Νίκος Φελέκης

Τον Μεσαίωνα οι παπάδες για ν’ αυξήσουν την προσέλευση των πιστών και να εντείνουν την θρησκευτική κατάνυξη έβαζαν απλούς ανθρώπους να αναπαριστούν σκηνές από τις Γραφές και τις ζωές των Αγίων. Στην αρχή μέσα στην εκκλησία και έπειτα πάνω σε άρματα στους δρόμους της πόλης. Επειδή η συγκίνηση ήταν μεγάλη και συχνά στενάχωρη δεν άργησαν να κάνουν την εμφάνισή τους κωμικές σφήνες. Η επιτυχία των κωμικών αυτών παρενθέσεων ανάγκασε τους παπάδες να αναθέσουν τη δουλειά σε επαγγελματίες του γέλιου. Όμως, τα κείμενα που χρησιμοποιούσαν δεν ήταν πάντα αρεστά στον κλήρο. Περιείχαν συχνά σκληρή, αλλά πλάγια κριτική στις πρακτικές της εκκλησίας και μιλούσαν για τον καθημερινό μόχθο των ανθρώπων και την σχέση τους με το Θεό μέσα από παρομοιώσεις με σκηνές των Γραφών που όλοι είχαν ακούσει.

Τα κείμενα αυτά έπεσαν στα χέρια του Ντάριο Φο, ο οποίος κάνοντας μια δημιουργική ανασύνθεση και αναδεικνύοντας τους αντιήρωες κάθε ιστορίας, τα παρουσίασε στο «Mistero buffo» (Κωμικό Μυστήριο). Το έργο γράφτηκε το 1969 ως ένας προσωπικός μονόλογος του ίδιου του συγγραφέα (Ντάριο Φο) και στην συνέχεια έγινε παγκόσμια περιοδεία με την σύζυγό του Φράνκα Ράμε. Παίχτηκε σε όλη την Ευρώπη, τον Καναδά και την Λατινική Αμερική από το 1969 έως το 1999. Παντού σημείωσε τεράστια επιτυχία. Έχει μεταφραστεί σε 30 γλώσσες. Θεωρείται ως ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και δημοφιλή θεάματα στο μεταπολεμικό ευρωπαϊκό θέατρο. Το Βατικανό, όταν το έργο παίχτηκε στην Ιταλία, το κατήγγειλε ως «το πιο βλάσφημο έργο στην ιστορία του θεάτρου».

Κατέφυγα στο Mistero buffo επειδή, νομίζω, αποτυπώνει με θαυμαστό τρόπο τα όσα μυστήρια άμα και κωμικά λαμβάνουν χώρα στην Κουμουνδούρου, αλλά και ευρύτερα στην εγχώρια Κεντροαριστερά. Οι άνθρωποι του ΣΥΡΙΖΑ θυμίζουν τους giullari, τους πλανόδιους ηθοποιούς, που ταξίδευαν σε πόλεις και χωριά μεταφέροντας τα τελευταία νέα. Αν αντικαταστήσουμε τους πλανόδιους ηθοποιούς του Μεσαίωνα με τα στελέχη και τους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και στη θέση των πόλεων και των χωριών βάλουμε τα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις νομίζω ότι το Mistero buffo της πάλαι ποτέ ριζοσπαστικής Αριστεράς γνωρίζει, αναλογικά, εξίσου μεγάλες πιένες με τις θεατρικές παραστάσεις του Ντάριο Φο.

