Τρία χρόνια από την 7η Οκτωβρίου: Η ημέρα που άλλαξε το Ισραήλ, τη Μέση Ανατολή και τον κόσμο

Τρία χρόνια μετά, η 7η Οκτωβρίου 2023 δεν είναι πλέον μόνο η ημερομηνία της φονικότερης επίθεσης που έχει δεχθεί το Ισραήλ από την ίδρυσή του. Είναι η αφετηρία μιας αλληλουχίας γεγονότων που άλλαξε τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, κατέρριψε στρατιωτικά και πολιτικά δεδομένα δεκαετιών, έφερε το Ισραήλ και το Ιράν από τον πόλεμο των σκιών στην απευθείας σύγκρουση και, τρία χρόνια αργότερα, έχει εμπλέξει πλέον ανοικτά και τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν πόλεμο του οποίου οι συνέπειες φτάνουν από τη Γάζα και τη Βηρυτό έως τα Στενά του Ορμούζ και τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Η Μέση Ανατολή της 6ης Οκτωβρίου 2023 δεν υπάρχει πια. Τότε, το Ισραήλ θεωρούσε ότι η Χαμάς μπορούσε να περιοριστεί μέσα στη Γάζα με αποτροπή, τεχνολογία, πληροφορίες και περιοδικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η Χεζμπολάχ αποτελούσε τη βασική απειλή στα βόρεια σύνορα, αλλά η αμοιβαία αποτροπή που είχε διαμορφωθεί μετά τον πόλεμο του 2006 έμοιαζε να λειτουργεί.

Το Ιράν και το Ισραήλ πολεμούσαν ήδη επί χρόνια, όμως κυρίως μέσα από μυστικές επιχειρήσεις, κυβερνοεπιθέσεις, πλήγματα στη Συρία και περιφερειακές οργανώσεις που χρηματοδοτούσε και εξόπλιζε η Τεχεράνη. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιχειρούσε να οδηγήσει τη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ σε μια ιστορική συμφωνία εξομάλυνσης. Όλα αυτά άρχισαν να καταρρέουν μέσα σε λίγες ώρες.

7 Οκτωβρίου 2023: Η ημέρα που κατέρρευσαν οι βεβαιότητες

Το πρωί του Σαββάτου, οι ταξιαρχίες Κασάμ της Χαμάς και άλλων παλαιστινιακών οργανώσεων διέσπασαν τα σύνορα της Λωρίδας της Γάζας από δεκάδες σημεία, ενώ χιλιάδες ρουκέτες εκτοξεύονταν προς το ισραηλινό έδαφος. Κιμπούτς, μικρές πόλεις, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και το μουσικό φεστιβάλ Nova βρέθηκαν μέσα σε λίγες ώρες υπό επίθεση.

1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν, στην πλειονότητά τους άμαχοι, ενώ 251 άνθρωποι οδηγήθηκαν όμηροι στη Γάζα. Η επίθεση περιλάμβανε δολοφονίες αμάχων, απαγωγές και πράξεις για τις οποίες το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο στη συνέχεια εξέδωσε ένταλμα σύλληψης εναντίον του στρατιωτικού ηγέτη της Χαμάς Μοχάμεντ Ντέιφ, για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η υπόθεση σε βάρος του τερματίστηκε μετά την επιβεβαίωση του θανάτου του.

Για το Ισραήλ, όμως, η 7η Οκτωβρίου ήταν κάτι περισσότερο από μία στρατιωτική ήττα. Ήταν η κατάρρευση μιας ολόκληρης αντίληψης εθνικής ασφάλειας. Ο φράχτης ασφαλείας, τα συστήματα επιτήρησης, οι πληροφορίες και η πεποίθηση ότι η Χαμάς αποτρεπόταν αποδείχθηκαν ανεπαρκή απέναντι σε μια επίθεση που είχε προετοιμαστεί χωρίς το ισραηλινό σύστημα να αντιληφθεί εγκαίρως το μέγεθος και κυρίως τον χρόνο εκδήλωσής της.

Το τραύμα αυτό εξακολουθεί τρία χρόνια μετά να διαμορφώνει το Ισραήλ. Η ασφάλεια έγινε σχεδόν απόλυτη πολιτική προτεραιότητα, η εμπιστοσύνη προς το κράτος και τους θεσμούς τραυματίστηκε και η συζήτηση για τις ευθύνες της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας δεν έκλεισε ποτέ. Στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου 2026, τις πρώτες μετά τη σφαγή, οικογένειες θυμάτων και ομήρων κατεβαίνουν ακόμη και ως υποψήφιοι, σε μία χώρα όπου η 7η Οκτωβρίου παραμένει ταυτόχρονα εθνικό τραύμα και ανοικτός πολιτικός λογαριασμός.

