Παντελής Καψής

Την ιδρυτική διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ το 1974. Οι διαφορές φυσικά είναι τεράστιες. Μιλάμε για ένα κείμενο το οποίο απευθυνόταν σε μια διαφορετική Ελλάδα μιας άλλης εποχής. Λίγους μήνες μετά την πτώση της Χούντας και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας οι πολίτες διψούσαν για ένα νέο όραμα. Για πρώτη φορά μετά τον εμφύλιο επικρατούσε η αισιοδοξία ότι η Ελλάδα θα γίνει μια κανονική Ευρωπαϊκή χώρα χωρίς πολιτικές διώξεις και πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης. Η διακήρυξη ήρθε να αποτυπώσει αυτή την αισιοδοξία και να δώσει το πολιτικό στίγμα ενός προοδευτικού, ριζοσπαστικού κόμματος το οποίο δεν θα είχε σχέση ούτε με τον παλαιοκομματισμό της Ένωσης Κέντρου αλλά ούτε και με την φιλοσοβιετική κομμουνιστική αριστερά.

Εννοείται πως ήταν ένα κείμενο πολύ πιο σφιχτό, μόλις 2419 λέξεις, το ένα τρίτο των περίπου 7500 λέξεων του κόμματος Τσίπρα. Επιπλέον συμπυκνωνόταν σε ένα τρίπτυχο, εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική απελευθέρωση, το οποίο για πολλά χρόνια ήταν το μάντρα των στελεχών του ΠΑΣΟΚ. Επικοινωνιακά με άλλα λόγια είχε εντυπωσιακή ανταπόκριση. Παρόλα αυτά σχετικά γρήγορα η διακήρυξη έμεινε στα αζήτητα. Από την ώρα που το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση ουδείς ενδιαφερόταν για κάποιες γενικές και αφηρημένες αρχές. Το μόνο που μετρούσε ήταν οι συγκεκριμένες πολιτικές.

Μπροστά στη διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη η διακήρυξη Τσίπρα είναι μια σκέτη απογοήτευση. Ένα κείμενο πλαδαρό με συνεχείς επαναλήψεις. Έχεις την αίσθηση ότι ο καθένας από τους 13 συντάκτες έγραψε το δικό του κομμάτι και τα συνέραψε κακότεχνα ο Σιακαντάρης. Για παράδειγμα μπορεί κανείς να βρει αναφορές για την παιδεία και την υγεία σε 8 διαφορετικά σημεία του κειμένου προφανώς όλες με το ίδιο σκεπτικό. Τα περισσότερα είναι τόσο γενικά που θα μπορούσε ο καθένας να τα αποδεχθεί, ανεξαρτήτως ιδεολογικών προτιμήσεων. Ποιος μπορεί να είναι εναντίον της παγκόσμιας ειρήνης, της δικαιοσύνης, των ικανοποιητικών μισθών, της βιώσιμης πόλης, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ή της ενίσχυσης της παιδείας και της υγείας; Αλλά φυσικά αυτός είναι και ο λόγος που τελικά, μετά την ανάγνωση, δεν σου μένει τίποτα. Για να μη πούμε για μαργαριτάρια που έχουν ξεφύγει όπως το ότι η «τιμή» της εργασίας « έχει πέσει κάτω από το κόστος αναπαραγωγής της». Μια άνευ νοήματος μαρξίζουσα σαχλαμάρα την οποία αν την πάρει κανείς κυριολεκτικά σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι πεθαίνουν από την ασιτία. Κι όπου πάει να πει κάτι που σπάει κάπως τα αριστερά κλισέ, εντυπωσιάζει η ασάφεια και η αμφισημία. Μια μικρή αναφορά στην αξιοκρατία για παράδειγμα, ότι ο καθένας πρέπει να αμοίβεται ανάλογα με τα «προσόντα, τις γνώσεις και τις δεξιότητες του», συνοδεύεται από την επισήμανση πως όλοι δικαιούνται να έχουν «μια θέση στην κοινωνία». Άρα τι;