Δεν θα ήταν δε υπερβολή αν, παραφράζοντας τον αφορισμό του Βατικανού, λέγαμε πως είναι «το πιο γελοίο έργο στην ιστορία της πολιτικής». Όπως δεν θα ήταν υπερβολή εάν υποστηρίζαμε πως ίσως και στο προβλεπτό μέλλον ο ΣΥΡΙΖΑ, ειδικά της περιόδου 2023-2026, θα περιληφθεί, ως Case Study, στη διδακτέα ύλη των σχολών Πολιτικής Επιστήμης. Ενδεχομένως, ο Τσίπρας, ο Κασσελάκης, ο Φάμελος, ο Πολλάκης, η Δούρου θα μπορούσαν μαζί με τον Χαρίτση, την Αχτσιόγλου, τον Γαβριήλ, τον Φίλη, τον Βαρουφάκη, την Ζωή, τον Λαφαζάνη να πρωταγωνιστούν σε ένα ψυχολογικό πολιτικό δράμα. Με αρχή το 2008 όταν ο Αλέξης διαδέχθηκε τον Αλέκο (Αλαβάνο) στην ηγεσία της Κουμουνδούρου και άγνωστο τέλος ή καλύτερα, μετά τους τίτλους των συντελεστών του έργου, τη λέξη: «συνεχίζεται».

Αφού όντως συνεχίζεται καθώς ο κίνδυνος και νέας διάσπασης δεν μπορεί να αποκλειστεί. Ο/η διάδοχος του Φάμελλου δεν είναι σίγουρο ότι θα είναι αυτός/ή που θα κλείσει τελευταίος/α την πόρτα της Κουμουνδούρου. Ο Πολλάκης ίσως, προϊόντος του χρόνου, δυσκολευθεί να καθήσει κάτω από την μπάρα της κοινοβουλευτικής καθοδήγησης της Δούρου, αλλά για να μην φύγει -και φτιάξει ακόμη και δικό του κόμμα, όπως κάποιοι εισηγούνται- θα πρέπει (ως μελλοντικός επικεφαλής του κόμματος, όπως θα ήθελε, και υπεύθυνος του προεκλογικού αγώνα του ΣΥΡΙΖΑ που του πρότειναν, αλλά προσώρας δεν δέχτηκε) να έχει λυμένο το ζωνάρι του στις αντιπαραθέσεις με Μητσοτάκη και Τσίπρα. «Είμαι ο μόνος που μπορεί να βάλει τον ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή, η Δούρου δεν μπορεί», υποστηρίζει. Και μάλλον έχει δίκιο. Ο «αγριεμένος αριστερός λαϊκισμός» του Πολλάκη, σύμφωνα με δημοσκόπους και αναλυτές, έχει μεγαλύτερη διείσδυση στο εκλογικό σώμα από την Ρένα Δούρου, η οποία στους λίγους μήνες που απομένουν μέχρι τις εκλογές θα πρέπει να αιτιολογήσει γιατί δεν συντάσσεται με τον Τσίπρα ή γιατί δεν την θέλουν στην ΕΛΑΣ.

Και βέβαια, θα πρέπει μονίμως να απολογείται, παρά τη δικαστική της δικαίωση, για την τραγωδία στο Μάτι και τη …στραβή που έτυχε στη βάρδια της. Δυστυχώς, η πολιτική, όπως άλλωστε και η ζωή, είναι άδικη. Ενώ δεν είναι σίγουρο ότι θα έχουν καλύτερη τύχη και όσοι εγκαταλείπουν το πλοίο (ΣΥΡΙΖΑ) που βυθίζεται επειδή είδαν τα φώτα ενός άλλου πλοίου (ΕΛΑΣ) να πλησιάζει. Και δεν θα έχουν καλύτερη τύχη επειδή ο καπετάνιος,οι αξιωματικοί ακόμη και οι λοστρόμοι του νέου πλοίου υποστηρίζουν πως «οι σωσίβιες λέμβοι είναι ελάχιστες», ενώ δεν το κρύβουν ότι θέλουν να πλεύσουν και «με όσο το δυνατό λιγότερο έρμα» στο αμπάρι τους. Και σίγουρα με επιβάτες « χωρίς (ιδεολογικό) σκορβούτο ή (πολιτική) δυσεντερία». Τόσο καλά!


