Βαρθολομαίος από τη Γαλλία: H Εκκλησία οφείλει να λειτουργεί ως «απελευθερωτής της Ιστορίας» και όχι ως αντίπαλός της

Στη Γαλλία βρίσκεται από τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος, με αφορμή το διεθνές επιστημονικό συνέδριο, που διοργανώνει το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Chantilly, με αντικείμενο την αποτίμηση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας, δέκα χρόνια μετά τη σύγκλησή της στην Κρήτη.

Το συνέδριο, που θα διαρκέσει έως την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου, συγκεντρώνει ιεράρχες, εκπροσώπους Ορθοδόξων Εκκλησιών, πανεπιστημιακούς και ερευνητές από διαφορετικές χώρες. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, συζητήσεις για την Ορθόδοξη Διασπορά, τις σχέσεις με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο, την αποστολή της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο, τον γάμο, τη νηστεία και το κοινωνικό ήθος.

Εκτός από έναν επετειακό απολογισμό, η ομιλία του Παναγιώτατου στην έναρξη του συνεδρίου έδωσε ένα σαφές στίγμα για το πώς αντιλαμβάνεται την επόμενη ημέρα: μια Εκκλησία που δεν κλείνεται στον εαυτό της, αλλά επιχειρεί να συνομιλήσει με την κοινωνία, να απαντήσει στις αγωνίες του σύγχρονου ανθρώπου και να διατηρήσει ενεργό ρόλο σε ζητήματα που αφορούν την ειρήνη, την ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τους νέους και την προστασία της δημιουργίας.

Από την Κρήτη του 2016 στη Γαλλία του 2026

Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος συνήλθε στην Κρήτη τον Ιούνιο του 2016, ύστερα από μια προετοιμασία πολλών δεκαετιών. Συμμετείχαν δέκα από τις δεκατέσσερις αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, ενώ οι Εκκλησίες Αντιοχείας, Ρωσίας, Βουλγαρίας και Γεωργίας δεν έλαβαν τελικά μέρος. Η απουσία τους αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες δυσκολίες της διοργάνωσης, χωρίς ωστόσο να οδηγήσει στη ματαίωσή της.

Η Σύνοδος θεωρείται σημαντικό γεγονός για τη σύγχρονη Ορθοδοξία, καθώς πραγματοποιήθηκε έπειτα από περισσότερο από έναν αιώνα προετοιμασίας και σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ορθόδοξες Εκκλησίες αντιμετώπιζαν νέα δεδομένα σε κοινωνικό, πολιτισμικό και διεθνές επίπεδο. Το ίδιο το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει χαρακτηρίσει τη διοργάνωση ιστορικό σταθμό, ενώ σε σχετική παρουσίαση της εποχής αναφερόταν ότι επρόκειτο για την πρώτη παρόμοια πανορθόδοξη σύναξη σε τόσο μεγάλη κλίμακα εδώ και περίπου 1.200 χρόνια.

Δέκα χρόνια αργότερα, ο Βαρθολομαίος επανέφερε ένα ερώτημα που αφορά πλέον όχι τόσο το τι αποφασίστηκε στην Κρήτη, αλλά τι απέγιναν αυτές οι αποφάσεις στην πράξη.
Ο ίδιος επανέφερε τον όρο που είχε χρησιμοποιήσει ήδη από το 2016, μιλώντας για μια «σύνοδο μετά τη Σύνοδο»: οι αποφάσεις δεν αρκεί να παραμένουν σε επίσημα κείμενα, αλλά θα πρέπει να περνούν στην καθημερινή ζωή των τοπικών Εκκλησιών και στην κοινωνική και ποιμαντική δράση τους.

«Η Εκκλησία είναι απελευθερωτής της Ιστορίας»

Ίσως το πιο ευδιάκριτο μήνυμα της ομιλίας του Πατριάρχη ήταν η ανάγκη η Ορθοδοξία να μην αντιμετωπίζει τη σύγχρονη εποχή ως απειλή, από την οποία πρέπει να απομονωθεί.
Ο κ.κ.Βαρθολομαίος προειδοποίησε για τους κινδύνους τόσο της εκκοσμίκευσης όσο και μιας «στείρας εσωστρέφειας» και υπογράμμισε ότι ένα ουσιαστικό χριστιανικό μήνυμα δεν μπορεί να προέρχεται από μια «κλειστή» και φοβική Εκκλησία. Αντίθετα, όπως τόνισε, η Εκκλησία οφείλει να λειτουργεί ως «απελευθερωτής της Ιστορίας» και όχι ως αντίπαλός της.

Στο σημείο αυτό η έννοια της ελευθερίας αποκτά κεντρική θέση στην ομιλία καθώς δεν παρουσιάστηκε ως ατομική απομόνωση ή ως δικαίωμα χωρίς όρια, αλλά ως σχέση με τον άλλο, ως συνύπαρξη και ως ευθύνη. Ο Παναγιώτατος συνέδεσε με τον τρόπο αυτό το εκκλησιαστικό μήνυμα με το ευρύτερο κοινωνικό ερώτημα του πώς μπορεί η θρησκευτική πίστη να συνομιλήσει με μια κοινωνία, που δίνει ολοένα μεγαλύτερη σημασία στην ατομική ελευθερία, τα δικαιώματα και την προσωπική επιλογή.

