Ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ στο protothema: «Η Ελλάδα αποτελεί κρίσιμο κόμβο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια»

Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Άντριους Κουμπίλιους συναντήθηκε με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και συζήτησε τον ενισχυμένο ρόλο της Ελλάδας στα ευρωπαϊκά αμυντικά και διαστημικά προγράμματα.

Σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, από την ενεργειακή αστάθεια έως τις εξελίξεις στο ΝΑΤΟ και τη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί μια στρατηγική ενίσχυσης των ευρωπαϊκών αμυντικών ικανοτήτων και της στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης.

Μιλώντας στο protothema.gr o Επίτροπος Άντριους Κουμπίλιους υπογράμμισε ότι η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κρίσιμο κόμβο για την επιτήρηση της Ανατολικής Μεσογείου, τις διαστημικές υποδομές και τις κοινές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας.

Επίτροπε, σε περίπτωση περαιτέρω διαταραχής στο Στενό του Ορμούζ, ποιους συγκεκριμένους μηχανισμούς έκτακτης ανάγκης θα ενεργοποιήσει η Κομισιόν για να περιορίσει τις αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και εντός ποιου χρονικού πλαισίου;

Υπάρχουν δύο βασικά ζητήματα εδώ. Πρώτον, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εξαρτάται πλέον τόσο έντονα από τις προμήθειες μέσω του Στενού του Ορμούζ, ωστόσο οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτές τις προμήθειες επηρεάζει άμεσα τις τιμές της ενέργειας και αυτό μας αφορά άμεσα. Αυτή δεν είναι η πρώτη ενεργειακή κρίση που αντιμετωπίζουμε. Είδαμε κάτι παρόμοιο στην αρχή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Έτσι, τα μέτρα είναι παρόμοια.

Ωστόσο, το δεύτερο και πιο σημαντικό ζήτημα για εμάς είναι να κατανοήσουμε ότι πρέπει να γίνουμε πολύ λιγότερο εξαρτημένοι από προμήθειες από συγκεκριμένες χώρες. Γι’ αυτό και εργαζόμαστε για την ενεργειακή μας ανεξαρτησία, αναπτύσσοντας τις δικές μας πηγές, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Πρόκειται για ένα ολόκληρο πακέτο μέτρων.

Σε αυτό το πλαίσιο, ποιά μέτρα εξετάζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη μείωση της εξάρτησης του αμυντικού τομέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα ορυκτά καύσιμα;

Υπάρχουν μακροπρόθεσμα προγράμματα, όπως η ανάπτυξη αεροσκαφών μηδενικών εκπομπών. Πριν από λίγες εβδομάδες, παρουσιάστηκε μια ειδική έκθεση από εταιρείες που συμμετέχουν σε δίκτυα για μελλοντικά σχέδια. Ωστόσο, για την ώρα, η κύρια μας ανησυχία αφορά την άμυνά μας ως σύνολο. Το είδος του καυσίμου που θα χρησιμοποιήσουμε είναι δευτερεύον ζήτημα. Υπήρξαν κάποιες ανησυχίες σχετικά με τις προμήθειες καυσίμων για τα αεροσκάφη, αλλά για την ώρα η κατάσταση φαίνεται να είναι σχετικά σταθερή.

Μετά την μερική απόσυρση αμερικανικών στρατευμάτων από την ΕΕ και συγκεκριμένα από τη Γερμανία, που ανακοίνωσε ο Πρόεδρος Τραμπ, υπάρχει κάποιο πρόβλημα στις αμυντικές ικανότητες της ΕΕ και, αν ναι, που εντοπίζεται αυτό

Από την αρχή αυτής της θητείας της Ευρωπαικής Επιτροπής, έχω επαναλάβει ότι αντιμετωπίζουμε δύο προκλήσεις και τώρα ίσως και τρεις. Αρχικά, μιλούσα για την πιθανότητα ρωσικής επιθετικότητας εναντίον κρατών-μελών της ΕΕ. Τώρα, έχουμε προκλήσεις που σχετίζονται με την αστάθεια στη Μέση Ανατολή Και την ασφάλεια στη Μεσόγειο. Ωστόσο, έχω τονίσει ότι υπάρχει και η πρόκληση ότι οι Αμερικανοί, λόγω των αλλαγών στη γεωπολιτική κατάσταση και της ανόδου της στρατιωτικής ισχύος της Κίνας, θα αρχίσουν να μετατοπίζουν όλο και περισσότερο την προσοχή τους προς τον Ινδο-Ειρηνικό.

Αυτό έχει καταγραφεί πλέον στην επίσημη εθνική στρατηγική άμυνας. Αξιωματούχοι του Πενταγώνου μιλούν για το λεγόμενο «NATO 3.0», όπου οι Αμερικανοί ζητούν από εμάς τους Ευρωπαίους να αναλάβουμε την πρωτοβουλία για τη συμβατική άμυνα της ευρωπαϊκής ηπείρου, ενώ αυτοί θα παραμείνουν σε δευτερεύοντα ρόλο. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να αποδεχτούμε. Για πολύ καιρό, δεν επενδύσαμε στην άμυνά μας και πάντα περιμέναμε ότι οι Αμερικανοί θα ξόδευαν τους φόρους των πολιτών τους για την ευρωπαϊκή άμυνα. Τα πράγματα όμως αλλάζουν. Υπάρχει μια στρατηγική κατεύθυνση, η οποία, όπως είπα, είναι κατανοητή. Βεβαίως, υπάρχουν και λιγότερο προβλέψιμες δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ, αλλά αυτό είναι το στυλ του, οπότε πρέπει να προσαρμοστούμε.

Αλλά η γενική απάντηση σε όλες τις εξελίξεις στην ατλαντική μας συνεργασία πρέπει να είναι σαφής: πρέπει να αναπτύξουμε τις δικές μας ικανότητες, τις ευρωπαϊκές ικανότητες. Μπορούμε να το ονομάσουμε «ευρωπαϊκό πυλώνα του NATO», που θα ενισχύσει ολόκληρο το NATO, και πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε αυτήν την ευθύνη για την ευρωπαϊκή άμυνα.

Σε περίπτωση που η συνεργασία Γαλλίας-Γερμανίας για το σύστημα μαχητικού αεροσκάφους 6ης γενιάς ((FCAS/SCAF)) καταρρεύσει, που όπως φαίνεται είναι πιθανό, αν όχι βέβαιο, έχει η Επιτροπή μια συγκεκριμένη βιομηχανική στρατηγική, ή η ΕΕ κινδυνεύει με περαιτέρω κατακερματισμό στον τομέα της άμυνας;

Ναι, έχουμε μια πολύ σαφή Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιομηχανία Άμυνας, η οποία τώρα βρίσκεται σε φάση υλοποίησης. Υπάρχουν νέα εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν σε μια τέτοια κατάσταση, όπως αυτή με το γαλλο-γερμανικό μαχητικό αεροσκάφος. Έχω κατά νου τα λεγόμενα «Ευρωπαϊκά Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος για την Άμυνα». Ακριβώς τώρα, ζητούμε από τα κράτη-μέλη να παρουσιάσουν το ενδιαφέρον τους για την ανάπτυξη τέτοιων έργων, όπως συστήματα αεράμυνας, πρωτοβουλία άμυνας κατά των drones, και παρακολούθηση της ανατολικής μεθορίου της ΕΕ.

Υπήρξαν πολλές συζητήσεις για την πιθανότητα δημιουργίας κάτι σαν «Παρακολούθηση Άμυνας στη Μεσόγειο». Αυτά τα νέα εργαλεία μπορούν πραγματικά να βοηθήσουν τα κράτη-μέλη να είναι πιο αποτελεσματικά στην ανάπτυξη κοινών έργων. Μέχρι σήμερα, δεν ήταν αυτή η περίπτωση. Υπάρχουν πολλοί λόγοι, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής κληρονομιάς ότι η άμυνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν από την αρχή, από τη Συνθήκη της Ρώμης, εθνική αρμοδιότητα.

Αυτό κατακερμάτισε την ευρωπαϊκή βιομηχανία άμυνας. Δεν υπάρχει ενιαία αγορά στην Άμυνα, ούτε αρκετή εμπειρία για επιτυχημένη συνεργασία, κάτι που διαφέρει πολύ από αυτό που έχουμε καταφέρει στο διάστημα. Τώρα, προχωράμε με νέες πρωτοβουλίες, τις οποίες ελπίζω ότι θα μας βοηθήσουν να είμαστε πολύ πιο επιτυχημένοι στην ανάπτυξη πολύ σημαντικών έργων άμυνας.

Υπάρχουν ελληνικές εταιρείες που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε κοινά ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα;

Η Ελλάδα συμμετέχει ήδη σε πρωτοβουλίες που σχετίζονται με την ασφάλεια στη θάλασσα και την επιτήρηση της Ανατολικής Μεσογείου. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα πολυεπίπεδο αμυντικό δόγμα, ως παράδειγμα ανάπτυξης εθνικών ικανοτήτων αεράμυνας που μπορεί να αξιοποιηθεί ευρύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα, η χώρα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα, όπως το GOVSATCOM, με την ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών σε εγκαταστάσεις στον Υμηττό.

Λαμβάνοντας υπόψη τα πρόσφατα περιστατικά ασφαλείας στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένων των απειλών από drones, ποιος καθορίζει επίσημα αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση του Άρθρου 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ (σ.σ το εν λόγω άρθρο ορίζει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας και συνδρομής ανάμεσα στα κράτη - μέλη της ΕΕ)

Εργαζόμαστε εντατικά πάνω σε αυτό το ζήτημα. Είναι ένα γνωστό πρόβλημα. Η αντιπρόεδρος της Επιτροπής, αρμόδια για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας Κάγια Κάλλας,οργανώνει ηδη, μαζί με την Επιτροπή των Μονίμων Αντιπροσώπων (COREPER) “ασκήσεις επί χάρτου” για να εξετάσουν πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα πιθανά αυτά προβλήματα. Εργαζόμαστε σε αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε «εγχειρίδιο» ή «πλάνο δράσης», όπου θα προσπαθήσουμε να καταγράψουμε πολύ σαφώς τις διαδικασίες.

Ορισμένες από αυτές υπάρχουν ήδη, ενώ για άλλες ίσως χρειαστεί να συμφωνήσουμε ως το πώς ένα κράτος - μέλος της ΕΕ που αντιμετωπίζει στρατιωτική απειλή μπορεί να λάβει αμοιβαία βοήθεια. Φυσικά, υπάρχουν δύο τομείς βοήθειας που χρειάζονται τα κράτη-μέλη: ο ένας είναι η ανθρωπιστική βοήθεια, όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αρκετά αναπτυγμένες διαδικασίες και θεσμούς σε διάφορους τομείς. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να συγκεντρώσουμε όλα τα διαφορετικά εργαλεία αυτής της βοήθειας σε ένα πλαίσιο, ώστε οι κυβερνήσεις να τα γνωρίζουν. Ο δεύτερος τομέας είναι η στρατιωτική βοήθεια, η οποία μπορεί να χρειαστεί σε περίπτωση που το NATO δεν παρέχει τέτοια υποστήριξη.

Για παράδειγμα, η Κύπρος δεν είναι μέλος του NATO, οπότε δεν μπορεί να περιμένει τέτοια υποστήριξη από το ΝΑΤΟ καθώς το Άρθρο 5 δεν ισχύει στη συγκεκριμένη περίπτωση. Δύο πράγματα είναι σημαντικά εδώ: Πρώτον, πρέπει να εξετάσουμε την ετοιμότητά μας για το Άρθρο 42.7. Δηλαδή, αν τα πράγματα αρχίσουν να γίνονται επικίνδυνα, μπορούμε να ξεκινήσουμε να προετοιμαζόμαστε, χωρίς να περιμένουμε μέχρι να υπάρξει μια πραγματική σύρραξη. Σε αυτό το στάδιο ετοιμότητας, ο κύριος στόχος θα είναι τα άλλα κράτη - μέλη της ΕΕ να δηλώσουν ποιο είδος βοήθειας είναι έτοιμα να παρέχουν.

Δεύτερον, από την άποψη των εθνικών κυβερνήσεων, σε περίπτωση που ξεκινήσει πραγματικά μια επίθεση εναντίον ενός κράτους - μέλους της ΕΕ , είναι πολύ σημαντικό αυτο κράτος - μέλος να μην μείνει μόνο του. Γι’ αυτό εξετάζουμε επίσης πώς μονάδες συντονισμού μέσα στους θεσμούς της ΕΕ θα μπορούσαν να δημιουργηθούν για να βοηθήσουν τα κράτη-μέλη να λάβουν αυτήν την βοήθεια.

Επίτροπε, συνδέονται τελικά οι πρωτοβουλίες άμυνας της ΕΕ με την Τουρκία;

Η Τουρκία είναι μέλος του NATO, και αυτό πρέπει πάντα να το θυμάμαστε. Στο NATO, οι μεγάλες αποφάσεις βασίζονται στην ομοφωνία. Γι’ αυτό, οι διμερείς σχέσεις είναι πολύ σημαντικές μέσα στο NATO. Γνωρίζουμε την ιστορία, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν βαθιές διαφωνίες μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Αλλά είμαι και αισιόδοξος. Όπως είπε σήμερα ο Υπουργός Άμυνας, οι πόρτες για βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας είναι ανοιχτές.

Θυμάμαι μια πολύ εντυπωσιακή ομιλία του Πρωθυπουργού σας πέρυσι στα Ηνωμένα Έθνη, όπου μίλησε και για την ανάγκη και τις δυνατότητες βελτίωσης αυτών των σχέσεων. Αυτό είναι κάτι που θα θέλαμε να δούμε. Μέχρις ότου αυτές οι σχέσεις φτάσουν στο επίπεδο που θα θέλαμε, οποιαδήποτε απόφαση της ΕΕ που αφορά την Τουρκία θα εξαρτάται πάντα από την Ελλάδα και την Κύπρο, που είναι μέλη της ΕΕ.

Έχω λάβει πολλές ερωτήσεις εδώ, όπου οι άνθρωποι ανησυχούν μήπως η Τουρκία λάβει κάποια οικονομική υποστήριξη από τους νέους μας μηχανισμούς που αφορούν την άμυνα. Η απάντησή μου είναι πολύ απλή: όλα αυτά τα εργαλεία εξαρτώνται από ομόφωνη απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Ποιος είναι ο χρονικός ορίζοντας για ευρωπαϊκά συστήματα διαστημικής ασφάλειας;

Αναπτύσσουμε διάφορα νέα συστήματα διαστημικής ασφάλειας που είναι πολύ σημαντικά για την άμυνα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει δείξει πόσο εξαρτημένες είναι οι σύγχρονες στρατιωτικές δυνάμεις από τις διαστημικές υπηρεσίες.

Όλοι γνωρίζουν το Starlink και άλλα παρόμοια συστήματα. Εμείς αναπτύσσουμε τα δικά μας συστήματα, όπως το GOVSATCOM (σ.σ Governmental Satellite Communications, πρόγραμμα της ΕΕ που παρέχει ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες) , το οποίο είναι γνωστό για την ασφαλή δορυφορική επικοινωνία.

Το πρώτο στάδιο του νέου συστήματος θα είναι λειτουργικό από το 2029. Παράλληλα, έχουμε ήδη δημιουργήσει και τώρα είναι λειτουργικό ένα σύστημα όπου τα κράτη-μέλη της ΕΕ μπορούν να λάβουν ορισμένες νέες υπηρεσίες. Το GOVSATCOM είναι επίσης ένα σύστημα που παρέχει ασφαλή δορυφορική επικοινωνία, αλλά βασίζεται σε υπάρχοντα εθνικά συστήματα. Η Ελλάδα παίζει ένα πολύ σημαντικό ρόλο εδώ, γιατί χτίζετε αυτό τον ειδικό κόμβο, εδώ, στην Αττική.

Το δεύτερο σημαντικό ζήτημα είναι η ανάπτυξη του λεγόμενου «Κυβερνητικού Συστήματος Παρατήρησης» δηλαδή, υπηρεσίες που παρέχουν πολύ ακριβείς πληροφορίες. Θα μπορούμε να βλέπουμε τι συμβαίνει στο έδαφος, να λαμβάνουμε αποφάσεις για στόχους κ.λπ. Και εδώ η Ελλάδα βρίσκεται επίσης στις πρώτες θέσεις. Αυτά τα συστήματα τα θεωρούμε ως στρατηγικές προτεραιότητες, γιατί για την ώρα εξαρτόμαστε πολύ από τα αμερικανικά δεδομένα. Γι’ αυτό και αυτές οι «στρατηγικές δυνατότητες» που σχετίζονται με το διάστημα είναι τόσο σημαντικές, και τις ωθούμε να αναπτυχθούν στο εγγύς μέλλον.

Μία τελευταία ερώτηση, αφού έχουμε ακόμα λίγο χρόνο στη διάθεσή μας. Εξετάζει η Επιτροπή νέα δημοσιονομικά εργαλεία για να καταστήσει τις αμυντικές επενδύσεις πολιτικά και οικονομικά βιώσιμες;

Ας κατανοήσουμε ότι μεγάλες ποσότητες χρημάτων κατευθύνονται προς την άμυνα. Πριν έν έτος, δημιουργήσαμε ένα νέο πρόγραμμα χρηματοδότησης, το λεγόμενο «SAFE Loans». Τώρα αρχίζουμε να υπογράφουμε τις τελικές συμφωνίες, και τα χρήματα θα αρχίσουν να ρέουν στις κυβερνήσεις των κρατών - μελών.

Επίσης, επιτρέψαμε στα κράτη-μέλη να αυξήσουν τις δαπάνες τους για την άμυνα κατά 1,5% χωρίς να συμπεριλαμβάνονται στο έλλειμμα, μέσω της λεγόμενης «εθνικής ρήτρας διαφυγής». Τώρα αρχίζουμε επίσης να παρέχουμε βοήθεια στην Ουκρανία, αλλά αυτά τα χρήματα θα πάνε εν μέρει και στη βιομηχανία μας — το λεγόμενο «δάνειο υποστήριξης της Ουκρανίας», 60 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα της Ουκρανίας τα επόμενα χρόνια. Και βεβαίως, τα κράτη-μέλη έχουν δεσμευτεί προς το NATO να αυξήσουν τις δαπάνες τους για την άμυνα έως και 3-3,5%.

Αν τα κράτη-μέλη υλοποιήσουν αυτές τις δεσμεύσεις, η Ελλάδα, για παράδειγμα, ξοδεύει ήδη 4% του ΑΕΠ της σε άμυνα, όπως και οι χώρες της Βαλτικής και η Πολωνία , τότε, τα επόμενα 10 χρόνια, μέχρι το 2035, τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα ξοδέψουν για την άμυνα περίπου 6,8 τρισεκατομμύρια ευρώ. Είναι ένα τεράστιο ποσό. Το ερώτημα είναι αν θέλουμε αυτά τα χρήματα να έρθουν νωρίτερα ή αργότερα. Ίσως να χρειαστεί να εξετάσουμε κάποια πρόσθετα εργαλεία. Αλλά τα χρήματα έρχονται.Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι δαπάνες αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι η παραγωγή.

Αρχίζουμε να βλέπουμε κάποια σημάδια του λεγόμενου «πληθωρισμού στην άμυνα», όπου οι τιμές αρχίζουν να αυξάνονται και οι χρόνοι αναμονής μεγαλώνουν. Αλλά αυτό είναι ένα άλλο πρόβλημα. Από οικονομική άποψη, βλέπω ότι τα πράγματα αλλάζουν.