Πάντως, στην Κουμουνδούρου παρότι συμφώνησαν με το σχέδιο του Νίκου Παππά να μοιραστούν οι αρμοδιότητες και μέχρι τις εκλογές να πάνε με συλλογική ηγεσία, στην περίπτωση που ο Πολλάκης υπερβεί τα εσκαμμένα, δεν είναι σίγουρο ότι η Ρένα Δούρου, η Έλενα Ακρίτα και ο Χρήστος Γιαννούλης θα αντέξουν μέχρι τέλους τη συγκατοίκηση μαζί του. Άλλωστε και οι τρεις έχουν δηλώσει πως θα παραιτηθούν αν κουμάντο στον ΣΥΡΙΖΑ κάνει ο βουλευτής Χανίων. Στην περίπτωση αυτή -και εφόσον ο Τσίπρας συνεχίζει να κρατά, όπερ και το πιθανότερο, κλειστή την πόρτα της ΕΛΑΣ- δεν θα πρέπει να αποκλείσουμε απόπειρες κομματικών συνεύρεσεων με άλλα, μικρότερα ή μεγαλύτερα, κόμματα. Σε αυτές ενδέχεται να συμμετέχουν και βουλευτές ή στελέχη της Νέας Αριστεράς και μπορεί να καταλήξουν είτε σε έναν μικρό συνασπισμό της αποδέλοιπης αριστεράς είτε σε συνεργασία ορισμένων ακόμη και με το ΠΑΣΟΚ.

Στο αριστερό «κωμικό μυστήριο» που παρακολουθούμε τις τελευταίες ημέρες τα νέα των κηρύκων αφορούν τις προθέσεις του κυρίου Τσίπρα και όχι τα γραφόμενα στα Ευαγγέλια για τον Κύριο. Σχετίζονται με τις ουρές που σχηματίζονται έξω από την Αμαλίας και όχι για τις επιδιώξεις του μεσαιωνικού ιερατείου. Οι «σφήνες» δεν σχετίζονται με την Βίβλο, αλλά με τα κατορθώματα του Φάμελου και τις επιθυμίες του Πολλάκη, της Δούρου, του Παππά και των υπολοίπων συντρόφων, νυν και τέως, για τις σχέσεις με την ΕΛΑΣ και τα ψηφοδέλτια του πρώην πρωθυπουργού. Και μόνο να παρατηρεί κάποιος -όχι να σχολιάζει- τις παραιτήσεις και ανεξαρτοποιήσεις των βουλευτών και στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να μην θυμηθεί τον αφορισμό του Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι: «Μυστήριο είναι ό,τι μεγάλο υπάρχει στην επανάσταση, μπουφφ ό,τι είναι σ’ αυτή γελοίο». Η αναφορά μας στον σπουδαίο Ρώσο ποιητή και θεατρικό συγγραφέα γίνεται επειδή με τον τίτλο «Mistero buffo» ο Ντάριο Φο ήθελε να παραπέμψει στο θεατρικό έργο του Μαγιακόφσκι «Μυστήριο Μπουφφ».

Και είναι πράγματι γελοίο αυτό που συμβαίνει το τελευταίο διάστημα με την Κοινοβουλευτική Ομάδα και την Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ. Κάθε μέρα και μια παραίτηση κάθε ώρα και μια ανεξαρτητοποίηση, κάθε λεπτό και μια αποχώρηση. Σε δουλειά να βρίσκονται. Και με το βλέμμα στον Αλέξη και τα ψηφοδέλτια της ΕΛΑΣ. Κατάφεραν από αξιωματική αντιπολίτευση να γίνουν προτελευταίο κόμμα στη Βουλή. Από 47 βουλευτές έχουν μείνει μόνον οκτώ. Τις τελευταίες ημέρες με την συμπεριφορά τους καταρρακώνουν κάθε έννοια πολιτικής ηθικής και προσβάλουν ευθέως τους ψηφοφόρους και εντολείς τους, την Αριστερά, τον κοινοβουλευτισμό. Δίνουν επιχειρήματα στους αντιπάλους τους, ενώ -και είναι λογικό- αυξάνουν την δυσανεξία των πολιτών για την πολιτική και τους πολιτικούς. Και βέβαια, προσφέρουν κάκιστη υπηρεσία στην Δημοκρατική και Προοδευτική Παράταξη, στο όνομα της οποίας οι περισσότεροι ομνύουν.