Το κείμενο είναι τόσο πρόχειρο που δεν περιέχει ούτε μία λέξη για την άμυνα, την εξωτερική πολιτική και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Σε μια χώρα η οποία ξοδεύει δισεκατομμύρια για εξοπλισμούς και για την οποία η γεωπολιτική αποτελεί υπαρξιακή πρόκληση, οι συντάκτες του κειμένου δεν θεώρησαν ότι το ζήτημα είναι άξιο αναφοράς! Περίπου το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη. Υπογραμμίζεται η ανάγκη πολιτικής ενοποίησης και αναμασώνται διάφορα τετριμμένα περί «προοδευτικής ευρωπαϊκής στρατηγικής», ιδίως υπό το πρίσμα της πολιτικής Τραμπ και της νέας πραγματικότητας στις διεθνείς σχέσεις. Η μόνη αναφορά ωστόσο στην προσπάθεια για απογαλακτισμό από τις ΗΠΑ στο ζήτημα της ασφάλειας και της άμυνας είναι έμμεση ότι τα κονδύλια για τους εξοπλισμούς στο πλαίσιο του re-arm Europe θα μπορούσαν να πάνε σε κοινωνικά προγράμματα! Αυτά την ώρα που οι ΗΠΑ αποσύρουν από την Ευρώπη στρατεύματα και εξελιγμένα οπλικά συστήματα. Ούτε λέξη δεν αφιερώνεται τέλος και στο κατά πόσο η πολιτική Πούτιν και η εισβολή στην Ουκρανία αποτελούν απειλή για την Ευρώπη.

Από όλα αυτά ο υποψιασμένος αναγνώστης μπορεί να βγάλει ορισμένα συμπεράσματα. Το πρώτο είναι ότι η διακήρυξη ετοιμάστηκε άρον άρον. Είναι σαν να μην πρόλαβε κανείς να την διαβάσει όλη μαζί, ούτε καν για τη φιλολογική της επιμέλεια, πόσο μάλλον για την πολιτική. Προφανώς στο επιτελείο Τσίπρα θεώρησαν ότι κινδυνεύουν να τους ξεπεράσουν οι εξελίξεις και τους έφαγε η βιασύνη να δώσουν κάτι στη δημοσιότητα.

Το δεύτερο συμπέρασμα είναι πιο σοβαρό. Η διακήρυξη και η απουσία μιας συνεκτικής λογικής πιστοποιεί αυτό το οποίο ενδεχομένως γνωρίζαμε. Ότι δηλαδή στο μυαλό του Τσίπρα, προφανώς και στο επιτελείο του, δεν υπάρχει μια συγκροτημένη αντίληψη για τα προβλήματα της χώρας και πώς μπορεί να αντιμετωπιστούν. Βγαίνουν επί μέρους κείμενα ατάκτως ερριμμένα από ομάδες δουλειάς χωρίς ιεράρχηση και χωρίς αναφορά στην οικονομική και την κοινωνική πραγματικότητα. Ο στόχος είναι μόνο επικοινωνιακός. Θα μπορούσαν το ίδιο καλά να βγουν από μια διαφημιστική εταιρεία στην οποία θα είχε τεθεί ο όρος να γαργαλίσει ένα αριστερό κοινό.

Υπάρχει όμως και ένα ερώτημα. Γιατί ο Τσίπρας θεώρησε αναγκαίο να βγάλει διακήρυξη, πολύ περισσότερο μάλιστα όταν είχε μπροστά του ένα εμφανώς τόσο ανεπαρκές κείμενο. Ποιος βγάζει διακηρύξεις σήμερα; Γιατί χρειαζόταν κάτι τόσο ξεπερασμένο; Και γιατί έδειξε να επενδύει τόσο πολύ σε αυτήν; Τι ήθελε τις επικοινωνιακές φανφάρες για τα τρία ρεύματα της σοσιαλδημοκρατίας, της ριζοσπαστικής αριστεράς και της οικολογίας τα οποία υποτίθεται ότι συγκλίνουν; Η απάντηση είναι απλή. Θέλει να δώσει την εντύπωση ότι πάει να συγκροτήσει ένα καινούργιο κόμμα όταν το μόνο που κάνει είναι να ανασυγκροτήσει τον παλιό γνωστό μας ΣΥΡΙΖΑ. Απλώς τον θέλει απολύτως αρχηγικό, έστειλε στον εξώστη τα στελέχη που τον αμφισβητούσαν. Παριστάνει τον ταχυδακτυλουργό και επιχειρεί να κρύψει την πραγματικότητα μπροστά στα μάτια μας. Με μια διακήρυξη ξεχνιέμαι θα ήταν το σύνθημα της διαφημιστικής.