συνολικού χρέους σε καθυστέρηση. Συγκεκριμένα στην Εφορία χρωστούν 111,9 δισ. ευρώ, με τα νομικά πρόσωπα να κατέχουν την πλειονότητα των υποχρεώσεων (62%), ενώ οι οφειλές προς την κοινωνική ασφάλιση συνέχισαν να αυξάνονται φτάνοντας τα 50,7 δισ. ευρώ. Δεν πρόκειται μόνον για ένα πρόβλημα από το παρελθόν της κρίσης που παραμένει σήμερα ενεργό, αλλά για μια τάση που έχει δυναμική και παρουσιάζει συνεχή επιδείνωση. Σύμφωνα με το δελτίο Tax Administration Δεκεμβρίου 2025 της ΑΑΔΕ, οι απλήρωτοι φόροι ανήλθαν σε 9,152 δισ. ευρώ και συνολικά στο δωδεκάμηνο, το νέο ληξιπρόθεσμο έφτασε τα 9,858 δισ. ευρώ, ενώ το 2024 είχε φτάσει τα 8,457 δισ. ευρώ (αύξηση κατά 16,57%). Για τον Δεκέμβριο 2025 το νέο ληξιπρόθεσμο έφτασε το 1,027 δισ. ευρώ, ενώ την ίδια περίοδο το 2024 είχε φτάσει τα 911 εκατ. ευρώ (αύξηση κατά 12,73%).

Παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει και γίνονται, το ΔΝΤ στην ειδική έκθεση για την αξιολόγηση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος (FSAP) αν και αναγνωρίζει τη θεαματική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, αναφέρει σημαντικές αδυναμίες στο ελληνικό πλαίσιο αφερεγγυότητας, στη λειτουργία των πλειστηριασμών και στη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αναγνωρίζει ακόμη ότι η κατάσταση στους πλειστηριασμούς έχει βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με μία δεκαετία πριν, ωστόσο υπογραμμίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές δυσλειτουργίες που επιβραδύνουν την ανάκτηση οφειλών.

Προφανώς και πρόκειται για περίπλοκο και σύνθετο ζήτημα με πολλές πτυχές, καθώς ακόμη και το ΔΝΤ κάνει ιδιαίτερη αναφορά στο πρόβλημα των αυθαίρετων κατασκευών και επεκτάσεων ακινήτων που επηρεάζει αξία και εμπορευσιμότητα των ακινήτων που βγαίνουν σε πλειστηριασμό. Το Ταμείο αναφέρει επίσης ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα σύγχρονο νομοθετικό οπλοστάσιο αλλά υπάρχει σημαντικό θεσμικό κενό στο πλαίσιο αφερεγγυότητας των επιχειρήσεων. Απουσιάζει, γράφει το ΔΝΤ, μία πλήρως θεσμοθετημένη διαδικασία δικαστικά εποπτευόμενης αναδιοργάνωσης επιχειρήσεων, ενώ οι διαδικασίες προπτωχευτικής αναδιάρθρωσης και οι διαδικασίες αναδιοργάνωσης εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και απαιτούν διαφορετικό βαθμό δικαστικής παρέμβασης.

Κυβέρνηση, αντιπολίτευση και φορείς της αγοράς χρειάζεται να ασχοληθούν σε βάθος και να καταλήξουν τόσο στην μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα καλλιεργήσει κουλτούρα πληρωμών, όσο και στις επιμέρους βελτιωτικές επεμβάσεις. Είναι ενδεικτικό ότι ακόμη και το στοιχείο πως το συνολικό χρέος των νοικοκυριών ανέρχεται σε 407,6 δισ. ευρώ δεν είναι ακριβές. Για παράδειγμα, δεν γνωρίζουμε από τις συνολικές οφειλές στην Εφορία ποια ποσά είναι πρόστιμα, άλλες προσαυξήσεις κ.λπ. Ο υπολογισμός των μη εξυπηρετούμενων δανείων αφορά το κεφάλαιο. Τα χρέη προς τον ΕΦΚΑ έχουν κάνει τελευταία ένα μεγάλο άλμα πιθανόν επειδή οι επαγγελματίες είναι μια πολυπληθής κατηγορία οφειλετών. Με ρεαλισμό, ψυχραιμία και επίγνωση του προβλήματος χρειάζεται μια ολιστική διαχείριση της πίεσης που δημιουργεί το ιδιωτικό χρέος σε οικονομία και κοινωνία. Και, κυρίως, χωρίς προκαταλήψεις. Για παράδειγμα, οι servicers δεν είναι παρά ένα κομμάτι του χρηματοπιστωτικού συστήματος και ο βαθμός εμπλοκής τους στην οικονομική δραστηριότητα εξαρτάται από τον κύκλο της οικονομίας.