Ορισμένοι υποστηρίζουν πως το μπάχαλο στον ΣΥΡΙΖΑ και η πολυδιάσπαση της Κεντροαριστεράς εξυπηρετούν, εκ των πραγμάτων, τα σχέδια αφενός του Μητσοτάκη για τρίτη πρωθυπουργική θητεία και αφετέρου του Τσίπρα, προκειμένου ο Αλέξης σε αυτές τις εκλογές να κατοχυρώσει τη δεύτερη θέση και στις επόμενες, του 2030, να προσπαθήσει να επανέλθει στο Μαξίμου, ως πρωθυπουργός μιας κεντροαριστερής συμμαχικής κυβέρνησης, που είναι και ο πραγματικός του στόχος. Και επειδή αναφερθήκαμε στον πρώην πρωθυπουργό θα πρέπει να σημειώσουμε πως στην Αμαλίας, παρότι οι περισσότεροι, ίδιως οι νεοπροσήλυτοι ΕΛΑΣίτες, τρίβουν τα χέρια τους με όσα συμβαίνουν στην ΣΥΡΙΖΑ εν τούτοις υπάρχουν και κάποιοι που ανησυχούν.

Είτε γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ με αιχμή του προεκλογικού αγώνα τον Πολλάκη μπορεί να καταφύγει σε παρενοχλήσεις ή ακόμη και σε ακρότητες κατά του Αλέξη και της ΕΛΑΣ. Είτε επειδή μπορεί να τελεσφορήσει ο «Μικρός Αριστερός Συνασπισμός», που …μαγειρεύεται στο παρασκήνιο και ο οποίος μπορεί να κόψει μια δυο μονάδες από την ΕΛΑΣ. Είτε γιατί η προσπάθεια να πλασαριστεί η ΕΛΑΣ στις «υπεύθυνες» και «συστημικές» δυνάμεις (δίκαιος φόρος στα υψηλά εισοδηματικά στρώματα, θετική εξέλιξη οι συλλήψεις για την Μαρφίν, υπέρ ιδιωτικών πανεπιστημίων, κατά των μονομερών ενεργειών στο Αιγαίο -δηλώσεις Σιακαντάρη και Μπίστη-, ακόμη κι αν αυτές σχετίζονται με την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, όπως με την πόντιση του καλωδίου νοτιοανατολικά της Αμοργού κ.α.) μπορεί να τον αποκόψει από τον λεγόμενο αντισυστημικό χώρο, τη νεολαία και την κουρασμένη (αλλά και κορεσμένη από διαψεύσεις) Αριστερά, που σύμφωνα με τις έρευνες είναι τα τρία κεφάλαια που πρωτίστως πριμοδοτούν την αποχή.

Και η ανησυχία είναι δικαιολογημένη καθώς ο Τσίπρας, μέχρι στιγμής, εμφανίζεται να έχει ως «ταβάνι» το 17,8% που είχε πάρει ο ΣΥΡΙΖΑ με αυτόν επικεφαλής στις εκλογές του 2023. Η δύναμη της ΕΛΑΣ προέρχεται από το ελάχιστο της δύναμης του ΣΥΡΙΖΑ (τον Μάϊο του 2012 είχε πάρει 16,8% και τον Ιούνιο του 2023 17,8%) και όχι από το μέγιστο (36,34% τον Ιανουάριο του 2015, 35,46% τον Σεπτέμβριο και 31,53% το 2019). Για να μπορέσει το κόμμα του Τσίπρα να πετάξει σε ψηλότερα ποσοστά θα πρέπει είτε να επαναφέρει στην κάλπη τις περίπου 700.000 ψηφοφόρους που έχασε ανάμεσα στο 2019 και το 2023 είτε να αποσπάσει σοβαρά μερίδια ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ κάτι που, τουλάχιστον προσώρας, δεν φαίνεται. Και βέβαια να φτιάξει και αναχώματα καθώς τα ηγετικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ, λένε, ότι «δεν έχουν πει ακόμη την τελευταία τους λέξη» και από το Φθινόπωρο θα βρουν τρόπο «να αντεπιτεθούν αποτελεσματικά», ενώ στον εκλογικό στίβο δεν έχει μπει ακόμη το κόμμα Σαμαρά, το οποίο, αν πιστέψουμε τους δημοσκόπους, εκτός από τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ θα πάρει ψήφους και από την ΕΛΑΣ. Σύμφωνα με την Marc η δυνητική ψήφος στον Σαμαρά από την ΕΛΑΣ φτάνει το 12,4%.

