Με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα ο εορτασμός της 26ης Οκτωβρίου στο ΑΠΘ

Παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα, πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026, ο επίσημος εορτασμός της Ημέρας του Πολιούχου της Θεσσαλονίκης Αγίου Δημητρίου, της 114ης Επετείου της Απελευθέρωσης της πόλης και του Έπους του '40.

Ο Πρύτανης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου, Καθηγητής Κυριάκος Αναστασιάδης, στην προσφώνησή του, εστιάζοντας στη σύνδεση της ιστορικής μνήμης με τις προκλήσεις του μέλλοντος, αναφέρθηκε στη σημασία της 26ης Οκτωβρίου 1912, ημέρας απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης από την οθωμανική κυριαρχία, κατά την επετειακή εκδήλωση στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Ανέδειξε την ελευθερία ως θεμελιώδη αξία, η οποία στηρίζεται στη γνώση, την ισχύ και την τολμηρή πράξη, συστατικά τα οποία υπηρετεί το Πανεπιστήμιο. Όπως υπογράμμισε, ότι η ελευθερία δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική κατάκτηση ή μια αφηρημένη αξία, αλλά προϋποθέτει συγκεκριμένα θεμέλια: «τη γνώση, την ισχύ και την τολμηρή πράξη».

Αναφερόμενος στους αγώνες που προηγήθηκαν της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης, αλλά και στην επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, επισήμανε ότι οι μεγάλες ιστορικές στιγμές δεν θα είχαν την ίδια σημασία χωρίς την προετοιμασία, τη γνώση, τις συμμαχίες και τη συλλογική δράση των ανθρώπων που τις διαμόρφωσαν.

Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε τον ρόλο της δημόσιας Ανώτατης Εκπαίδευσης, επισημαίνοντας ότι η συμβολή της υπερβαίνει τη μετάδοση γνώσεων. Όπως σημείωσε, τα πανεπιστήμια αποτελούν παράγοντες εθνικής ισχύος, διεθνούς επιρροής, οικονομικής ανάπτυξης και τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας, ιδιαίτερα σε μια εποχή διεθνών ανακατατάξεων και αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων. «Το Πανεπιστήμιο δεν είναι αποθήκη γνώσης. Είναι μηχανή ελευθερίας», είπε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι αποστολή του είναι να προσελκύει ταλέντο, να ενισχύει την επιστημονική παραγωγή, να καλλιεργεί την κριτική σκέψη και να μετατρέπει τη γνώση σε δημιουργία και καινοτομία. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην έρευνα, την ανακάλυψη και την επιχειρηματικότητα, ως εκφράσεις της τολμηρής εφαρμογής της γνώσης στην πράξη.

Αναφερόμενος στον προσκεκλημένο της εκδήλωσης, τον Βρετανό ιστορικό Sir Roderick Beaton, παρουσίασε το έργο του ως σημαντική συμβολή στη διεθνή κατανόηση της ελληνικής ιστορικής και πολιτισμικής διαδρομής. Η ομιλία του, με τίτλο «Από τον Άγιο Δημήτριο στο ΟΧΙ του Μεταξά», επιχειρεί να αναδείξει τις συνδέσεις ανάμεσα στην πίστη, την εθνική ταυτότητα, την ιστορική αυτογνωσία και την ελευθερία.

Απευθυνόμενος στον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, ο Πρύτανης τόνισε τη σημασία της ιστορικής γνώσης χωρίς εγκλωβισμό στο παρελθόν, επισημαίνοντας την ανάγκη υπεράσπισης της εθνικής ταυτότητας σε συνδυασμό με τον ανοιχτό διάλογο με τον υπόλοιπο κόσμο. Όπως σημείωσε, η αυτοπεποίθηση που αντλείται από την Ιστορία αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο μέσα από όσα δημιουργούνται για το μέλλον.

Ιδιαίτερο μήνυμα απηύθυνε στις φοιτήτριες και τους φοιτητές, καλώντας τους να αναμετρηθούν με τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής τους και να επιλέξουν τις αξίες που θέλουν να υπερασπιστούν. «Ναι στην ελευθερία. Ναι στη δημοκρατία. Ναι στη γνώση απέναντι στην άγνοια. Ναι στη δημιουργία απέναντι στην παραίτηση. Ναι στην αλήθεια απέναντι στην παραπληροφόρηση», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η επέτειος της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης δεν καλεί τις νεότερες γενιές να παραμένουν στραμμένες στο παρελθόν, αλλά να γνωρίζουν την ιστορία τους ώστε να διαμορφώνουν ελεύθερα το μέλλον τους. «Να δημιουργήσετε όσα εμείς δεν μπορέσαμε. Και να παραδώσετε κάποτε στους επόμενους μια Ελλάδα καλύτερη από αυτήν που παραλάβατε», ήταν το μήνυμά του.

Τον Πανηγυρικό της ημέρας εκφώνησε ο Ομότιμος Καθηγητής της Έδρας Κοραή Νεοελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Λογοτεχνίας του King’s College London, Sir Roderick Beaton, με τίτλο: «Από τον Άγιο Δημήτριο στο “Όχι” του Μεταξά».

