Οι ΗΠΑ μετά τις εκλογές: Ηττημένοι χωρίς διάδοχο, νικητές χωρίς ηγέτη - Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι χωρίς ταυτότητα και ιδεολογική πυξίδα

Οι Δημοκρατικοί απέκτησαν στις ενδιάμεσες εκλογές σχεδόν όλα όσα χρειάζονταν για να περιορίσουν τον Ντόναλντ Τραμπ. Δεν απέκτησαν, όμως, ούτε αδιαμφισβήτητο ηγέτη, ούτε απάντηση στο ερώτημα τι θα ακολουθήσει ύστερα από αυτόν. Η σαρωτική νίκη της 3ης Νοεμβρίου τούς επιστρέφει τον έλεγχο του Κογκρέσου και ενισχύει τις προσδοκίες επιστροφής στον Λευκό Οίκο. Ταυτόχρονα, το εύρος της επιτυχίας στις εκλογές καθιστά την εσωκομματική αναμέτρηση δύσκολη υπόθεση: αφού κέρδισαν υποψήφιοι από διαφορετικές πτέρυγες, ποιος δικαιούται να υποστηρίξει ότι η δική του πολιτική αποτελεί τη συνταγή για το 2028;

Στους Ρεπουμπλικανούς η σειρά των ερωτημάτων αντιστρέφεται. Εχουν πρόεδρο για την επόμενη διετία, αλλά δεν γνωρίζουν ποιος μπορεί να τον διαδεχθεί και με ποιο πρόγραμμα. Ο Τραμπ παραμένει το ισχυρότερο σημείο αναφοράς της κομματικής βάσης, ενώ η πολιτική του έχει μόλις υποστεί βαριά εκλογική αποδοκιμασία.

Οποιος διεκδικήσει το χρίσμα, θα πρέπει να εξασφαλίσει την υποστήριξη ψηφοφόρων που εξακολουθούν να πιστεύουν στον Τραμπ και στη συνέχεια να προσεγγίσει εκείνους που απομακρύνθηκαν από τους Ρεπουμπλικανούς εξαιτίας του. Οι δύο παρατάξεις μπαίνουν έτσι στην προεδρική αναμέτρηση από εντελώς διαφορετικές αφετηρίες, με μια κοινή εκκρεμότητα: δεν έχουν αποφασίσει ποια Αμερική θέλουν να εκπροσωπήσουν μετά τη δεύτερη προεδρία Τραμπ.

Πολλές ερμηνείες

Το πρόβλημα των Δημοκρατικών δεν είναι ότι στερούνται πολιτικών θέσεων. Υπάρχει συμφωνία για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, την ενίσχυση της πρόσβασης στην περίθαλψη και την ανατροπή σημαντικών επιλογών της σημερινής κυβέρνησης. Δεν υπάρχει όμως αντίστοιχη συμφωνία για το πόσο μακριά πρέπει να φτάσουν, ποια συμφέροντα θα συγκρουστούν μαζί τους και πόσο πολιτικό κεφάλαιο είναι διατεθειμένοι να δαπανήσουν.

Η διάκριση έχει σημασία. Αλλο η αποκατάσταση επιδοτήσεων ασφάλισης υγείας, κι άλλο η μετάβαση σε ένα σύστημα καθολικής δημόσιας κάλυψης. Αλλο η κοινοβουλευτική διερεύνηση κυβερνητικών ενεργειών, κι άλλο η επιλογή να τεθεί στο επίκεντρο της διετίας μια νέα διαδικασία παραπομπής του προέδρου. Στο ίδιο κόμμα συνυπάρχουν όσοι θεωρούν ότι οι ψηφοφόροι ζήτησαν αποτελεσματικότερη διαχείριση και όσοι διαβάζουν το αποτέλεσμα ως απαίτηση βαθύτερης αλλαγής.

Η κάλπη πρόσφερε επιχειρήματα και στις δύο πλευρές. Η νίκη του Αμπντούλ Ελ Σαγέντ στο Μίσιγκαν και του Τρόι Τζάκσον στο Μέιν ενίσχυσε την προοδευτική πτέρυγα. Εδειξε ότι υποψήφιοι που αμφισβήτησαν ακόμη και το δημοκρατικό κατεστημένο μπορούν να κερδίζουν κρίσιμες αναμετρήσεις. Ταυτόχρονα, οι επιτυχίες πιο μετριοπαθών Δημοκρατικών σε συντηρητικές Πολιτείες έδωσαν τη δική τους απόδειξη εκλογικής χρησιμότητας.

Δεν προέκυψε, επομένως, ένας εσωκομματικός νικητής που θα μπορούσε να επιβάλει την ερμηνεία του. Η μεγάλη πλειοψηφία επιτρέπει σε διαφορετικές τάσεις να αισθάνονται δικαιωμένες. Αυτό είναι πλεονέκτημα για την έκταση της εκλογικής συμμαχίας, αλλά δυσκολεύει όταν πρέπει να μετατραπεί σε συγκεκριμένες αποφάσεις.
Η αμφισβήτηση έφτασε ήδη στην κοινοβουλευτική ηγεσία: προοδευτικοί ακτιβιστές και βουλευτές πιέζουν τους Τσακ Σούμερ και Χακίμ Τζέφρις, παρά την εκλογική επιτυχία. Η αντίφαση είναι μόνο φαινομενική. Για ένα τμήμα της βάσης, η μεγάλη νίκη αυξάνει την απαίτηση για αλλαγή προσώπων και μεθόδων. Δεν αποτελεί λόγο να αναβληθεί.

Οι υποψήφιοι

Η απουσία επικεφαλής για το 2028 δεν οφείλεται σε έλλειψη προσώπων. Οι Δημοκρατικοί διαθέτουν κυβερνήτες, γερουσιαστές και πολιτικούς με εθνική αναγνωρισιμότητα. Εκείνο που δεν διαθέτουν είναι έναν υποψήφιο γύρω από τον οποίο θα συγκλίνουν οι διαφορετικές προσδοκίες της παράταξης. Η επιτυχία στις ενδιάμεσες ενδέχεται μάλιστα να αυξήσει τις υποψηφιότητες: περισσότεροι βλέπουν πλέον μια προεδρική αναμέτρηση που αξίζει να διεκδικήσουν.

Ο κυβερνήτης της Πενσιλβάνια Τζος Σαπίρο έχει ένα ισχυρό επιχείρημα: την εκλογική αποτελεσματικότητα σε μια Πολιτεία καθοριστική για την προεδρία. Η δική του επιτυχία συνοδεύτηκε από ευρύτερα κέρδη για τους Δημοκρατικούς στην Πολιτεία. Για όσους αναζητούν έναν υποψήφιο με αποδεδειγμένη δυνατότητα να διευρύνει την επιρροή του κόμματος, το στοιχείο αυτό έχει μεγαλύτερη αξία από την τηλεοπτική παρουσία.

Ο Γκάβιν Νιούσομ έχει επενδύσει στην εθνική αντιπαράθεση με τον Τραμπ και την υποστήριξη Δημοκρατικών πέρα από την Καλιφόρνια. Οι κυβερνήτες Τζέι Μπι Πρίτσκερ και Γουές Μουρ βγήκαν επίσης ενισχυμένοι από τις επανεκλογές τους. Πρόκειται, ωστόσο, για διαφορετικές πολιτικές διαδρομές οι οποίες δεν απαντούν με τον ίδιο τρόπο στο ερώτημα πώς θα ανακτηθούν ψηφοφόροι έξω από τα ασφαλή δημοκρατικά ακροατήρια.

Η Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ παραμένει κεντρικό πρόσωπο της προοδευτικής πτέρυγας. Ο Πιτ Μπούτιτζετζ, η Κάμαλα Χάρις και ο Αντι Μπεσίρ βρίσκονται επίσης στη συζήτηση για το 2028. Η συμμετοχή τους, όμως, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Το ίδιο ισχύει και για πρόσωπα που αναδεικνύονται από τη συγκυρία χωρίς να έχουν ανακοινώσει προεδρική εκστρατεία.

Ενδεικτική της ρευστότητας είναι η έρευνα των Reuters/Ipsos που έγινε στις 12 Νοεμβρίου. Ο Τζον Οσοφ και ο Μπούτιτζετζ χαρακτηρίστηκαν «εξαιρετικοί» πιθανοί υποψήφιοι από το 29% των Δημοκρατικών, έναντι 23% για τους Χάρις και Νιούσομ και 15% για την Οκάσιο-Κορτέζ. Πρόκειται για αξιολόγηση προσώπων, όχι για πρόθεση ψήφου μεταξύ τους. Η έρευνα δεν αναδεικνύει νικητή των προκριματικών, αλλά καταγράφει ένα πεδίο χωρίς κυρίαρχη υποψηφιότητα.

Η επιλογή προσώπου θα εξαρτηθεί και από την απάντηση σε μια παλαιότερη διαφωνία: χρειάζονται έναν υποψήφιο που θα καθησυχάζει τους ψηφοφόρους του Κέντρου ή κάποιον που θα πείθει ότι μπορεί να αλλάξει τους οικονομικούς όρους της καθημερινότητάς τους; Οι δύο στόχοι μπορούν να συνυπάρξουν. Κανείς, όμως, δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να τους υπηρετήσει σε εθνική προεδρική εκστρατεία.
Η δοκιμασία

Προτού επιλέξουν υποψήφιο, οι Δημοκρατικοί θα κριθούν για την εξουσία που μόλις απέκτησαν. Το νέο Κογκρέσο αναλαμβάνει τον Ιανουάριο και οι πρώτες νομοθετικές προτεραιότητες αφορούν, μεταξύ άλλων, το κόστος υγείας και την απαγόρευση χρηματιστηριακών συναλλαγών για τα μέλη του. Για τα περισσότερα νομοσχέδια, όμως, απαιτούνται 60 ψήφοι στη Γερουσία για να ξεπεραστεί το διαδικαστικό εμπόδιο του filibuster.

Αυτό δημιουργεί μια δύσκολη πολιτική εξίσωση. Η εκλογική τους βάση περιμένει αποτελέσματα ανάλογα της νίκης. Το θεσμικό πλαίσιο απαιτεί σε πολλά ζητήματα διαπραγμάτευση με Ρεπουμπλικανούς, ενώ ο Τραμπ διατηρεί το δικαίωμα του βέτο. Οι Δημοκρατικοί θα έχουν αρκετή ισχύ για να εμποδίζουν, να ερευνούν και να επιβάλλουν συζήτηση, αλλά όχι απεριόριστη δυνατότητα να εφαρμόζουν όσα υποσχέθηκαν. Κάθε συμβιβασμός μπορεί να παρουσιαστεί ως απόδειξη αποτελεσματικότητας ή ως υποχώρηση. Κάθε σύγκρουση μπορεί να κινητοποιήσει τη βάση ή να ενισχύσει την εντύπωση ότι η Ουάσινγκτον παραμένει εγκλωβισμένη στον εαυτό της. Οι επίδοξοι προεδρικοί υποψήφιοι θα τοποθετούνται απέναντι σε αυτές τις επιλογές, ακόμη κι αν δεν βρίσκονται στο Κογκρέσο.

Στη μετεκλογική συνάντηση Δημοκρατικών στο Ντένβερ, η ανάγκη να υπάρξουν γρήγορα απτά αποτελέσματα αναδείχθηκε σε κεντρικό θέμα. Ο νεοεκλεγείς γερουσιαστής του Τέξας Τζέιμς Ταλαρίκο υπογράμμισε ότι οι πολίτες δεν μπορούν να περιμένουν την αποχώρηση Τραμπ. Αυτή είναι και η πιο απαιτητική πλευρά της νίκης: μέχρι τις εκλογές μπορούσαν να ζητούν δύναμη για να αλλάξουν την κατάσταση, τώρα πρέπει να εξηγούν τι θα κάνουν με τη δύναμη που έλαβαν.

Η αιτία της ήττας

Στην άλλη πλευρά, η αποτίμηση έχει αρχίσει χωρίς κοινά συμπεράσματα. Η επιστροφή στον παραδοσιακό συντηρητισμό, με έμφαση στη δημοσιονομική πειθαρχία και την ισχυρή αμερικανική παρουσία στο εξωτερικό, κινδυνεύει να αποξενώσει τμήματα του MAGA. Η συνέχιση της ίδιας πολιτικής κινδυνεύει να διατηρήσει μακριά ψηφοφόρους που μόλις εγκατέλειψαν τους Ρεπουμπλικανούς.

Το δίλημμα δεν λύνεται με την αντικατάσταση του Τραμπ από έναν νεότερο πολιτικό. Προϋποθέτει επιλογές για τον ρόλο του κράτους στην οικονομία, τις διεθνείς δεσμεύσεις των ΗΠΑ και τη σχέση ανάμεσα στην κομματική ταυτότητα και την προσωπική πίστη στον πρόεδρο. Η ήττα επιτρέπει να τεθούν αυτά τα ερωτήματα πιο ανοιχτά. Δεν έχει ακόμη δημιουργήσει πλειοψηφία υπέρ μιας συγκεκριμένης απάντησης.

Ο Τζέι Ντι Βανς επιχειρεί ήδη να δώσει τη δική του. Απέδωσε την εκλογική καταστροφή στον πόλεμο με το Ιράν και ζήτησε να τερματιστεί η σύγκρουση, να επικεντρωθούν στην ακρίβεια και να επανεξετάσουν τις εξωτερικές σχέσεις. Η παρέμβαση συνδέεται με την προσπάθειά του να προβάλει μια διακριτή πολιτική ταυτότητα, με οικονομικό εθνικισμό και μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στις στρατιωτικές επεμβάσεις.

