Άννα Παναγιωταρέα

Μία από τις 7.000 διάσπαρτες σε Αιγαίο και Ιόνιο, που εξαίσια ζωγραφίζει στους στίχους του ο Οδυσσέας Ελύτης1: «Ιπποι πέτρινοι με τη χαίτη ορθή και γαλήνιοι αμφορείς και λοξές δελφινιών ράχες»...

Αυτή και η ομώνυμη «αδελφή» της ανήκουν στο νησιωτικό σύμπλεγμα της Δωδεκανήσου. Η προσάραξη δημοσιοποιήθηκε -μονόστηλο- στον Τύπο της 27ης Δεκεμβρίου με αναφορά ότι ο καπετάνιος δήλωσε -στα ρυμουλκά αποκόλλησης!- ότι «οι βραχονησίδες Καρντάκ είναι τουρκικό έδαφος». Αλήθεια;

Ιούνιος 1946: Στο Παρίσι οι υπουργοί Εξωτερικών των Δυνάμεων που νίκησαν τη ναζιστική Γερμανία και τους συμμάχους της προετοίμαζαν τη Διάσκεψη Ειρήνης για τον επανακαθορισμό των μεταπολεμικών ευρωπαϊκών συνόρων. Η Ελλάδα διεκδικούσε τα Δωδεκάνησα, τη Βόρειο Ηπειρο, τη διευθέτηση των ελληνοβουλγαρικών συνόρων και την Κύπρο από τους Αγγλους. Μεσημέρι της 27ης Ιουνίου ο υπουργός Εξωτερικών της Σοβιετικής Ενωσης Βιάτσεσλαβ Σκριάμπιν -γνωστότερος ως Μολότοφ- εξήλθε αιφνιδίως της αίθουσας και προανήγγειλε: «Τα Δωδεκάνησα περνούν στην Ελλάδα. Μοναδικός όρος, η αποστρατιωτικοποίησή τους»!

Οκτώβριος 1946: Η Ελλάδα σπαρασσόταν από τον Εμφύλιο. Στη Διάσκεψη των ηγέτιδων δυνάμεων είχε κορυφωθεί η διαδικασία των διαπραγματεύσεων. Οι δίκαιες ελληνικές διεκδικήσεις δεν μπήκαν στο τραπέζι. Οι ΗΠΑ, a priori, απέρριψαν τις ελληνικές απαιτήσεις συμφωνώντας μόνο στην επιστροφή των Δωδεκανήσων. Ο λόγος; Να μη δυσαρεστήσουν τη σύμμαχό τους Σοβιετική Ενωση, αλλά και τους δορυφόρους της Αλβανία και Βουλγαρία. Μας δόθηκαν τα Δωδεκάνησα και η Ιταλία όφειλε στην Ελλάδα 105 εκατ. δολάρια ως αποζημίωση. Ούτε ψίχουλα για τη χώρα που ο Τσόρτσιλ αναγνώρισε στο BBC ότι «η στάση της Ελλάδας ήταν καθοριστικός παράγοντας για τη νίκη». «Τυχεροί» σταθήκαμε που δεν επιβραβεύτηκε η -δήθεν- ουδέτερη Τουρκία απαιτώντας Καστελόριζο και Σύμη.

Οι τουρκικές βραχονησίδες Καρντάκ δεν υπήρξαν ποτέ. Υπάρχουν οι ελληνικές βραχονησίδες Ιμια.

Η συνέχεια της... προσάραξης είναι γνωστή. Η σύρραξη ανάμεσα στις δύο «συμμαχικές» πλευρές του Αιγαίου αποφεύχθηκε στο παρά πέντε. Είχε ζητηθεί η διαμεσολάβηση του προέδρου Κλίντον2. Η Ελλάδα θρηνούσε τρεις νέους αξιωματικούς: τους υποπλοίαρχους Παναγιώτη Βλαχάκο και Χριστόδουλο Καραθανάση, τον αρχικελευστή Εκτορα Γιαλοψό. Δεν ξεχνάμε...

Συμπληρώθηκαν ακριβώς 30 χρόνια. Πόσα άλλαξαν; Αλλάζει ο κόσμος που ξέραμε ξαφνικά και άτσαλα προκαλώντας ανασφάλεια και δέος για το απρόβλεπτο αύριο. Αναφύονται «ισχυρές» απαιτήσεις αναθεώρησης πολιτικών, διεθνών συνθηκών.

Ακόμη και ιστορικών γεγονότων που δεν συμφωνούν με το αφήγημα των ισχυρών. Αμφισβητούνται καθεστηκυίες συμμαχικές σχέσεις. Λοιδορείται η αξιοπιστία διεθνών οργανισμών που προωθούν οικονομικές και πολιτιστικές συνεργασίες συνεισφέροντας στην παγκόσμια ειρήνη.

Η ιδεολογία του εθνικισμού νοηματοδοτείται από το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο που λειτουργεί. Μπορεί να ενισχύσει την εθνική ταυτότητα, την αίσθηση της κοινότητας, αλλά και τις διακρίσεις, την ξενοφοβία, τον ρατσισμό. Ιστορικά, οδήγησε σε πολέμους προσάρτησης εδαφών ή επικυριαρχία του ισχυρότερου. Απόλυτο παράδειγμα η ναζιστική Γερμανία. Ο θριαμβεύων εθνικισμός (1935-1945) οδήγησε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ανυπολόγιστες οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, ξεριζωμούς, υλικές καταστροφές. Το Ολοκαύτωμα.

Σήμερα η ρητορική «America First» φαίνεται να αναθεωρεί παραδοσιακές πολιτικές των ΗΠΑ, που προήγαγαν διεθνείς συνεργασίες, κοινά επωφελείς συμμαχίες. Η αμφισβήτηση ή αποχώρηση από διεθνείς συμφωνίες, όπως αυτή των Παρισίων για την Κλιματική Αλλαγή (12 Δεκεμβρίου 2015), αποδυναμώνει τη συλλογική αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης με καταστροφικά αποτελέσματα. Η απαίτηση της Αμερικής καταβολής ικανού μέρους χρηματοδότησης του ΝΑΤΟ από τους συμμάχους της -το διατυπώνω κομψά: Με έμμεση απειλή αποδυνάμωσής του- εκλαμβάνεται ως καταστατική αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής της Αμερικής. Η διπλωματική στρατηγική της εστιάζει πλέον σε μονομερείς δράσεις παρά σε πολυμερείς συμφωνίες.

Ο πρόεδρος Τραμπ χρησιμοποιώντας την πολιτική τηλεοπτική αρχή των δημόσιων δηλώσεων και ξαφνιάζοντας φίλους και συμμάχους προκαλεί αναστάτωση και παγκόσμια ανησυχία δοκιμάζοντας κανόνες και διπλωματικά κεκτημένα δεκαετιών. Οι αιφνίδιες πολιτικές ανατροπές στην πολύχρονη, πολύπλευρη στρατηγική σχέση ΗΠΑ - Ευρώπης, που χαλυβδώθηκε την εποχή του Ψυχρού Πολέμου (1947-1991), σήμερα με τη νέα αμερικανική πολιτική αντιμετώπιση της Ρωσίας χρειάζονται χρόνο για ψύχραιμη αξιολόγηση. Η «αποκάλυψη» των στόχων είναι, επίσης, ζήτημα χρόνου.

Το παγκόσμιο ανασφαλές τοπίο ανακαλεί την πολιτική της απόλυτης ισχύος των Αθηναίων το 416 π.Χ, όπως ωμότατα καταγράφεται στη Δημηγορία Αθηναίων - Μηλίων από τον τρισμέγιστο Θουκυδίδη: Το δίκαιο του ισχυροτέρου. Ταυτόχρονα, βρίσκουν χώρο αναβίωσης και παλιές αυτοκρατορικές δόξες. Ορθώς, η ελληνική κυβέρνηση εφαρμόζει το δόγμα των Ρωμαίων: «Si vis pacem, para bellum»3. Οι μεγάλες επενδύσεις στην άμυνα, η προμήθεια σύγχρονου εξοπλισμού, η ριζική ανασυγκρότηση-αναδιάταξη των τριών όπλων διασφαλίζουν την ετοιμότητα. Οι αμυντικές συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας με κρίσιμους εταίρους -Γαλλία, Ισραήλ, ΗΠΑ (MDCA), Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (συμφωνία αμοιβαίας συνδρομής και προστασίας) και Κύπρο- στοχεύουν στην ενίσχυση της περιφερειακής σταθερότητας.

Η Ελλάδα σήμερα μπορεί να προσβλέπει σε έναν «Κλίντον» που θα εξισορροπήσει αντίρροπες δυνάμεις ή επικίνδυνες προκλήσεις επιβολής του νόμου της ζούγκλας; Ερώτημα: Ποιος μπορεί αξιόπιστα να υπερασπιστεί την ασφάλεια, να εγγυηθεί την ακεραιότητα της χώρας, τη διεθνή αλληλεγγύη σε αλλοπρόσαλλες διεθνείς συνθήκες; Δεν τίθεται ζήτημα. Ούτε καν από την αντιπολίτευση...

Σημειώσεις
1. Οδυσσέα Ελύτη, «Το Αξιον Εστί - Η Γένεσις», εκδ. Ικαρος
2. Στο βιβλίο του «My Life» (εκδ. Knopf, 2004), παγκόσμια εκδοτική επιτυχία, έγραψε: «Μου ήταν αδιανόητο ότι δύο χώρες θα κατέληγαν σε πόλεμο για μια βραχονησίδα, όπου σταβλίζονται λίγα πρόβατα».
3. Αν επιθυμείς ειρήνη, προετοίμαζε πόλεμο.