Ιωάννης Κ. Καλαβρουζιώτης

Μία σημαντική άμεση επίπτωση του πολέμου έχει να κάνει σαφώς με την αγροτοδιατροφική αλυσίδα και συγκεκριμένα με την ανάγκη εξεύρεσης επαρκών ποσοτήτων λιπασμάτων για τις Ευρωπαϊκές Χώρες αλλά και για Χώρες της Αφρικής και της Ασίας. Το ένα τρίτο των εξαγωγών των λιπασμάτων από την θάλασσα γίνεται από τα στενά του Ορμούζ και διεθνείς Οργανισμοί όπως ο FAO (Food Agriculture Organization) έχουν ήδη επισημάνει, ότι αν συνεχισθεί ο πόλεμος, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων και της ουρίας θα εξακολουθήσουν να τραβούν την ανηφόρα (σήμερα τα αζωτούχα είναι κατά 40% και η ουρία κατά 70% ακριβότερες απ’ ότι πριν τον πόλεμο).

Στην Χώρα μας οι αντίστοιχες τιμές των πιο πάνω λιπασμάτων έχουν αυξηθεί περί το 30-35% μια αύξηση που ακόμα δεν πιάνει σε τέτοια ποσοστά τα σύνθετα λιπάσματα. Και αυτό σε μια καλλιεργητική περίοδο όπου σημαντικές καλλιέργειες όπως τα χειμερινά σιτηρά, τα ζαχαρότευτλα κ.α. χρειάζονται σημαντικές ποσότητες αζωτούχου λίπανσης.

Με δεδομένο, ότι σε Ευρωπαϊκό επίπεδο περίπου το 22% των εισαγωγών λιπασμάτων κατά το έτος 2025 προέρχεται από την Ρωσία, που και αυτή με την σειρά της αντιμετωπίζει προβλήματα στην παραγωγή ένεκα του συνεχιζόμενου πολέμου με την Ουκρανία, είναι σαφές ότι οι αγρότες θα πρέπει σίγουρα να στραφούν σε καλλιέργειες που απαιτούν όχι μόνον λιγότερες ποσότητες λιπασμάτων αλλά κυρίως στα πλαίσια εφαρμογής τεχνολογιών αειφορικής διαχείρισης αποβλήτων την προσθήκη τροποποιημένων οργανικών αποβλήτων πλούσια σε θρεπτικά συστατικά στον εδαφικό ορίζοντα γνωστά ως εδαφοβελτιωτικά.

Μπροστά στην σημερινή ζοφερή παγκόσμια πραγματικότητα μήπως επιτέλους είναι ανάγκη να εφαρμόσουμε στην πράξη φιλικές προς το περιβάλλον εφαρμογές λιπαντικών στοιχείων που θα απαντούν στο περιβαλλοντικό, αλλά και διατροφικό σημερινό πρόβλημα;

Στο εργαστήριο Τεχνολογιών Αειφορικής Διαχείρισης της Σχολής Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, εφαρμόσαμε την βελτίωση της γονιμότητας άγονων εδαφών με την συνδυαστική χρήση γαιοσκωλήκων και βιοεξανθρακωμάτων με στόχο την παραγωγή προϊόντων υψηλής θρεπτικής και αγρονομικής αξίας.

Στο BioCom (ένα Πρόγραμμα του Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2014 – 2020) προτάθηκε η ανάπτυξη μια νέας τεχνογνωσίας παραγωγής εδαφοβελτιωτικών σε βιοαντιδραστήρα αναπαράγοντας φυσικό μηχανισμό χουμοποίησης του εδάφους με χρήση γαιοσκωλήκων που παράγει μηδενικές εκπομπές και θα έχει μηδενική κατανάλωση ενέργειας ανακυκλώνοντας υποπροϊόντα γεωργικών αποβλήτων. Αυτός ο πρωτότυπος βιοαντιδραστήρας μπορεί να κλιμακωθεί σε μεγαλύτερες μονάδες παραγωγής που μπορούν να αξιοποιήσουν σημαντικές ποσότητες ανακυκλωμένου υλικού για την παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων εδαφοβελτιωτικών αποδεικνύοντας την προστιθέμενη αξία του παραγόμενου υλικού στη γεωργία βελτιώνοντας τη γονιμότητα του εδάφους και τη σταθεροποίηση του C άγονων εδαφών περιοχών εντατικής καλλιέργειας.

