Ερευνητικές υποτροφίες στις «Ελληνικές Σπουδές» του Harvard σε Ελλάδα και Κύπρο, οι βασικές προθεσμίες

Μια σειρά ερευνητικών ευκαιριών για επιστήμονες, που μελετούν τον ελληνικό κόσμο, από διαφορετικές αφετηρίες και με διαφορετικά επιστημονικά εργαλεία, προσφέρει και φέτος το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard.

Οι αιτήσεις για τον νέο κύκλο των προγραμμάτων που αφορούν το ακαδημαϊκό έτος 2027–2028 έχουν ήδη ανοίξει και η καταληκτική προθεσμία υποβολής των σχετικών αιτήσεων είναι η 2α Νοεμβρίου 2026. Πρόκειται για τέσσερα διαφορετικά προγράμματα, με διαφορετικές προϋποθέσεις, τόπους διεξαγωγής και μορφές υποστήριξης, τα οποία απευθύνονται κυρίως σε μεταδιδακτορικούς ερευνητές και ερευνήτριες.

Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό ή στο κύρος των υποτροφιών. Βρίσκεται κυρίως στο τι εννοεί το Harvard όταν μιλά για «Hellenic Studies» – Ελληνικές Σπουδές.

Ο όρος δεν περιορίζεται στις παραδοσιακές κλασικές σπουδές, ούτε σημαίνει αποκλειστικά φιλολογία, αρχαία ιστορία ή αρχαιολογία. Αντίθετα, το Κέντρο χρησιμοποιεί έναν ευρύ ορισμό, που επιτρέπει σε ερευνητές από διαφορετικούς κλάδους να προσεγγίσουν τον ελληνικό κόσμο με σύγχρονες, διεπιστημονικές μεθόδους.

Για παράδειγμα, στον τρέχοντα κύκλο, συναντά κανείς αρχαιολόγους και ιστορικούς, αλλά και ερευνήτρια αρχαίας φιλοσοφίας, ενώ στο πρόγραμμα Ηθικής της Τεχνητής Νοημοσύνης συμμετέχει ανθρωπογεωγράφος. Τα ερευνητικά αντικείμενα εκτείνονται από τον Αριστοτέλη και τη θρησκεία της αρχαίας Σπάρτης έως τα οικοσυστήματα δεδομένων και την τεχνητή νοημοσύνη στην περιφέρεια της Ελλάδας.

Τέσσερις διαφορετικές διαδρομές έρευνας

Για το ακαδημαϊκό έτος 2027–2028 είναι αυτή τη στιγμή ανοιχτές τέσσερις κατηγορίες υποτροφιών.

Υποτροφίες για νέους ερευνητές και ερευνήτριες σε Ελλάδα και Κύπρο:

Το πρόγραμμα Early Career Fellowships in Hellenic Studies in Greece and Cyprus απευθύνεται σε μεταδιδακτορικούς ερευνητές και ερευνήτριες, που βρίσκονται στην Ελλάδα ή την Κύπρο και των οποίων η έρευνα συνδέεται ευρύτερα με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε projects, που απαιτούν συνεχή πρόσβαση σε υλικό επιτόπου – όπως αρχεία, βιβλιοθήκες, αντικείμενα, αρχαιολογικούς χώρους ή άλλες πηγές, που βρίσκονται στην Ελλάδα ή την Κύπρο.

Για τον νέο κύκλο προβλέπονται έως πέντε θέσεις. Η υποτροφία ανέρχεται σε 12.000 δολάρια, ενώ οι υπότροφοι έχουν επίσης τη δυνατότητα σύντομων επισκέψεων στις εγκαταστάσεις του Κέντρου στο Ναύπλιο και στην Ουάσιγκτον. Η διάρκεια του διορισμού είναι ένα ακαδημαϊκό έτος, από 1η Ιουλίου 2027 έως 30 Ιουνίου 2028.

Βασική προϋπόθεση είναι οι υποψήφιοι να έχουν ολοκληρώσει το διδακτορικό τους πριν από την 1η Ιουλίου 2026 και να είναι πολίτες ή μόνιμοι κάτοικοι Ελλάδας ή Κύπρου.

Κοινή υποτροφία Harvard – Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών:

Μια δεύτερη δυνατότητα προκύπτει από τη συνεργασία του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών με το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Πρόκειται για μία κοινή μεταδιδακτορική υποτροφία, με ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα γεωγραφική διάσταση: ο ερευνητής θα περάσει μέρος της περιόδου στην Ουάσιγκτον και μέρος στην Αθήνα.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ερευνητικά αντικείμενα, όπως η αρχαία ιστορία, η επιγραφική, η νομισματική και η κλασική αρχαιολογία, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για πεδία όπως η μελέτη του χρώματος, η εικονογραφία, η ταφική αρχαιολογία και τα GIS. Η διπλή παρουσία στις δύο ερευνητικές κοινότητες αποτελεί ουσιαστικό μέρος της υποτροφίας, καθώς το πρόγραμμα σχεδιάστηκε για projects, που μπορούν να ωφεληθούν τόσο από τις βιβλιοθήκες και τις υποδομές του CHS, όσο και από την πρόσβαση σε αρχεία, αντικείμενα και αρχαιολογικό υλικό στην Αθήνα.
Η προθεσμία και εδώ είναι η 2α Νοεμβρίου 2026.