Από την επίθεση στη μεγαλύτερη επιχείρηση στη Γάζα

Η ισραηλινή απάντηση ήταν άμεση. Η κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου κήρυξε πόλεμο και έθεσε ως βασικούς στόχους την καταστροφή των στρατιωτικών και κυβερνητικών δυνατοτήτων της Χαμάς και την επιστροφή των ομήρων.

Μετά από εβδομάδες αεροπορικών βομβαρδισμών, η χερσαία επιχείρηση άρχισε στις 27 Οκτωβρίου. Οι ισραηλινές δυνάμεις κινήθηκαν αρχικά στο βόρειο τμήμα της Λωρίδας και στη συνέχεια προς το κέντρο και τον νότο. Το υπόγειο δίκτυο σηράγγων της Χαμάς, οι επιχειρήσεις μέσα σε εξαιρετικά πυκνοδομημένο αστικό περιβάλλον και η παρουσία μαχητών ανάμεσα στον άμαχο πληθυσμό μετέτρεψαν τη Γάζα σε ένα από τα δυσκολότερα πεδία επιχειρήσεων που αντιμετώπισε ποτέ ο ισραηλινός στρατός.
Η διαφορά μεταξύ των στρατιωτικών στόχων του Ισραήλ και του κόστους που πλήρωνε ο παλαιστινιακός πληθυσμός άρχισε γρήγορα να βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης. Ολόκληρες συνοικίες καταστράφηκαν, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι μετακινήθηκαν επανειλημμένα, το σύστημα υγείας βρέθηκε στα όριά του και η είσοδος τροφίμων, φαρμάκων και καυσίμων εξελίχθηκε σε μόνιμο σημείο σύγκρουσης μεταξύ του Ισραήλ, του ΟΗΕ και των ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Ήταν η στιγμή κατά την οποία δύο πραγματικότητες άρχισαν να συνυπάρχουν χωρίς η μία να ακυρώνει την άλλη. Από τη μία, το Ισραήλ πολεμούσε μία οργάνωση που είχε πραγματοποιήσει τη μεγαλύτερη σφαγή αμάχων στην ιστορία της χώρας και εξακολουθούσε να κρατά ομήρους. Από την άλλη, ο παλαιστινιακός άμαχος πληθυσμός βρέθηκε να πληρώνει ένα κόστος που μέσα στους επόμενους μήνες και χρόνια θα έφτανε σε επίπεδα χωρίς προηγούμενο για τη Γάζα.

Οι όμηροι και η πρώτη ανακωχή

Τον Νοέμβριο του 2023 σημειώθηκε η πρώτη ουσιαστική παύση του πολέμου. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του Κατάρ, της Αιγύπτου και των Ηνωμένων Πολιτειών επέτρεψε την απελευθέρωση περισσότερων από 100 ομήρων και εκατοντάδων Παλαιστινίων κρατουμένων.

Η ανακωχή όμως διήρκεσε μόλις μία εβδομάδα.

Από εκείνο το σημείο οι όμηροι δεν ήταν μόνο ανθρώπινο και στρατιωτικό ζήτημα. Μετατράπηκαν σε κεντρικό πολιτικό ρήγμα μέσα στο ίδιο το Ισραήλ. Οι οικογένειές τους πίεζαν για συμφωνία ακόμη και με σημαντικό στρατιωτικό κόστος, ενώ η κυβέρνηση επέμενε ότι μόνο η πίεση επί της Χαμάς μπορούσε να οδηγήσει στην επιστροφή τους. Αυτή η διαφωνία θα συνοδεύσει την ισραηλινή κοινωνία για σχεδόν δύο χρόνια.

Η Γάζα γίνεται διεθνής κρίση

Στις αρχές του 2024 ο πόλεμος είχε πάψει να είναι αποκλειστικά στρατιωτική αναμέτρηση Ισραήλ και Χαμάς. Η ανθρωπιστική κρίση, οι απώλειες αμάχων και οι περιορισμοί στην παροχή βοήθειας έφεραν την ισραηλινή κυβέρνηση αντιμέτωπη ακόμη και με στενούς συμμάχους της.

Στις 29 Φεβρουαρίου 2024 περισσότεροι από 100 Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν κοντά σε αυτοκινητοπομπή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα. Οι παλαιστινιακές αρχές κατηγόρησαν τις ισραηλινές δυνάμεις ότι άνοιξαν πυρ. Το Ισραήλ υποστήριξε ότι μεγάλο μέρος των θυμάτων προκλήθηκε από ποδοπάτημα και από οχήματα μέσα στο χάος, αναγνωρίζοντας ότι στρατιώτες πυροβόλησαν περιορισμένα όταν αισθάνθηκαν απειλή. Το περιστατικό αποτύπωνε πλέον το χάσμα μεταξύ των δύο αφηγήσεων αλλά και την πραγματικότητα μιας περιοχής όπου η διανομή τροφίμων μπορούσε να μετατραπεί σε θανατηφόρο γεγονός.

Τον Μάιο ακολούθησε η επιχείρηση στη Ράφα. Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι είχαν καταφύγει στην περιοχή έπειτα από προηγούμενες εντολές εκκένωσης. Το Ισραήλ υποστήριζε ότι εκεί βρίσκονταν οι τελευταίες οργανωμένες ταξιαρχίες της Χαμάς. Μέσα σε λίγες ημέρες εκατοντάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι εγκατέλειψαν ξανά την περιοχή.

Παράλληλα, ο πόλεμος μεταφέρθηκε στις διεθνείς δικαστικές αίθουσες. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εξετάζοντας την προσφυγή της Νότιας Αφρικής βάσει της Σύμβασης για τη Γενοκτονία, διέταξε προσωρινά μέτρα προς το Ισραήλ. Δεν αποφάνθηκε στο στάδιο εκείνο ότι είχε διαπραχθεί γενοκτονία, αλλά έκρινε ότι απαιτούνταν δεσμευτικά μέτρα για την προστασία των Παλαιστινίων και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου και τον τότε υπουργό Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ για φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Το Ισραήλ απέρριψε τις κατηγορίες και αμφισβήτησε τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου.

Ήταν μία ακόμη αλλαγή που προκάλεσε η 7η Οκτωβρίου. Το Ισραήλ είχε αρχικά δεχθεί σχεδόν καθολική δυτική συμπαράσταση μετά την επίθεση της Χαμάς. Μέσα στους επόμενους μήνες, αυτή η εικόνα άρχισε να μεταβάλλεται όσο αυξάνονταν οι απώλειες και η καταστροφή στη Γάζα.

8 Οκτωβρίου: Το δεύτερο μέτωπο είχε ήδη ανοίξει

Ο περιφερειακός πόλεμος, στην πραγματικότητα, είχε αρχίσει μία ημέρα μετά την επίθεση της Χαμάς.

Στις 8 Οκτωβρίου 2023 η Χεζμπολάχ άνοιξε πυρ από τον Λίβανο δηλώνοντας ότι ενεργεί σε υποστήριξη της Γάζας. Για μήνες οι δύο πλευρές προσπάθησαν να κρατήσουν τη σύγκρουση κάτω από το όριο του ολοκληρωτικού πολέμου. Ρουκέτες, αντιαρματικά όπλα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ισραηλινά πλήγματα έγιναν καθημερινότητα στη συνοριακή ζώνη.

Δεκάδες χιλιάδες Ισραηλινοί εγκατέλειψαν τις πόλεις και τα χωριά του βορρά. Αντίστοιχα, δεκάδες χιλιάδες Λιβανέζοι απομακρύνθηκαν από τον νότο. Η επιστροφή των κατοίκων του βόρειου Ισραήλ στα σπίτια τους μετατράπηκε σταδιακά σε έναν ακόμη στρατηγικό στόχο της ισραηλινής κυβέρνησης.

Το σημαντικότερο όμως ήταν άλλο. Η σύγκρουση είχε πλέον συνδέσει επιχειρησιακά τη Γάζα με τον «Άξονα της Αντίστασης» που είχε οικοδομήσει επί δεκαετίες το Ιράν.

Οι Χούθι και η έξοδος του πολέμου στις παγκόσμιες θάλασσες

Τον Νοέμβριο του 2023 οι Χούθι της Υεμένης άρχισαν να επιτίθενται σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, δηλώνοντας ότι ενεργούν σε αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους.

Ένα τοπικό μέτωπο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη Γάζα απέκτησε αμέσως παγκόσμια οικονομική σημασία. Μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες άρχισαν να παρακάμπτουν την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ και να στέλνουν τα πλοία τους γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Οι χρόνοι μεταφοράς και τα ασφάλιστρα αυξήθηκαν. Η Αίγυπτος υπολόγισε ότι μόνο το 2024 έχασε περίπου 7 δισ. δολάρια από τα έσοδα της Διώρυγας.

Η 7η Οκτωβρίου είχε πλέον επηρεάσει όχι μόνο το Ισραήλ και τους Παλαιστινίους αλλά μία από τις βασικότερες εμπορικές αρτηρίες του πλανήτη.

Απρίλιος 2024: Ισραήλ και Ιράν βγαίνουν από τις σκιές

Για δεκαετίες Ισραήλ και Ιράν απέφευγαν την ανοιχτή, απευθείας πολεμική σύγκρουση. Το Ιράν στήριζε τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς, την Ισλαμική Τζιχάντ και άλλες οργανώσεις. Το Ισραήλ πραγματοποιούσε επιχειρήσεις κατά ιρανικών στόχων στη Συρία και μυστικές ενέργειες εναντίον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Την άνοιξη του 2024 το μοντέλο αυτό άρχισε να καταρρέει.

Την 1η Απριλίου πλήγμα στο ιρανικό διπλωματικό συγκρότημα στη Δαμασκό, το οποίο αποδόθηκε στο Ισραήλ, σκότωσε υψηλόβαθμα στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης. Στις 13 προς 14 Απριλίου το Ιράν απάντησε απευθείας από το έδαφός του, εξαπολύοντας εκατοντάδες μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους προς το Ισραήλ.

Η συντριπτική πλειονότητά τους αναχαιτίστηκε, με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων χωρών. Η στρατιωτική ζημιά ήταν περιορισμένη. Η στρατηγική σημασία όμως τεράστια.

Για πρώτη φορά η Τεχεράνη είχε επιτεθεί ανοιχτά και μαζικά στο Ισραήλ από ιρανικό έδαφος. Το Ισραήλ απάντησε λίγες ημέρες αργότερα με περιορισμένο πλήγμα μέσα στο Ιράν. Το ταμπού είχε σπάσει.

Το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2024: Ο πόλεμος αλλάζει χαρακτήρα

Στις 31 Ιουλίου ο πολιτικός ηγέτης της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια σκοτώθηκε στην Τεχεράνη. Είχε μεταβεί στο Ιράν για την ορκωμοσία του νέου προέδρου. Η δολοφονία μέσα στην ιρανική πρωτεύουσα είχε από μόνη της ιδιαίτερο συμβολισμό. Το μήνυμα ήταν ότι ακόμη και ανώτατα στελέχη του δικτύου οργανώσεων που στήριζε το Ιράν δεν ήταν ασφαλή ούτε στην ίδια την Τεχεράνη.
Λίγες εβδομάδες αργότερα ήρθε το βαρύτερο πλήγμα για τη Χεζμπολάχ.

Στις 17 και 18 Σεπτεμβρίου χιλιάδες βομβητές και ασύρματοι που χρησιμοποιούσαν στελέχη και μέλη της οργάνωσης εξερράγησαν ταυτόχρονα στον Λίβανο. Τουλάχιστον 37 άνθρωποι σκοτώθηκαν και περισσότεροι από 3.000 τραυματίστηκαν. Η Χεζμπολάχ θεωρούσε τις συγκεκριμένες συσκευές ασφαλέστερες από τα κινητά τηλέφωνα απέναντι στις ισραηλινές δυνατότητες παρακολούθησης. Η επιχείρηση αποκάλυψε ότι η διείσδυση είχε φτάσει βαθιά στην ίδια την εφοδιαστική αλυσίδα της οργάνωσης.

Στις 27 Σεπτεμβρίου ακολούθησε το πλήγμα που άλλαξε οριστικά τη Χεζμπολάχ. Ο Χασάν Νασράλα, ο άνθρωπος που είχε διοικήσει την οργάνωση επί περισσότερες από τρεις δεκαετίες και είχε μετατραπεί σε κεντρικό πυλώνα της ιρανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή, σκοτώθηκε σε ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα στα νότια προάστια της Βηρυτού.
Η Χεζμπολάχ δεν εξαφανίστηκε. Έχασε όμως σε ελάχιστο χρονικό διάστημα μεγάλο μέρος της ανώτατης ηγεσίας της, στελέχη της στρατιωτικής της διοίκησης, συστήματα επικοινωνιών και σημαντικό μέρος της επιχειρησιακής της ελευθερίας.
Το Ισραήλ πέρασε στη συνέχεια σε χερσαίες επιχειρήσεις στον νότιο Λίβανο.

1η Οκτωβρίου 2024: Η δεύτερη ιρανική επίθεση

Το Ιράν απάντησε με νέα μαζική επίθεση βαλλιστικών πυραύλων εναντίον του Ισραήλ. Αυτή τη φορά οι πύραυλοι έφθασαν πολύ ταχύτερα και ορισμένοι διαπέρασαν την ισραηλινή και συμμαχική αεράμυνα.
Στις 26 Οκτωβρίου ήρθε η ισραηλινή απάντηση, με πλήγματα σε ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και συστήματα αεράμυνας.
Μέσα σε έξι μήνες Ιράν και Ισραήλ είχαν ανταλλάξει δύο γύρους άμεσων επιθέσεων. Ο μηχανισμός που επί χρόνια κρατούσε τη σύγκρουση στην περιοχή της «εύλογης άρνησης» είχε ουσιαστικά πάψει να λειτουργεί.