Η επιλογή του πολέμου ως βασικής αιτίας της ήττας έχει σαφή σημασία για τη διαδοχή. Επιτρέπει στον Βανς να απευθυνθεί σε ψηφοφόρους του MAGA που θεωρούν ότι η κυβέρνηση απομακρύνθηκε από την υπόσχεση «Πρώτα η Αμερική». Του επιτρέπει επίσης να διεκδικήσει συνέχεια με τις αρχικές υποσχέσεις του κινήματος, ενώ αποστασιοποιείται από ένα βαρύ μέρος του κυβερνητικού απολογισμού.

Παραμένει, ωστόσο, αντιπρόεδρος αυτής της κυβέρνησης. Θα πρέπει να εξηγήσει πού διαφωνούσε, τι έκανε για να επηρεάσει τις αποφάσεις και γιατί η δική του προεδρία θα έχει διαφορετικό αποτέλεσμα. Η πρόσβαση στην εξουσία τού προσφέρει προβολή και οργανωτική ισχύ, αλλά του στερεί τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως εξωτερικός επικριτής.

Οχι άλλο MAGA;

Οι δυνητικοί ανταγωνιστές του εξετάζουν πλέον τις ευκαιρίες τους με διαφορετικούς όρους. Ο Ρον ΝτεΣάντις προβάλλει τη Φλόριντα ως παράδειγμα ρεπουμπλικανικής αντοχής. Ο Τεντ Κρουζ επικεντρώνει την κριτική του στην ανεπαρκή ανταπόκριση του κόμματος στις οικονομικές πιέσεις των νοικοκυριών. Οι διαφορετικές εξηγήσεις της ήττας λειτουργούν ήδη ως πρώτες προτάσεις για την επόμενη ηγεσία.

Ο Μάρκο Ρούμπιο παραμένει επίσης ισχυρό όνομα. Στην ίδια έρευνα των Reuters/Ipsos, το 45% των Ρεπουμπλικανών τον αξιολόγησε ως «εξαιρετικό» πιθανό υποψήφιο, έναντι 43% τον Βανς και 32% τον ΝτεΣάντις. Η διαφορά Ρούμπιο και Βανς βρίσκεται εντός του περιθωρίου σφάλματος. Κυρίως η θετική αξιολόγηση δεν ισοδυναμεί με απόφαση καθόδου ή εξασφαλισμένη εκλογική συμμαχία.

Ούτε ο Ρούμπιο ούτε ο ΝτεΣάντις μπορούν αυτομάτως να περιγραφούν ως επιστροφή στην προ Τραμπ εποχή. Η ουσιαστική διαφορά θα προκύψει από όσα θα επιλέξουν να διατηρήσουν, να αλλάξουν ή να απορρίψουν. Ενας λιγότερο συγκρουσιακός τόνος δεν συνιστά από μόνος του διαφορετικό πρόγραμμα. Και μια διαφορετική πολιτική δεν εξασφαλίζει ότι υπάρχει ήδη κομματικό ακροατήριο πρόθυμο να τη στηρίξει.

Ο Τραμπ εξακολουθεί να επηρεάζει αυτή τη διαδικασία. Η δυνατότητα να εγκρίνει, να επιτεθεί ή να στρέψει την προσοχή της βάσης σε έναν διεκδικητή παραμένει σημαντική. Η ήττα όμως καθιστά πιο δύσκολο να παρουσιαστεί οποιαδήποτε επιλογή διαδόχου ως αυτονόητη. Ακόμη και οι σύμμαχοι του Βανς εξακολουθούν να μιλάνε για πιθανή υποψηφιότητά του, όχι για ειλημμένη απόφαση.

Η μάχη του 2028 θα αρχίσει, συνεπώς, μέσα στα ίδια τα κόμματα. Οι Δημοκρατικοί πρέπει να μετατρέψουν μια μεγάλη συμμαχία αποδοκιμασίας σε αξιόπιστη πρόταση διακυβέρνησης. Οι Ρεπουμπλικανοί πρέπει να αποκαταστήσουν την εκλογική τους εμβέλεια χωρίς να διαλύσουν τη βάση που τους έφερε στην εξουσία. Για τους πρώτους, ο κίνδυνος είναι να θεωρήσουν ότι η νίκη τούς απάλλαξε από την ανάγκη αλλαγής. Για τους δεύτερους, ότι αρκεί να αλλάξουν υποψήφιο. Οι ψηφοφόροι έδωσαν ήδη την απάντησή τους για τη σημερινή διακυβέρνηση. Κανένα από τα δύο κόμματα δεν έχει εξασφαλίσει ακόμη την εμπιστοσύνη τους για την επόμενη.

Φωτογραφίες: Getty images / Ideal image