Στην ομιλία του, αναφέρθηκε στον διαχρονικό ρόλο του Αγίου Δημητρίου ως προστάτη της Θεσσαλονίκης και ανέδειξε το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο που οδήγησε στο «Όχι» της 28ης Οκτωβρίου 1940, εστιάζοντας στις γεωπολιτικές ισορροπίες της εποχής, στους διπλωματικούς χειρισμούς του Ιωάννη Μεταξά και στην απόφαση της Ελλάδας να υπερασπιστεί την ελευθερία και την ανεξαρτησία της.

Ξεκινώντας από την παράδοση που θέλει τον Άγιο Δημήτριο προστάτη της Θεσσαλονίκης, ο ιστορικός αναφέρθηκε στη χρονική εγγύτητα της εορτής του με την απελευθέρωση της πόλης το 1912 και την επέτειο του 1940, συνδέοντας τα ιστορικά γεγονότα με τη διαχρονική διεκδίκηση της ελευθερίας.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην εξωτερική πολιτική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, επισημαίνοντας ότι, παρά τον αυταρχικό και φασιστικό χαρακτήρα του, ο Ιωάννης Μεταξάς ακολούθησε διαφορετική στρατηγική από εκείνη του Μουσολίνι και του Χίτλερ, οι οποίοι προωθούσαν επεκτατικές πολιτικές. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Ελλάδα επιδίωκε να αποφύγει μια νέα πολεμική περιπέτεια και να διασφαλίσει την εδαφική της ακεραιότητα. Ο Beaton αναφέρθηκε στις προσπάθειες του Μεταξά να εξασφαλίσει βρετανική υποστήριξη, αλλά και στις επαφές του με τη ναζιστική Γερμανία, καθώς η ελληνική κυβέρνηση αναζητούσε τρόπους να αποτρέψει την ιταλική επιθετικότητα. Όπως προκύπτει από τα ημερολόγια του τότε πρωθυπουργού, οι επιλογές της χώρας διαμορφώνονταν υπό την πίεση των συσχετισμών ισχύος και της αβεβαιότητας για την έκβαση του πολέμου.

Καθοριστικό σημείο αποτέλεσε η 28η Οκτωβρίου 1940, όταν ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι επέδωσε στον Μεταξά τελεσίγραφο, απαιτώντας την ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων από ελληνικό έδαφος και την παράδοση στρατηγικών θέσεων. Ο ιστορικός διευκρίνισε ότι η περίφημη απάντηση δεν διατυπώθηκε στα ελληνικά ως «Όχι», αλλά πιθανότατα στα γαλλικά: «Donc, Monsieur, c’est la guerre» («Σε αυτή την περίπτωση, κύριε, έχουμε πόλεμο»). Σύμφωνα με τον ίδιο, η απόφαση αυτή μετέβαλε ριζικά τη θέση του Μεταξά, ο οποίος μέχρι τότε επιδίωκε να κρατήσει τη χώρα μακριά από τον πόλεμο. Η αντίσταση στην ιταλική εισβολή συσπείρωσε τον ελληνικό λαό, υπερβαίνοντας τις βαθιές πολιτικές και ιδεολογικές διαιρέσεις της εποχής. «Αυτό που διακυβευόταν ήταν η ίδια η ελευθερία των Ελλήνων», ήταν το βασικό νόημα της ιστορικής αυτής επιλογής, όπως το ανέδειξε ο ομιλητής.

Ο Βρετανός ιστορικός στάθηκε επίσης στις ελληνικές στρατιωτικές επιτυχίες στο αλβανικό μέτωπο τον χειμώνα του 1940-1941, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα πέτυχε την πρώτη νίκη εναντίον των δυνάμεων του Άξονα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πριν από τη γερμανική επέμβαση τον Απρίλιο του 1941.

Κλείνοντας, συνέδεσε την επέτειο του «Όχι» με τους διαχρονικούς αγώνες των Ελλήνων για ελευθερία και αυτοδιάθεση, από την Επανάσταση του 1821 έως τους Βαλκανικούς Πολέμους και την αντίσταση του 1940, αποτίοντας φόρο τιμής σε όσους πολέμησαν για την υπεράσπιση της χώρας.

Η Τελετή ξεκίνησε με το Απολυτίκιο του Αγίου Δημητρίου από τη Χορωδία «Γιάννης Μάντακας» του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, υπό τη διεύθυνση της Εριφύλης Δαμιανού.

Στο μουσικό μέρος της εκδήλωσης, η Συμφωνική Ορχήστρα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου ερμήνευσε έργα Aaron Copland, Μίκη Θεοδωράκη και Edward Elgar. Με την Ορχήστρα συνέπραξε η Χορωδία «Γιάννης Μάντακας» του Αριστοτελείου και το Χορωδιακό Εργαστήρι του Τμήματος Μουσικών Σπουδών, σε διδασκαλία της Εριφύλης Δαμιανού.

Τη Συμφωνική Ορχήστρα και τις χορωδίες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου διεύθυνε ο Αν. Καθηγητής του Τμήματος Μουσικών Σπουδών Βλαδίμηρος Συμεωνίδης.

Η Τελετή του εορτασμού της 26ης Οκτωβρίου ολοκληρώθηκε με τον Εθνικό Ύμνο από τα μουσικά σύνολα του Πανεπιστημίου.