Οι νέοι στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Οικουμενικός Πατριάρχης στη νέα γενιά. Η νεολαία, όπως σημείωσε, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως αποδέκτης της εκκλησιαστικής δράσης, αλλά ως ενεργός φορέας της ζωής της Εκκλησίας. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Εκκλησία καλείται να βοηθήσει τους νέους να κατανοήσουν τις κοινωνικές, πολιτισμικές, επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής τους.

Σε μία περίοδο, κατά την οποία η σχέση των νεότερων γενεών με τους παραδοσιακούς θεσμούς μεταβάλλεται γρήγορα, ο Οικουμενικός Πατριάρχης υποστήριξε ουσιαστικά ότι η παράδοση δεν μπορεί να μεταδίδεται ως ένα στατικό σύνολο κανόνων, αλλά πρέπει να μπορεί να συνομιλεί με τα ερωτήματα που θέτει κάθε νέα εποχή.

Περιβάλλον, ανθρώπινα δικαιώματα και κοινωνία

Ένα ακόμη στοιχείο της ομιλίας, που ξεπερνά τα στενά όρια μιας εκκλησιαστικής επετείου είναι η αναφορά στην κοινωνική αποστολή της Εκκλησίας. Ο κ.κ.Βαρθολομαίος μίλησε για την ανάγκη η Εκκλησία να παραμένει χώρος ειρήνης και συμφιλίωσης, σεβασμού του ανθρώπινου προσώπου και προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αλλά και προστασίας της δημιουργίας. Παράλληλα, υποστήριξε ότι δεν αρκεί να αναγνωρίζεται ο ιστορικός ρόλος της Εκκλησίας στην παραγωγή πολιτισμού αλλά χρειάζεται να συνεχίσει να παράγει πολιτισμό και να επηρεάζει δημιουργικά τις εξελίξεις της εποχής.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι παραμένει κεντρικό θέμα του συνεδρίου, το κοινωνικό ήθος της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μάλιστα, στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται ειδική συνεδρία για το κείμενο «Για τη ζωή του κόσμου: Προς ένα κοινωνικό ήθος της Ορθόδοξης Εκκλησίας», με συμμετοχή ορθόδοξων, ρωμαιοκαθολικών και εκπροσώπων του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών.

Σημαντικό τμήμα της παρέμβασης του Πατριάρχη αφορούσε και τον διάλογο, με τον ίδιο να υπογραμμίζει ότι η επικοινωνία με τον σύγχρονο πολιτισμό δεν σημαίνει εγκατάλειψη της εκκλησιαστικής ταυτότητας, ούτε άκριτη προσαρμογή σε κάθε νέα τάση. Αντίθετα, έκανε λόγο για «διαλογική θεολογία», δηλαδή για μια θεολογία, που επιχειρεί να ερμηνεύει το Ευαγγέλιο μέσα στα σημεία των καιρών, ενώ παράλληλα προειδοποίησε για τον κίνδυνο του φονταμενταλισμού. Έδωσε επίσης έμφαση στον διαθρησκειακό διάλογο ως εργαλείο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ειρήνης και συμφιλίωσης.

Τι περιλαμβάνει η επίσκεψη στη Γαλλία

Αναφορικά με το χρονολόγιο της επίσκεψης του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ.Βαρθολομαίου, σημειώνεται ότι αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου και μετέβη στη Γαλλία επικεφαλής συνοδείας για το συνέδριο της Chantilly. Η Γαλλική Ορθόδοξη Επισκοπική Συνέλευση ανακοίνωσε την άφιξή του και τον χαιρέτισε, επισημαίνοντας τη συμμετοχή του στις εργασίες του συνεδρίου.

Το επίσημο πρόγραμμα προβλέπει εργασίες έως την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου. Στις επόμενες συνεδρίες θα εξεταστούν, μεταξύ άλλων, η Ορθόδοξη Διασπορά, οι σχέσεις με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο, ζητήματα γάμου και μικτών γάμων, η νηστεία, η αποστολή της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο και το κοινωνικό της ήθος.

Η διοργάνωση ολοκληρώνεται με στρογγυλή τράπεζα για την αποτίμηση της δεκαετίας και τις προοπτικές για το μέλλον, στην οποία προβλέπεται να συμμετάσχει και ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Ιωάννης.

Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα στο πρόγραμμα κάποια συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη με τη γαλλική πολιτική ηγεσία ή επίσημη επίσκεψη σε κυβερνητικό ή προεδρικό επίπεδο. Επομένως, για την ώρα, το ταξίδι του έχει σαφή επιστημονικό και εκκλησιαστικό χαρακτήρα, με επίκεντρο τη δεκαετή αποτίμηση της Συνόδου της Κρήτης.