Στο πλαίσιο αυτό το BioCom, υιοθετώντας την στρατηγική της κυκλικής οικονομίας (DG ENV, GROW - 04/2015) αναμένεται να συμβάλλει καθοριστικά στους επιδιωκόμενους στόχους της ΕΕ για νέα ώθηση στην απασχόληση, την ανάπτυξη και τις επενδύσεις στο ευρύτερο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης διαχέοντας στην αγορά προϊόν υψηλής προστιθέμενης γεωργικής και αγροδιατροφικής αξίας στα πλαίσια μιας ολοκληρωμένης γεωργίας.

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα υλοποιήθηκε ήδη από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Εργαστήριο Τεχνολογιών Αειφορικής Διαχείρισης Αποβλήτων, σαν Συντονιστή Φορέα του έργου, το Πολυτεχνείο Κρήτης, Εργαστήριο Τεχνολογίας Διαχείρισης Μεταλλευτικών & Μεταλλουργικών Αποβλήτων & Αποκατάστασης Εδαφών, Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων, καθηγητή Κ. Κομνίτσα την VIORGAN, Θεοφύλακτος Σιδηρόπουλος Ο.Ε., τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Μεσολογγίου- “Η ΕΝΩΣΗ”, τον Αγροτικό Συνεταιρισμό ” Αγίων Αποστόλων” Λακωνίας και την Think Smart IKE, https://biocom.eap.gr/

Σήμερα που τα βιοστερεά καθίστανται ένα από τα πλέον σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα που προκύπτουν από την λειτουργία των Κέντρων Επεξεργασίας Λυμάτων, η επαναχρησιμοποιησή τους προβάλλει σαν μια από τις πλέον περιβαλλοντικά λύσεις διάθεσης σε καλλιέργειες και εδάφη, γεγονός με άμεσα οφέλη για το καταναλωτικό κοινό.

Έχουμε δημιουργήσει το Λογισμικό επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων υγρών αστικών αποβλήτων (ΕΥΑΑ) και ιλύος – Decision Support System for Wastewater and Biosolid Reuse.

Πρόκειται για εφαρμογή που επεξεργάσθηκε και υλοποίησε ύστερα από έρευνα τεσσάρων ετών η ερευνητική ομάδα του εργαστηρίου μας «Τεχνολογιών Αειφορικής Διαχείρισης Aποβλήτων» (Π. Κουκουλάκης, Σ. Κυρίτσης, Ι. Καλαβρουζιώτης) και το οποίο σε αυτή του την έκδοση διανέμεται στους φοιτητές μας ατελώς. Η πλήρης έκδοση αφορά Πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, ερευνητές, φορείς κ.α. και διατίθεται σε ελληνική, αγγλική, και κινεζική έκδοση. Η εφαρμογή βρίσκεται στη διεύθυνση:http://wdss.eap.gr/

Ο κύριος σκοπός του Έμπειρου Συστήματος Λήψης Αποφάσεων είναι να συμβάλει στην επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων υγρών αστικών λυμάτων και ιλύος στη γεωργία, με στόχο:

• την αύξηση της γεωργικής παραγωγής
• τη βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους και της παραγωγικότητας
• τη μείωση των εφαρμοζομένων λιπασμάτων
• την προστασία του περιβάλλοντος από τη συσσώρευση βαρέων μετάλλων στο έδαφος και τα φυτά
• τον έλεγχο της ρύπανσης του εδάφους από τη συσσώρευση των βαρέων μετάλλων
• τη μείωση της ασκούμενης πίεσης από τις υπερβολικές ποσότητες των επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων και της παραγόμενης ιλύος
• τη βελτίωση της ποιότητας ζωής

Πρωτοβουλίες ερευνητικές και όχι μόνον υπάρχουν πολλές και ενδιαφέρουσες το ζήτημα είναι πόσο διατεθειμένη είναι η πολιτεία και οι φορείς της να προχωρήσουν με την σωστή ενημέρωση, με πειθώ και προγραμματισμό στην αξιοποίηση μιας νέας στρατηγικής για την εφαρμογή λιπασμάτων στην Χώρα μας με σεβασμό στο περιβάλλον, στην υγεία των ανθρώπων και στην ανάγκη για απαγκίστρωση εν πολλοίς από τα όποια γεωστρατηγικά προβλήματα που δυστυχώς έχουν άμεσες οικονομικές επιπτώσεις και στον ευαίσθητο αγροτικό πληθυσμό και που σίγουρα μετακυλούν το κόστος παραγωγής στο ευρύ καταναλωτικό κοινό.

* Ο Ιωάννης Καλαβρουζιώτης είναι καθηγητής, τέως πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου