Γιώργος Μιχαηλίδης

Αλλά, ας μείνουμε για λίγο στην μεγάλη εικόνα και όχι στις βαθμολογίες.

Ένας 15χρονος διαβάζει ένα σχετικά απλό κείμενο και δυσκολεύεται να αποκωδικοποιήσει το νόημά του. Βλέπει ένα καθημερινό πρόβλημα και δυσκολεύεται να το μετατρέψει σε στοιχειώδη μαθηματικό συλλογισμό. Καλείται να αξιολογήσει μια πληροφορία και τα εργαλεία που απέκτησε στο σχολείο αποδεικνύονται συχνά λίγα.

Για την Ιστορία ας αφήσουμε καλύτερα την κουβέντα για άλλη μέρα. Εκεί φοβάμαι ότι θα χρειαστούμε περισσότερο χώρο.

Και μια διευκρίνιση για να μην εμφανιστεί ο γράφων ως ο κρυμμένος αριστούχος του τελευταίου θρανίου: καλός μαθητής, με τη συμβατική έννοια, ουδέποτε υπήρξα. Άρα το θέμα εδώ απέχει πολύ από μια νοσταλγία για τους βαθμούς, την αποστήθιση και το «σήκω στον πίνακα».

Το θέμα είναι ακριβώς το αντίθετο: ο κόσμος αλλάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, αλλά το σχολείο συνεχίζει να πορεύεται με ρυθμό έκδοσης εγκυκλίου σε παλιά δημόσια υπηρεσία.

Το παιδί του 2026 μεγαλώνει μέσα σε έναν ορειμαγδό ερεθισμάτων. Έχει πρόσβαση σε μηδέν χρόνο σε περισσότερη πληροφορία απ’ όση μπορούσε να συγκεντρώσει μια ολόκληρη βιβλιοθήκη πριν από λίγες δεκαετίες. Βλέπει, ακούει, ταξιδεύει, παίζει, δημιουργεί, επικοινωνεί, ρωτά την τεχνητή νοημοσύνη. Η προσοχή του διεκδικείται κάθε λεπτό από δεκάδες διαφορετικές οθόνες και ιστορίες.

Κι εμείς πολλές φορές εξακολουθούμε να του προσφέρουμε τη γνώση σε μια μορφή σχεδιασμένη για έναν κόσμο που έχει ήδη φύγει.

Στην PISA 2022 η Ελλάδα είχε ήδη καταγράψει πτώση άνω των 20 μονάδων μέσα σε μία δεκαετία και στα τρία βασικά γνωστικά πεδία. Η PISA 2025 παρουσιάζει μια μικρή ανάσχεση της απόκλισης από τον ΟΟΣΑ, κυρίως στα Μαθηματικά αλλά αυτή η εικόνα είναι στρεβλή γιατί δεν έρχεται ως αποτέλεσμα δικής μας βελτίωσης, αλλά μεγάλης πτώσης σε άλλες χώρες.

Υπάρχουν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, δεν το αρνούμαστε αυτό. Το Ψηφιακό Φροντιστήριο έχει ήδη πολλούς χρήστες, τα σχολεία εξοπλίζονται με διαδραστικά συστήματα και σετ ρομποτικής, προχωρούν νέα προγράμματα σπουδών και το Πολλαπλό Βιβλίο, ενώ δοκιμάζονται εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Χρήσιμα όλα αυτά. Μοιάζουν όμως περισσότερο με ανακαίνιση δωματίων σε ένα σπίτι που χρειάζεται νέα κάτοψη.

Η μεγάλη κουβέντα αφορά τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε. Οι μαθητές δεν διδάσκονται πώς να μαθαίνουν, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούν στην πορεία της ζωής τους να κάνουν κτήμα τους νέα δεδομένα και γνώσεις.

Χρειάζεται λιγότερη αποθήκευση πληροφορίας και περισσότερη κατανόηση. Περισσότερο εργαστήριο, πείραμα, συζήτηση, project, επίλυση πραγματικών προβλημάτων. Ένα μάθημα Ιστορίας που εξηγεί γιατί ο κόσμος έγινε όπως είναι και θα συμβάλλει στην διαμόρφωση της συλλογικής ταυτότητας. Μαθηματικά που συνδέονται με τη ζωή και όχι μόνο με το επόμενο διαγώνισμα. Γλώσσα που μαθαίνει ένα παιδί να διαβάζει πίσω από τις λέξεις, να ξεχωρίζει την πληροφορία από την ανοησία και το επιχείρημα από ένα viral βίντεο. Και μιας και το έφερε η κουβέντα, ένα μάθημα/δραστηριότητα που θα εκπαιδεύει τα παιδιά μας να εντοπίζουν το fake, το ΑΙ, το κάλπικο και θα αναζητούν το αληθές.

Κυρίως, ένα σχολείο που ξαναγεννά την περιέργεια και καλλιεργεί ενεργούς πολίτες έτοιμους να συνεισφέρουν στη Δημοκρατία μας.

Γιατί η PISA 2025 καταγράφει κάτι σχεδόν ειρωνικό: οι Έλληνες μαθητές πιστεύουν σε μεγαλύτερο ποσοστό από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ ότι μπορούν να βελτιωθούν με προσπάθεια, την ίδια στιγμή που εμφανίζουν χαμηλότερη περιέργεια, επιμονή και θετική στάση απέναντι στη μάθηση. Υπάρχει δηλαδή καύσιμο. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα δυσκολεύεται ακόμη να ανάψει τη μηχανή.

Κι ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, η δημόσια συζήτηση επιστρέφει μονότονα στην αξιολόγηση, στις ώρες λειτουργίας, στο πότε σχολάει το ολοήμερο και στο πότε θα προλάβει ο γονιός να παραλάβει το παιδί.

Σαν να σχεδιάζουμε ένα σχολείο με βασικό κριτήριο τις ανάγκες τις δικές μας και όχι των παιδιών. Σαν να ανζητούμε δηλαδή ένα πάρκινγκ ανηλίκων. (Η ανάγκη αυτή στη σύγχρονη κοινωνία αξίζει ξεχωριστής αναφοράς σε άλλο κείμενο).

Η πραγματική ερώτηση είναι πολύ πιο φιλόδοξη: τι άνθρωπος θέλουμε να βγαίνει από αυτό το σχολείο στα 18 του;

Αν θέλουμε έναν νέο που καταλαβαίνει όσα διαβάζει, σκέφτεται, αμφισβητεί, συνθέτει, δημιουργεί και μπορεί να σταθεί στον κόσμο που έρχεται, τότε ίσως ήρθε η ώρα να πάψουμε να μπαλώνουμε το σχολείο που έχουμε.

Και να σχεδιάσουμε επιτέλους το σχολείο που χρειάζονται τα παιδιά μας με ριζοσπαστικές κινήσεις και όχι μπαλώματα.