Έρευνα στην Ουάσιγκτον:

Το βασικό πρόγραμμα Fellowships in Hellenic Studies αφορά μεταδιδακτορικούς ερευνητές και ερευνήτριες, που θα πραγματοποιήσουν την έρευνά τους στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στην Ουάσιγκτον.

Οι υποτροφίες μπορούν να έχουν διάρκεια ενός εξαμήνου –φθινοπωρινού ή εαρινού– ή ολόκληρου ακαδημαϊκού έτους. Για ένα εξάμηνο το ανώτατο ποσό του stipend φτάνει τα 25.000 δολάρια, ενώ για πλήρες ακαδημαϊκό έτος τα 52.500 δολάρια, με προσαρμογή ανάλογα με τις ατομικές συνθήκες και την υποστήριξη από άλλες πηγές.

Η υποτροφία περιλαμβάνει επίσης στέγαση στο Κέντρο και επιδοτούμενη ασφάλιση υγείας, καθώς και πρόσθετη οικονομική υποστήριξη για επαγγελματικά ταξίδια και ερευνητικές δαπάνες.

Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν διδακτορικό στην κλασική φιλολογία ή σε συναφές πεδίο και να έχουν ολοκληρώσει την υποστήριξη της διατριβής τους πριν από την 1η Ιουλίου 2026. Για την αίτηση απαιτούνται, μεταξύ άλλων, αναλυτική ερευνητική πρόταση έως 1.000 λέξεις, βιογραφικό και δείγμα δημοσιευμένης ή υπό δημοσίευση εργασίας έως 10.000 λέξεις.

Και μια τέταρτη, μικρότερη αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διαδρομή:

Το Κέντρο προσφέρει επίσης περιορισμένο αριθμό Θερινών Ερευνητικών Υποτροφιών στις Ελληνικές Σπουδές στην Ουάσιγκτον.
Αφορούν μεταδιδακτορικούς ερευνητές και ερευνήτριες και έχουν διάρκεια τεσσάρων εβδομάδων, από 30 Ιουνίου έως 28 Ιουλίου 2027. Και εδώ, η προθεσμία υποβολής αιτήσεων είναι η 2α Νοεμβρίου 2026.

Όταν οι «Ελληνικές Σπουδές» συναντούν την ανθρωπογεωγραφία και την τεχνητή νοημοσύνη

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας, αποτελεί το γεγονός ότι αποτυπώνει μια διαφορετική αντίληψη για το τι μπορεί να σημαίνει σήμερα η μελέτη του ελληνικού κόσμου.

Δεν πρόκειται μόνο για την αναζήτηση νέων ερμηνειών σε αρχαία κείμενα ή για την ανασκαφή και τεκμηρίωση αρχαιολογικών ευρημάτων. Η έρευνα μπορεί να κινείται σε απρόσμενες διαδρομές, αρκεί να υπάρχει ουσιαστική σύνδεση με τον ελληνικό κόσμο και να τεκμηριώνεται επιστημονικά.

Η σύνδεση αυτή φαίνεται καθαρά από την ομάδα των υποτρόφων του ακαδημαϊκού έτους 2026–2027: Η Δανάη Λιοδάκη, ανθρωπογεωγράφος και ερευνητική συνεργάτιδα στο Imperial College London, πραγματοποιεί έρευνα για την υλικότητα της τεχνητής νοημοσύνης και τις κριτικές γεωγραφίες και οικολογίες των δεδομένων στην περιφέρεια της Ελλάδας. Η αρχαιολόγος Edyta Marzec μελετά τις κεραμικές και αγροτικές οικονομίες στις Κυκλάδες κατά την ελληνιστική περίοδο, ενώ ο ερευνητής Φαίδων Μουδόπουλος-Αθανασίου συνδέει την αρχαιολογία του τοπίου με την περιβαλλοντική ιστορία μέσα από τη μελέτη των ιερών αλσών της βορειοδυτικής Ελλάδας.

Άλλες έρευνες αφορούν τον Αριστοτέλη και τη «ύλη της ζωής», την πολιτισμική πολιτική του Κλαυδίου, τη θρησκεία της αρχαίας Σπάρτης και τη σχέση τελετουργίας και σωματικής κίνησης.

Αξίζει να αναφερθεί, ακόμη, ότι προηγούμενος υπότροφος του προγράμματος, ο ερευνητής φιλοσοφίας της τεχνολογίας Γιάννης Περπερίδης, μελέτησε την έννοια της «ανοιχτότητας» στην τεχνητή νοημοσύνη και τη σχέση της με φιλοσοφικές, κοινωνικοπολιτικές και τεχνολογικές προσεγγίσεις. Η έρευνά του οδήγησε, μεταξύ άλλων, σε επιστημονικές δημοσιεύσεις, διεθνείς παρουσιάσεις και νέες συνεργασίες. Από την επιλογή αυτή προκύπτει, ότι η έρευνα γύρω από την Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται απαραίτητα ως έρευνα «για το παρελθόν». Μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για να εξεταστούν σύγχρονα ζητήματα – από το περιβάλλον και την τεχνολογία έως την κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο αλλάζει η σχέση ανθρώπου και μηχανής.

