Πέθανε στα 97 της η γνωστή γλύπτρια Γιαγιόι Κουσάμα: Η Γιαπωνέζα που έκανε τα πουά και τις κολοκύθες παγκόσμια τέχνη

Πέθανε σε ηλικία 97 ετών η Γιαγιόι Κουσάμα, μία από τις σημαντικότερες και πλέον αναγνωρίσιμες μορφές της σύγχρονης ιαπωνικής τέχνης, η οποία μετέτρεψε τα πουά, τις κολοκύθες και τα περίφημα δωμάτια με τους καθρέφτες σε σύμβολα της παγκόσμιας avant-garde.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της εταιρείας της, η Κουσάμα πέθανε στις 14 Αυγούστου 2026 σε νοσοκομείο του Τόκιο. «Σε όλη τη διάρκεια μιας εξαιρετικής ζωής, αφιερωμένης ολοκληρωτικά στην καλλιτεχνική δημιουργία, η Κουσάμα ακολούθησε μια διεθνώς αναγνωρισμένη πορεία ως πρωτοπόρος καλλιτέχνις της avant-garde», αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Μέχρι το τέλος παρέμεινε αφοσιωμένη στην τέχνη της. «Συνέχισε να ζωγραφίζει μέχρι τις τελευταίες ημέρες της, χωρίς ποτέ να αφήσει το πινέλο της», σημειώνουν οι συνεργάτες της.

Η καλλιτέχνις που άργησε να κατακτήσει τον κόσμο

Η πορεία της Κουσάμα υπήρξε ασυνήθιστη. Παρότι σήμερα θεωρείται παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο, χρειάστηκαν δεκαετίες μέχρι να αποκτήσει την αναγνώριση που γνώρισε προς το τέλος της ζωής της.

Γεννημένη το 1929 στο Ματσουμότο, στην περιφέρεια Ναγκάνο της Ιαπωνίας, μεγάλωσε σε μια συντηρητική οικογένεια που δεν υποστήριξε την επιθυμία της να ασχοληθεί με τη ζωγραφική. Η ίδια είχε περιγράψει ότι από παιδί βίωνε έντονες παραισθήσεις, οι οποίες επηρέασαν καθοριστικά τη μετέπειτα εικαστική γλώσσα της.

Σε μία από αυτές, όπως έγραψε στην αυτοβιογραφία της, ένα σχέδιο με κόκκινα λουλούδια που είδε σε τραπεζομάντιλο άρχισε στα μάτια της να εξαπλώνεται στην οροφή, στα παράθυρα, στις κολόνες και τελικά πάνω στο ίδιο της το σώμα. Αυτές οι επαναλαμβανόμενες εικόνες θα μετατρέπονταν αργότερα σε βασικό στοιχείο του έργου της.

Η δύσκολη Νέα Υόρκη και οι διάσημοι άνδρες ανταγωνιστές

Στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1960, η Κουσάμα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια καλλιτεχνική σκηνή στην οποία κυριαρχούσαν οι άνδρες. Προκάλεσε αίσθηση με φαλλικά γλυπτά, αντισυμβατικές περφόρμανς και εκδηλώσεις που περιλάμβαναν γυμνό.

Το 1965 παρουσίασε τα «Infinity Mirror Rooms», τις εγκαταστάσεις με καθρέφτες και φώτα που δημιουργούν την ψευδαίσθηση ενός ατελείωτου χώρου και οι οποίες δεκαετίες αργότερα θα προσέλκυαν εκατομμύρια επισκέπτες.

Η ίδια αισθανόταν, ωστόσο, ότι ιδέες της αντιγράφονταν ή ενέπνεαν άνδρες συναδέλφους της που απολάμβαναν πολύ μεγαλύτερη προβολή. Ανάμεσά τους βρίσκονταν ο Άντι Γουόρχολ, ο Κλες Όλντενμπουργκ και ο Λούκας Σαμαράς.

Απογοητευμένη, επέστρεψε τελικά στην Ιαπωνία. Εκεί εισήχθη οικειοθελώς σε ψυχιατρική κλινική, όπου επρόκειτο να ζήσει για δεκαετίες, συνεχίζοντας παράλληλα να δημιουργεί. Το περιβάλλον της κλινικής και το ενδιαφέρον των γιατρών για την art therapy τής επέτρεψαν να αφοσιωθεί στη δουλειά της.

Η Μπιενάλε που άλλαξε τα πάντα

Η μεγάλη διεθνής αναγνώριση ήρθε πολύ αργότερα. Το 1993 εκπροσώπησε μόνη της την Ιαπωνία στην Μπιενάλε της Βενετίας, σε μια εμφάνιση που άλλαξε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπιζόταν το έργο της.

Υπήρχε μάλιστα μια ισχυρή ιστορική ειρωνεία: 27 χρόνια νωρίτερα είχε εμφανιστεί στην ίδια διοργάνωση απρόσκλητη και είχε τοποθετήσει στο έδαφος 1.500 καθρεφτένιες μπάλες.

Από εκεί και πέρα η άνοδος ήταν εντυπωσιακή. Το 2001 τιμήθηκε με το σημαντικό Βραβείο Asahi, ενώ τα έργα της άρχισαν να φιλοξενούνται στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Ακολούθησαν συνεργασίες με οίκους πολυτελείας, όπως η Louis Vuitton.

Το 2022 ένας πίνακάς της πωλήθηκε σε δημοπρασία για περίπου 10,5 εκατ. δολάρια, καθιστώντας την μία από τις γυναίκες καλλιτέχνιδες με τις υψηλότερες τιμές έργων διεθνώς.

Οι κολοκύθες που «της μιλούσαν»

Στα τελευταία χρόνια της ζωής της, τα social media έφεραν το έργο της σε ένα ακόμη μεγαλύτερο και νεότερο κοινό. Τα «Infinity Mirror Rooms», τα τεράστια πουά, οι μεταλλικές σφαίρες και οι πολύχρωμες εγκαταστάσεις της έγιναν ταυτόχρονα έργα τέχνης και παγκοσμίως αναγνωρίσιμες εικόνες της εποχής του Instagram.

Πάνω απ' όλα, όμως, έμειναν οι περίφημες κολοκύθες της. Για την Κουσάμα δεν αποτελούσαν απλώς ένα επαναλαμβανόμενο εικαστικό μοτίβο, αλλά σύμβολο ασφάλειας, σταθερότητας και νοσταλγίας.

«Οι κολοκύθες μού μιλούν», είχε δηλώσει σε συνέντευξή της. «Ενσαρκώνουν μια αίσθηση σταθερότητας και μου προσφέρουν ψυχική γαλήνη».

Στη Ναοσίμα της Ιαπωνίας, η τεράστια κόκκινη κολοκύθα της με τα μαύρα πουά εξακολουθεί να υποδέχεται τους επισκέπτες που φτάνουν με το πλοίο – ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα μιας καλλιτέχνιδας που πέρασε δεκαετίες στο περιθώριο, προτού τελικά γίνει μία από τις πιο διάσημες εικαστικούς στον κόσμο.