Η πτώση του Άσαντ και το ρήγμα στον ιρανικό διάδρομο

Στις 27 Νοεμβρίου 2024 τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, έπειτα από 14 μήνες συγκρούσεων που είχαν στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 3.700 ανθρώπους στον Λίβανο και είχαν εκτοπίσει περίπου 1,4 εκατομμύριο.
Λίγες ημέρες αργότερα συνέβη κάτι ακόμη μεγαλύτερο.
Στις 8 Δεκεμβρίου κατέρρευσε το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία. Για το Ιράν, η απώλεια της Δαμασκού δεν ήταν μία ακόμη γεωπολιτική ήττα. Η Συρία ήταν επί δεκαετίες ο βασικός χερσαίος σύνδεσμος ανάμεσα στο Ιράν και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Μέσω συριακού εδάφους μεταφέρονταν όπλα, τεχνογνωσία και εξοπλισμός.
Η Χαμάς είχε υποστεί τεράστιες απώλειες στη Γάζα. Η Χεζμπολάχ είχε δεχθεί το βαρύτερο πλήγμα στην ιστορία της. Ο Άσαντ είχε πέσει. Η περιφερειακή αρχιτεκτονική που η Τεχεράνη είχε οικοδομήσει για δεκαετίες είχε αρχίσει να υποχωρεί ταυτόχρονα σε πολλά σημεία.
Αυτή η αλληλουχία είναι καθοριστική για να γίνει κατανοητό ό,τι θα ακολουθούσε.

2025: Η εκεχειρία στη Γάζα και η επιστροφή στον πόλεμο

Στις 19 Ιανουαρίου 2025 τέθηκε σε εφαρμογή νέα συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα. Η πρώτη φάση προέβλεπε απελευθέρωση 33 ομήρων με αντάλλαγμα σχεδόν 2.000 Παλαιστινίους κρατούμενους και σταδιακή ισραηλινή αποχώρηση από ορισμένες περιοχές.
Για πρώτη φορά μετά από πολλούς μήνες φαινόταν πιθανό ότι ο πόλεμος μπορούσε να οδηγηθεί σε μόνιμη παύση.
Δεν συνέβη.
Οι διαπραγματεύσεις για τη δεύτερη φάση κόλλησαν στο ίδιο θεμελιώδες πρόβλημα που είχε εμποδίσει και προηγούμενες συμφωνίες. Η Χαμάς ζητούσε οριστικό τέλος του πολέμου και πλήρη ισραηλινή αποχώρηση. Η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν δεχόταν λήξη των επιχειρήσεων χωρίς την εξάλειψη της στρατιωτικής και κυβερνητικής ισχύος της Χαμάς.
Τον Μάρτιο του 2025 οι ισραηλινές επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας επανεκκίνησαν.
Η Γάζα μπήκε στον δεύτερο χρόνο ενός πολέμου που είχε πλέον αλλάξει τόσο τον ίδιο τον θύλακα όσο και τη διεθνή θέση του Ισραήλ.

Ιούνιος 2025: Ο πρώτος πραγματικός πόλεμος Ισραήλ – Ιράν

Στις 13 Ιουνίου 2025 η σύγκρουση πέρασε στο επόμενο επίπεδο. Το Ισραήλ εξαπέλυσε την επιχείρηση «Rising Lion» εναντίον του Ιράν. Πυρηνικές εγκαταστάσεις, βαλλιστικές δυνατότητες, ανώτατοι αξιωματικοί και επιστήμονες βρέθηκαν στο στόχαστρο. Μεταξύ των νεκρών ήταν ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης Χοσεΐν Σαλαμί, ο αρχηγός των ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων Μοχάμεντ Μπαγκερί και σειρά ανώτατων στρατιωτικών στελεχών και επιστημόνων του πυρηνικού προγράμματος.
Το Ιράν απάντησε με εκατοντάδες βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον του Ισραήλ. Πύραυλοι έπληξαν το Τελ Αβίβ και άλλες πόλεις, κατοικίες, πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις και το νοσοκομείο Σορόκα.
Στις 22 Ιουνίου μπήκαν άμεσα στον πόλεμο και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αμερικανικά βομβαρδιστικά έπληξαν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Φορντό, στο Νατάνζ και στο Ισφαχάν.
Ο πόλεμος διήρκεσε 12 ημέρες. Σύμφωνα με την επίσημη ιρανική καταμέτρηση, τουλάχιστον 935 άνθρωποι σκοτώθηκαν στο Ιράν. Ανεξάρτητη οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατέγραψε υψηλότερο αριθμό, περίπου 1.190 νεκρούς. Στο Ισραήλ σκοτώθηκαν 28 άνθρωποι από τα ιρανικά πλήγματα.

Η σημασία όμως δεν μετριόταν μόνο στους νεκρούς ή στις εγκαταστάσεις που καταστράφηκαν. Για πρώτη φορά Ισραήλ και Ιράν είχαν διεξαγάγει παρατεταμένο, άμεσο πόλεμο. Και για πρώτη φορά οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν χρησιμοποιήσει στρατηγικά βομβαρδιστικά εναντίον του πυρηνικού προγράμματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η απόσταση από την 7η Οκτωβρίου έως το Φορντό ήταν πλέον σαφής.

Οκτώβριος 2025: Η Γάζα σταματά να πολεμά όπως πριν, όχι όμως να είναι σε πόλεμο

Τον Οκτώβριο του 2025, δύο χρόνια μετά την επίθεση, το σχέδιο 20 σημείων του Ντόναλντ Τραμπ άνοιξε έναν νέο δρόμο για κατάπαυση του πυρός.
Στις 10 Οκτωβρίου τέθηκε σε ισχύ η πρώτη φάση. Τρεις ημέρες αργότερα η Χαμάς απελευθέρωσε και τους τελευταίους 20 ομήρους που είχαν επιβεβαιωθεί ως ζωντανοί, ενώ το Ισραήλ απελευθέρωσε Παλαιστινίους κρατούμενους. Τα λείψανα των υπολοίπων ομήρων επιστράφηκαν σταδιακά και η τρίτη επέτειος είναι η πρώτη κατά την οποία κανένας από τους ομήρους της 7ης Οκτωβρίου δεν βρίσκεται πλέον στη Γάζα, ζωντανός ή νεκρός. H συμφωνία όμως δεν έλυσε το βασικό πολιτικό πρόβλημα.

Έναν χρόνο μετά την εκεχειρία η Χαμάς δεν έχει αφοπλιστεί, η μεταπολεμική διακυβέρνηση της Γάζας δεν έχει συμφωνηθεί, η διεθνής δύναμη σταθεροποίησης που προβλεπόταν δεν έχει συγκροτηθεί και η ανοικοδόμηση παραμένει σε εμβρυϊκό στάδιο. Το Ισραήλ εξακολουθεί να ελέγχει περίπου τα δύο τρίτα της Λωρίδας, ενώ περισσότεροι από 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί σε επεισόδια και ισραηλινά πλήγματα από την έναρξη της εκεχειρίας. Η Γάζα δεν επέστρεψε στην 6η Οκτωβρίου. Δεν θα μπορούσε.

Η διπλωματική αλλαγή που επίσης έφερε ο πόλεμος

Το 2025 καταγράφηκε και μία άλλη μεταβολή με μακροπρόθεσμη σημασία.
Η Βρετανία, η Γαλλία, ο Καναδάς, η Αυστραλία και σειρά ακόμη κρατών αναγνώρισαν επίσημα το κράτος της Παλαιστίνης. Για χώρες που επί δεκαετίες διατηρούσαν ιδιαίτερα στενούς δεσμούς με το Ισραήλ, η κίνηση ήταν ιστορική. Οι κυβερνήσεις τους υποστήριξαν ότι στόχος ήταν η διάσωση της προοπτικής δύο κρατών. Το Ισραήλ απάντησε ότι οι αποφάσεις αυτές επιβράβευαν τη Χαμάς μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.

Το ζήτημα είχε πλέον αλλάξει και τις δυτικές κοινωνίες. Η υποστήριξη προς το Ισραήλ έπαψε να αποτελεί αυτονόητη πολιτική συναίνεση σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2026, η παραδοσιακά δικομματική αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ εμφανίζει βαθιά ρήγματα, κυρίως στο Δημοκρατικό Κόμμα.

Ταυτόχρονα, η περίοδος μετά την 7η Οκτωβρίου συνοδεύτηκε διεθνώς από μεγάλη αύξηση αντισημιτικών περιστατικών αλλά και αντιμουσουλμανικού μίσους. Ο πόλεμος πέρασε από τη Μέση Ανατολή στα πανεπιστήμια, στους δρόμους, στα κοινοβούλια και στις προεκλογικές εκστρατείες της Δύσης.

28 Φεβρουαρίου 2026: Η σύγκρουση γίνεται αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος με το Ιράν

Αυτό που το 2023 φαινόταν αδιανόητο συνέβη τελικά στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν κοινή μεγάλης κλίμακας επίθεση εναντίον του Ιράν. Η Ουάσιγκτον ονόμασε τη δική της επιχείρηση «Epic Fury», ενώ το Ισραήλ «Roaring Lion».
Στα πρώτα πλήγματα σκοτώθηκε ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο άνθρωπος που από το 1989 είχε διαμορφώσει την εξωτερική και αμυντική πολιτική της Ισλαμικής Δημοκρατίας και είχε επενδύσει τεράστιους πόρους στο δίκτυο των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης.
Η ιρανική απάντηση δεν περιορίστηκε στο Ισραήλ. Πύραυλοι και drones στράφηκαν εναντίον αμερικανικών βάσεων και εγκαταστάσεων σε χώρες του Κόλπου. Η σύγκρουση επεκτάθηκε ξανά στον Λίβανο. Οι Χούθι κλιμάκωσαν τη δράση τους. Τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία πριν από τον πόλεμο διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, μετατράπηκαν σε κεντρικό πεδίο στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης.

Τον Απρίλιο επιτεύχθηκε προσωρινή κατάπαυση πυρός. Τον Ιούνιο ακολούθησε νέα συμφωνία, η οποία επίσης άρχισε γρήγορα να καταρρέει. Τον Οκτώβριο του 2026 ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εξακολουθούν να αναζητούν μέσω διαμεσολαβητών έναν τρόπο εξόδου, την ώρα που η Τεχεράνη συνδέει οποιαδήποτε συμφωνία με τον αποκλεισμό των λιμανιών της και το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ.

Η αρχική κρίση της Γάζας είχε πλέον μετατραπεί σε έναν πόλεμο που επηρεάζει την παγκόσμια ενέργεια. Τον Σεπτέμβριο οι εξαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο, εξαιρουμένου του Ιράν, είχαν ανακάμψει περίπου στο 81% των προπολεμικών επιπέδων, αλλά οι τιμές, τα ναύλα και τα ασφάλιστρα παρέμεναν αυξημένα. Η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών προβλέπει πλέον μέση τιμή Brent περίπου 98 δολάρια για το 2026.

Τρία χρόνια πριν, η σύγκρουση είχε αρχίσει με ενόπλους που πέρασαν έναν φράχτη στη νότια πλευρά του Ισραήλ. Σήμερα επηρεάζει τη διακίνηση ενέργειας, τις στρατηγικές εφεδρείες πυραύλων των Ηνωμένων Πολιτειών, τη ναυσιπλοΐα σε δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του κόσμου και τις πολιτικές ισορροπίες σε Ευρώπη και Αμερική.

Το Ισραήλ που προέκυψε από την 7η Οκτωβρίου

Το Ισραήλ του 2026 είναι διαφορετικό από εκείνο του 2023. Η ηγεσία του θεωρεί ότι η παλιά αντίληψη περιορισμού των αντιπάλων του απέτυχε. Η αποτροπή αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από μία λογική προληπτικής δράσης και απομάκρυνσης απειλών πριν αυτές φτάσουν σε επίπεδο που το Ισραήλ θεωρεί μη διαχειρίσιμο.

Η Χαμάς έχει υποστεί συντριπτικά πλήγματα αλλά δεν έχει εξαφανιστεί. Η Χεζμπολάχ έχασε μεγάλο μέρος της ιστορικής της ηγεσίας και των δυνατοτήτων που είχε αναπτύξει επί δεκαετίες, αλλά εξακολουθεί να υφίσταται. Το καθεστώς Άσαντ, ο κρίσιμος σύμμαχος του Ιράν στη Συρία, δεν υπάρχει. Το ίδιο το Ιράν έχει δεχθεί επανειλημμένα πλήγματα στο έδαφός του και έχασε τον ανώτατο ηγέτη του. Το ισραηλινό κράτος απέδειξε ότι διαθέτει δυνατότητες πληροφοριών, αεροπορικής ισχύος και βαθιάς διείσδυσης που λίγες χώρες διαθέτουν.

Το τίμημα όμως είναι επίσης πραγματικό. Η χώρα μετρά εκατοντάδες νεκρούς στρατιώτες μετά την 7η Οκτωβρίου, δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους που έχουν αναγνωριστεί ως θύματα εχθρικών ενεργειών και μία κοινωνία στην οποία οι ψυχολογικές συνέπειες του πολέμου είναι πλέον ορατές. Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2026 ο ισραηλινός στρατός κατέγραφε 970 νεκρούς στρατιώτες από την έναρξη του πολέμου και 6.424 τραυματίες. Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας, υπολογίζοντας το σύνολο των Ενόπλων Δυνάμεων, της αστυνομίας, της Σιν Μπετ και των υπόλοιπων σωμάτων ασφαλείας, ανεβάζει τους πεσόντες από τις 7 Οκτωβρίου σε 1.318.

Και πάνω από όλα, το ερώτημα της 7ης Οκτωβρίου δεν έχει ακόμη απαντηθεί πλήρως: πώς μπόρεσε ένα κράτος που είχε οικοδομήσει μεγάλο μέρος της ταυτότητάς του πάνω στην ικανότητα να προβλέπει και να αποτρέπει την επόμενη επίθεση να αιφνιδιαστεί σε τέτοια κλίμακα;

Η Γάζα τρία χρόνια μετά

Στην άλλη πλευρά των συνόρων, η εικόνα είναι εκείνη μιας περιοχής που έχει αλλάξει σχεδόν πέρα από αναγνώριση.
Περισσότεροι από 74.000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας στη Γάζα, του οποίου τα στοιχεία χρησιμοποιούνται στις αποτυπώσεις του ΟΗΕ. Περισσότεροι από 175.000 έχουν τραυματιστεί. Το υπουργείο δεν διαχωρίζει στον συνολικό αριθμό τους αμάχους από τους μαχητές, ενώ το Ισραήλ υποστηρίζει ότι σημαντικό μέρος των νεκρών ήταν μέλη ένοπλων οργανώσεων.