Κατά συνέπεια, ο όρος «Ελληνικές Σπουδές» λειτουργεί κυρίως ως πεδίο συνάντησης διαφορετικών επιστημών, όχι ως ένα στενό συνώνυμο των κλασικών σπουδών.

Και νέες ευκαιρίες τον Νοέμβριο

Ο κύκλος των ευκαιριών δεν σταματά στις αιτήσεις που είναι ήδη ανοικτές. Μέσα στον Νοέμβριο αναμένεται να προκηρυχθούν και τα προγράμματα για υποψήφιους διδάκτορες στις Ελληνικές Σπουδές και για την Ηθική της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ αναμένεται να ανακοινωθεί και μία νέα ερευνητική υποτροφία, με αντικείμενο που θα διευρύνει ακόμη περισσότερο το πεδίο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα για τους υποψήφιους διδάκτορες δεν περιορίζεται, επίσης, αποκλειστικά σε όσους προέρχονται από τμήματα κλασικών σπουδών. Στον προηγούμενο κύκλο, το Κέντρο είχε διευκρινίσει ότι μπορούν να υποβάλουν υποψηφιότητα υποψήφιοι διδάκτορες από διαφορετικές σχολές, εφόσον η έρευνά τους συνδέεται με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.

Μια ευκαιρία να μείνει η έρευνα κοντά στην Ελλάδα

Πέρα από το οικονομικό σκέλος, η αξία αυτών των προγραμμάτων βρίσκεται και στη δυνατότητα ένταξης των ερευνητών σε ένα διεθνές ακαδημαϊκό δίκτυο.

Οι υπότροφοι του Κέντρου δεν λαμβάνουν απλώς οικονομική ενίσχυση για να ολοκληρώσουν ένα project. Αποκτούν πρόσβαση σε ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες και ηλεκτρονικές πηγές του Harvard, συμμετέχουν σε επιστημονικές δραστηριότητες, παρουσιάζουν την έρευνά τους και έρχονται σε επαφή με ερευνητές από διαφορετικά πεδία. Οι ακριβείς παροχές διαφέρουν ανά πρόγραμμα.

Αυτή, θεωρείται και η πιο ουσιαστική διάσταση της πρωτοβουλίας καθώς ευνοείται η δημιουργία μιας διεθνούς ερευνητικής κοινότητας γύρω από την Ελλάδα, χωρίς η Ελλάδα να αντιμετωπίζεται ως απλώς ένα αντικείμενο μελέτης. Από έναν αρχαιολόγο που εξετάζει τα ίχνη μιας αρχαίας κοινωνίας έως έναν ανθρωπογεωγράφο που μελετά τις οικολογίες των δεδομένων και την τεχνητή νοημοσύνη στην ελληνική περιφέρεια, το κοινό νήμα είναι η προσπάθεια να φωτιστούν διαφορετικές όψεις του ελληνικού κόσμου με σύγχρονα επιστημονικά εργαλεία.

Σύμφωνα με το Κέντρο, αυτός είναι ο πιο σύγχρονος ορισμός των «Ελληνικών Σπουδών»: όχι μόνο η μελέτη όσων συνέβησαν στην Ελλάδα, αλλά η χρήση της Ελλάδας, του ελληνικού χώρου, της ιστορίας και του πολιτισμού της ως πεδίου για νέα ερωτήματα που αφορούν τον άνθρωπο, την κοινωνία, την επιστήμη και το μέλλον.

Οι βασικές προθεσμίες

Οι τέσσερις τρέχουσες προκηρύξεις του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Χάρβαρντ για το ακαδημαϊκό έτος 2027–2028 έχουν κοινή καταληκτική προθεσμία υποβολής αιτήσεων την Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026. Για το βασικό πρόγραμμα στην Ουάσιγκτον, οι συστατικές επιστολές μπορούν να υποβληθούν έως τις 9 Νοεμβρίου 2026.

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αναζητήσουν τις αναλυτικές προϋποθέσεις και να υποβάλουν αίτηση μέσα από τις επίσημες σελίδες του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Harvard.

Υπενθυμίζεται, ότι οι ευκαιρίες αφορούν νέους μεταδιδακτορικούς ερευνητές και ερευνήτριες σε Ελλάδα και Κύπρο,
μεταδιδακτορικούς ερευνητές και ερευνήτριες με δυνατότητα έρευνας στην Ουάσιγκτον,
έναν ερευνητή μέσω της κοινής υποτροφίας CHS–Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών,
και περιορισμένο αριθμό ερευνητών για τις θερινές υποτροφίες στην Ουάσιγκτον.

Περισσότερες πληροφορίες και οι αιτήσεις είναι διαθέσιμες στις επίσημες σελίδες του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών.