Σαξονία-Άνχαλτ: Το κόμμα του 5,3% που κρατά τα «κλειδιά» της εξουσίας, ποιο είναι το BSW

Αν και συγκέντρωσε μόλις 69.291 ψήφους, το BSW είναι ένα κόμμα το οποίο σήμερα βρίσκεται σε μία θέση που πολύ μεγαλύτερα κόμματα θα ζήλευαν. Το BSW πέρασε οριακά το κατώφλι του 5%, συγκέντρωσε 5,3% και εξέλεξε πέντε βουλευτές στο νέο Κοινοβούλιο της Σαξονίας-Άνχαλτ.

Το αποτέλεσμα μοιάζει μικρό μόνο μέχρι να δει κανείς τις υπόλοιπες έδρες. Το AFD, παρά το σαρωτικό 43,8%, σταμάτησε στις 39 από τις 83 έδρες. CDU, SPD, Πράσινοι και Αριστερά, όλοι μαζί, έχουν επίσης 39. Η απόλυτη πλειοψηφία βρίσκεται στις 42. Ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα βρίσκονται οι πέντε βουλευτές ενός κόμματος που δημιουργήθηκε πριν από λιγότερο από τρία χρόνια.

Τα συγκεκριμένα απλά η αλήθεια είναι μαθηματικά φαίνεται πως μπορούν επαρκώς να εξηγήσουν γιατί μετά τη μεγαλύτερη εκλογική νίκη στην ιστορία του AFD η συζήτηση στη Γερμανία δεν αφορά μόνο τον Ούλριχ Ζίγκμουντ. Αφορά εξίσου ένα κόμμα που μέχρι πριν από λίγες ημέρες δεν ήταν καν βέβαιο ότι θα μπει στο Κοινοβούλιο του Μαγδεμβούργου. Χωρίς το BSW, το AFD δεν έχει πλειοψηφία. Χωρίς το BSW, όμως, πλειοψηφία δεν έχει ούτε το σύνολο των τεσσάρων κομμάτων που επιμένουν ότι δεν πρόκειται να συνεργαστούν με το AFD. Για πρώτη φορά το «τείχος προστασίας» γύρω από το AFD δεν δοκιμάζεται μόνο από την εκλογική δύναμη της γερμανικής Ακροδεξιάς. Δοκιμάζεται από ένα μικρό κόμμα που δεν αποδέχεται ότι το AFD πρέπει να αποκλείεται εκ προοιμίου από κάθε πολιτική συνεννόηση.

Ένα κόμμα που δεν χωρά εύκολα ούτε στη Δεξιά ούτε και στην Αριστερά

Το BSW γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 2024 μετά τη ρήξη της Ζάρα Βάγκενκνεχτ με την Αριστερά – Die Linke. Μαζί της αποχώρησαν στελέχη και βουλευτές που θεωρούσαν ότι η παραδοσιακή γερμανική Αριστερά είχε απομακρυνθεί από τα κοινωνικά στρώματα που κάποτε αποτελούσαν τον πυρήνα της. Η Βάγκενκνεχτ έχτισε ένα διαφορετικό πολιτικό μείγμα: ισχυρό κοινωνικό κράτος, υψηλότερους μισθούς και συντάξεις, έλεγχο της ισχύος των μεγάλων επιχειρήσεων και κρατικές επενδύσεις από τη μία, αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, απόρριψη της πολιτικής ταυτότητας και της λεγόμενης «woke» ατζέντας και πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην εθνική οικονομία και κυριαρχία από την άλλη. Η γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Εκπαίδευσης το κατατάσσει γι’ αυτό συχνά στον δύσκολο για τα παραδοσιακά ευρωπαϊκά δεδομένα χώρο της «αριστερής συντηρητικής» πολιτικής.

Στην εξωτερική πολιτική η διαφοροποίηση είναι ακόμη εντονότερη. Το BSW αντιτάχθηκε στις παραδόσεις όπλων στην Ουκρανία, ζητά διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα, έχει πολεμήσει πολιτικά τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και υποστηρίζει ότι το υψηλό ενεργειακό κόστος που προέκυψε μετά τη ρήξη με τη Ρωσία πληρώνεται τελικά από τη γερμανική βιομηχανία και τα νοικοκυριά.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ το τοπικό του πρόγραμμα πήγε ακόμη πιο μακριά: αντίθεση στην αύξηση των στρατιωτικών δαπανών και στην επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, χαμηλότερες τιμές ενέργειας ακόμη και μέσα από νέες συνομιλίες με τη Ρωσία, αλλά ταυτόχρονα αυστηρότερες απελάσεις και περιορισμούς στην οικονομική μετανάστευση.

Αυτό το παράδοξο μείγμα είναι και η εξήγηση της σχέσης του με το AFD. Τα δύο κόμματα ξεκινούν από εντελώς διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις και διαφωνούν σοβαρά στην οικονομία, στο κοινωνικό κράτος και σε σειρά ζητημάτων παιδείας και κοινωνικής πολιτικής. Συναντώνται όμως σε ορισμένα από τα θέματα που κυριαρχούν σήμερα στην ανατολική Γερμανία: στη δυσπιστία απέναντι στις παραδοσιακές κομματικές ελίτ, στην κριτική της μεταναστευτικής πολιτικής, στην αντίθεση προς την πολιτική που ακολουθεί το Βερολίνο απέναντι στη Μόσχα και στην άποψη ότι η Γερμανία πληρώνει μεγάλο οικονομικό τίμημα για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο Τόμας Σούλτσε του BSW το είπε ανοιχτά μετά τις εκλογές: υπάρχουν «αρκετά κοινά σημεία», ιδιαίτερα στο ζήτημα της Ρωσίας και των κυρώσεων, ενώ οι βασικές διαφορές βρίσκονται στην οικονομία και την εκπαίδευση.

Από το 15% στην πολιτική επιβίωση

Η σημερινή θέση ισχύος κρύβει μία πολύ διαφορετική πραγματικότητα για το ίδιο το κόμμα. Το BSW ξεκίνησε εντυπωσιακά. Στις ευρωεκλογές του 2024 πήρε 6,2% σε ολόκληρη τη Γερμανία και λίγους μήνες αργότερα σημείωσε διψήφια ποσοστά στις εκλογές της Σαξονίας, της Θουριγγίας και του Βρανδεμβούργου. Στη Θουριγγία και στο Βρανδεμβούργο μπήκε μάλιστα σε κυβερνητικά σχήματα. Έπειτα ήρθε η πρώτη μεγάλη ήττα. Στις ομοσπονδιακές εκλογές του Φεβρουαρίου του 2025 συγκέντρωσε 4,981% – περίπου δύο εκατοστά κάτω από το όριο εισόδου – και έμεινε εκτός Bundestag.

Ακολούθησαν εσωτερικές συγκρούσεις, προβλήματα στις κυβερνητικές συνεργασίες του στα ανατολικά κρατίδια και η αποχώρηση της ίδιας της Βάγκενκνεχτ από την προεδρία. Από τον Δεκέμβριο του 2025 το κόμμα διοικείται από τον Φάμπιο Ντε Μάζι και την Αμίρα Μοχάμεντ Άλι, ενώ η Βάγκενκνεχτ διατηρεί καθοριστική ιδεολογική επιρροή ως επικεφαλής της επιτροπής θεμελιωδών αρχών. Ακόμη και το όνομα αλλάζει: από την 1η Οκτωβρίου προβλέπεται το BSW να σημαίνει «Συμμαχία για την Κοινωνική Δικαιοσύνη και την Οικονομική Λογική», ώστε το κόμμα να πάψει επισήμως να φέρει το όνομα της ιδρύτριάς του.
Μόνο που η Σαξονία-Άνχαλτ του χάρισε κάτι πολύ πιο σημαντικό από ένα καλό ποσοστό. Του έδωσε λόγο ύπαρξης.

Πέντε βουλευτές, δύο δρόμοι προς την εξουσία

Με 39 έδρες το AFD χρειάζεται τρεις ακόμη ψήφους. Το BSW διαθέτει πέντε. Μία επίσημη συνεργασία των δύο θα έδινε 44 έδρες και καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ακριβώς 44 έδρες όμως θα είχε και μία εντελώς διαφορετική συμμαχία: CDU, SPD, Πράσινοι, Αριστερά και BSW. Το μικρότερο κόμμα του νέου Κοινοβουλίου είναι επομένως το μοναδικό που μπορεί αριθμητικά να προσφέρει πλειοψηφία και στις δύο πλευρές.

Το ίδιο το BSW είχε προετοιμάσει αυτή τη θέση πολύ πριν ανοίξουν οι κάλπες. Η πρότασή του για τη Σαξονία-Άνχαλτ δεν ήταν ένας κλασικός συνασπισμός. Μιλούσε για μία «κυβέρνηση πολιτών», με έναν υπερκομματικό πρωθυπουργό και νομοσχέδια που θα περνούν με διαφορετικές πλειοψηφίες ανάλογα με το θέμα. Στο μοντέλο αυτό δεν υπάρχει «τείχος προστασίας» απέναντι στο AFD. Υπάρχει συνεργασία όπου υπάρχει συμφωνία και απόρριψη όπου υπάρχει διαφωνία. Τον Ιούνιο μάλιστα το BSW είχε αποστείλει επιστολή στην ομοσπονδιακή ηγεσία του AFD απορρίπτοντας ρητά τη λογική του αποκλεισμού και ζητώντας κυβερνήσεις με μεταβαλλόμενες πλειοψηφίες στις οποίες θα μπορεί να συμμετέχει και το AFD.

Μετά το αποτέλεσμα η Κλαούντια Βίτιγκ, μία από τους δύο επικεφαλής του BSW στο κρατίδιο, απέκλεισε τόσο την αυτόματη στήριξη του Ζίγκμουντ όσο και την επανεκλογή του Χριστιανοδημοκράτη Σβεν Σούλτσε. Επανέφερε την πρόταση για υπερκομματικό πρωθυπουργό, αλλά πρόσθεσε κάτι πολύ πιο βαρύ: μετά το 43,8% του AFD, θεωρεί «εντελώς αντιδημοκρατικό» να μην έχει το κόμμα κάποιου είδους συμμετοχή στη διακυβέρνηση. Την ίδια στιγμή ο Τόμας Σούλτσε ξεκαθάρισε ότι το BSW είναι έτοιμο να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με το AFD.

Γιατί η Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να αλλάξει το BSW αλλά και τη Γερμανία

Για το BSW το δίλημμα είναι τεράστιο. Αν βοηθήσει το AFD να κυβερνήσει, ακόμη και μέσω ανοχής ή μίας έμμεσης κοινοβουλευτικής συμφωνίας, θα συνδέσει το όνομά του με την πρώτη κυβέρνηση υπό το AFD σε γερμανικό κρατίδιο. Θα είναι η πολιτική δύναμη που θα έχει ανοίξει την πόρτα την οποία CDU, SPD, Πράσινοι και Αριστερά κρατούν κλειστή εδώ και χρόνια. Αν αντίθετα ταχθεί μαζί με τα τέσσερα κόμματα εναντίον του AFD, θα πρέπει να εξηγήσει στους ψηφοφόρους του γιατί εγκαταλείπει μία από τις βασικές του θέσεις: ότι δεν μπορεί ένα κόμμα με σχεδόν 44% να αποκλείεται από κάθε διαδικασία μόνο και μόνο επειδή τα υπόλοιπα κόμματα αρνούνται να συνομιλήσουν μαζί του.

Υπάρχει και κάτι ακόμη. Για ένα BSW που μετά την αποτυχία εισόδου στη Bundestag και τις εσωτερικές κρίσεις έδινε μάχη πολιτικής επιβίωσης, η Σαξονία-Άνχαλτ προσφέρει ξανά εθνική επιρροή. Οι πέντε βουλευτές του Μαγδεμβούργου μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο το ποιος θα κυβερνήσει ένα κρατίδιο δύο εκατομμυρίων κατοίκων, αλλά και το αν το γερμανικό «τείχος προστασίας» απέναντι στο AFD θα αντέξει στην πρώτη πραγματική δοκιμασία εξουσίας.

Η ειρωνεία της κάλπης είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Το AFD πήρε σχεδόν εννέα φορές περισσότερες ψήφους από το BSW. Κέρδισε 39 έδρες απέναντι σε πέντε. Σάρωσε σχεδόν ολόκληρο το κρατίδιο και έφθασε όσο ποτέ άλλοτε κοντά στην αυτοδυναμία. Παρ' όλα αυτά, για να μετατρέψει αυτή τη νίκη σε εξουσία μπορεί να χρειαστεί την έγκριση ενός κόμματος που πέρασε το όριο εισόδου στο Κοινοβούλιο για περίπου 3.500 ψήφους.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ το 43,8% κέρδισε τις εκλογές. Το 5,3% όμως μπορεί να αποφασίσει ποιος θα κυβερνήσει.