Μεγάλο μέρος του κτιριακού αποθέματος έχει καταστραφεί ή υποστεί ζημιές. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν σε σκηνές ή πρόχειρα καταλύματα. Περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν ακόμη οξεία επισιτιστική ανασφάλεια, ενώ το πραγματικό κόστος της ανοικοδόμησης υπολογίζεται πλέον σε περισσότερα από 70 δισ. δολάρια.
Το τέλος των μαζικών χερσαίων επιχειρήσεων δεν ισοδυναμεί με επιστροφή στην κανονικότητα. Για έναν μεγάλο αριθμό Παλαιστινίων, η κανονικότητα πριν από το 2023 δεν υπάρχει πλέον.

Τρία χρόνια, οι αριθμοί που μένουν

Οι αριθμοί δεν περιγράφουν μόνοι τους έναν πόλεμο και χρειάζονται προσοχή, γιατί προέρχονται από διαφορετικές πηγές και δεν μπορούν να αθροιστούν χωρίς διακρίσεις. Περίπου 1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν στην επίθεση της 7ης Οκτωβρίου και 251 απήχθησαν. Από την έναρξη του πολέμου, η ισραηλινή Εθνική Ασφάλιση καταγράφει 1.029 αμάχους που σκοτώθηκαν σε εχθρικές ενέργειες σε όλα τα μέτωπα, αριθμός που περιλαμβάνει θύματα της ίδιας της 7ης Οκτωβρίου αλλά όχι μέλη των δυνάμεων ασφαλείας. Το υπουργείο Άμυνας καταγράφει χωριστά 1.318 πεσόντες από τις Ένοπλες Δυνάμεις και τα σώματα ασφαλείας. Στη Γάζα έχουν αναφερθεί περισσότεροι από 74.000 νεκροί και πάνω από 175.000 τραυματίες. Στον πόλεμο Ισραήλ – Χεζμπολάχ του 2023-2024 σκοτώθηκαν περισσότεροι από 3.700 άνθρωποι στον Λίβανο, ενώ η νέα περιφερειακή ανάφλεξη του 2026 είχε προσθέσει μέχρι τις αρχές Απριλίου τουλάχιστον 1.530 ακόμη νεκρούς στη χώρα. Στον δωδεκαήμερο πόλεμο του 2025 το Ιράν κατέγραψε επισήμως 935 νεκρούς και το Ισραήλ 28. Στην πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση που άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, οι διαθέσιμες καταγραφές ήδη από τις αρχές Απριλίου έδιναν από 1.900 έως 3.636 νεκρούς μόνο στο Ιράν, 23 Ισραηλινούς αμάχους και 13 Αμερικανούς στρατιωτικούς, χωρίς μέχρι σήμερα να υπάρχει ενιαίος, ανεξάρτητα επαληθευμένος συνολικός απολογισμός για όλους τους μήνες και όλα τα μέτωπα.

Τρία χρόνια μετά, ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη διαφορά σε σχέση με το πρωινό της 7ης Οκτωβρίου 2023. Τότε, η κρίση φαινόταν να αφορά δύο πλευρές σε μία λωρίδα γης μήκους περίπου 40 χιλιομέτρων. Σήμερα, κανένα από τα βασικά μέτωπα που άνοιξαν έκτοτε δεν έχει επιστρέψει πραγματικά στην προηγούμενη κατάσταση. Η Γάζα παραμένει κατεστραμμένη και χωρίς συμφωνημένο πολιτικό μέλλον. Η ισραηλινή κοινωνία εξακολουθεί να αναζητεί απαντήσεις για τη μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας στην ιστορία της χώρας. Ο Λίβανος έχει πληρώσει ξανά βαρύ τίμημα. Η Συρία έχει αλλάξει καθεστώς. Η ιρανική περιφερειακή αρχιτεκτονική έχει δεχθεί χτυπήματα που πριν από τρία χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητα. Και το Ισραήλ, το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται πλέον σε μία σύγκρουση που δεν διεξάγεται μέσω τρίτων αλλά απευθείας.

Η 7η Οκτωβρίου άλλαξε πρώτα το Ισραήλ. Ο πόλεμος που ακολούθησε άλλαξε τη Γάζα. Η επέκτασή του άλλαξε τη Μέση Ανατολή. Και μέσα σε τρία χρόνια, η σύγκρουση έφτασε να επηρεάζει τις ενεργειακές αγορές, τις παγκόσμιες θαλάσσιες οδούς, τις σχέσεις της Δύσης με το Ισραήλ και τις στρατηγικές επιλογές των μεγαλύτερων δυνάμεων.