Σε κάθε περίπτωση μετά το θέρος το σκηνικό ενδέχεται να είναι εντελώς διαφορετικό αφού εκτός από τα αυξανόμενα προβλήματα της καθημερινότητας (σούπερ μάρκετ, στέγη, ηλεκτρικό, μετακινήσεις, αγοραστική δύναμη κ,α.) θα έχει αποσαφηνιστεί και ο οριστικός χρόνος των εκλογών, θα έχει ιδρυθεί το κόμμα Σαμαρά, θα έχει σχηματοποιηθεί ο νέος ΣΥΡΙΖΑ, θα γίνει το συνέδριο της Νέας Αριστεράς, που πιθανόν να δώσει και το πράσινο φως για τη δημιουργία του «Μικρού Συνασπισμού», ενώ θα ανοίξουν και οι πύλες της ΕΛΑΣ για τους προερχόμενους από τον ΣΥΡΙΖΑ και τη Νέα Αριστερά βουλευτές. Τις λίγες ημέρες που απομένουν μέχρι τον Αύγουστο, οπότε και θα βρεθούν όλοι παρά θιν αλός, θα συνεχιστούν οι διαδικτυακές «βουτιές» του Τσίπρα για ένα διαφορετικό μοντέλο κομματικής λειτουργίας και οι (μάλλον υποτονικές) συγκεντρώσεις των ΕΛΑΣιτών στην Αττική και στην περιφέρεια. Τη Δευτέρα, στις θεματικές εκδηλώσεις της ΕΛΑΣ, σειρά είχε η Παιδεία και ακολουθεί, πριν τις ήσυχες μέρες του Αυγούστου, η Αυτοδιοίκηση. Στη δεύτερη ενδέχεται να συμμετάσχει και ο Τσίπρας.

Τέλος, η συλλογική ηγεσία, που καταφέρνει, ως φαίνεται, να επιβάλει ο Νίκος Παππάς στον ΣΥΡΙΖΑ, θα δοκιμαστεί στη ΔΕΘ. Και ειδικά αν οι εκλογές γίνουν την άνοιξη του 2027. Ποιος θα εκπροσωπήσει το κόμμα στη Θεσσαλονίκη; Η Δούρου; Ο Πολλάκης; Ο Παππάς; Και οι τρεις; Στη συνέντευξη Τύπου αυτό μπορεί να γίνει. Στην ομιλία στις παραγωγικές τάξεις δεν μπορεί όμως να υπάρχει τριπρόσωπο. Αν οι εκλογές γίνουν τον Σεπτέμβριο όντως η θέση της επικεφαλής της Κονοβουλευτικής Ομάδας θα είναι άνευ αξίας. Αν όμως οι κάλπες στηθούν σε οκτώ μήνες, χαμένος θα είναι ο Πολλάκης αφού στη Βουλή δεν θα μπορεί να αντιπαρατίθεται με τους άλλους πολιτικούς αρχηγούς. Εκτός κι αν στο μεσοδιάστημα, αν δουν ότι όντως οι εκλογές θα γίνουν στο τέλος της τετραετίας, αποφασίσουν, ίσως μέσω συνεδρίου, ο αρχηγός του κόμματος να είναι και αρχηγός της Κοινοβουλευτικής Ομάδας. Πως το έλεγε ο Ιρλανδός ποιητής; «Ένας φίλος του σήμερα είναι ο σπαραγμός του αύριο»…