Μανίνα Ζουμπουλάκη: Η κακοποίηση είναι ακόμα ταμπού για πολύ κόσμο

Είναι μαζί σου στην αμμουδιά, στη θεϊκή δροσιά κάτω από την ομπρέλα ή στη ζεστή γωνιά στον καναπέ χωρίς να πιάνει χώρο. Μπορεί να γεμίσει οποιαδήποτε σιωπή και να διαλύσει ό,τι μέχρι πριν από λίγο έμοιαζε ανίκητο μέσα στο κεφάλι σου σε μια συνηθισμένη μέρα.

Η Μανίνα Ζουμπουλάκη έχει υπερδυνάμεις όταν βάζει λέξεις στο χαρτί και ένα βιβλίο της είναι αρκετό για να το αντιληφθείς, αλλά ποτέ δεν φτάνει. Ευτυχώς, ούτε στην ίδια. Γράφοντας μια ζωή «κάτι» -εκτός από δεκάδες μυθιστορήματα, κεντάει με άρθρα, σενάρια, θεατρικά και μιούζικαλ-, τώρα επιστρέφει στα βιβλιοπωλεία με το «Πεθαίνω για σένα» από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος και εμείς κοντά της για έναν καφέ με κεκάκια / κουλουράκια / τυροπιτάκια που μυστηριωδώς πάντα υπάρχουν γύρω της και στην τσάντα της, αλλά ποτέ δεν τα εντοπίζεις στη νεανική της φιγούρα.

Στο «Πεθαίνω για σένα» η ηρωίδα της ζει με την απειλή να καταλήξει ένα ακόμα θύμα στη λίστα με τις γυναικοκτονίες. Πώς φτάσαμε να είναι τόσο συχνό το έγκλημα αυτό; «Δεν νομίζω ότι είναι περισσότερες τώρα απ' ό,τι ήταν το ’60 ή το ’90, απλώς τώρα βγαίνουν στο φως, τώρα τους δίνεται δημοσιότητα. Παλιά, οι γυναίκες σκοτωνόντουσαν στα χωράφια, έπεφταν από σκάλες, μπαλκόνια, παράθυρα, πεθαίνανε στον ύπνο τους, γενικά έφευγαν από τη ζωή με λίγη ή πολλή βοήθεια από συζύγους/συντρόφους, μερικές φορές κι από πατεράδες, και δεν γινότανε ζήτημα. Ενώ έχουν αλλάξει λίγο τα πράγματα, το λίγο δεν είναι αρκετό: οι ποινές για τη δολοφονία γυναικών (η γυναικοκτονία δεν έχει αναγνωριστεί ως όρος) είναι ανάλαφρες, με επιείκεια για τον κακόμοιρο τον άντρα που έμεινε χήρος. Aσχετα που έμεινε χήρος επειδή την έφαγε λάχανο τη γυναίκα του, έχει ελαφρυντικά, βρασμό ψυχής, έγκλημα πάθους, πρότερο έντιμο βίο, οπότε, όποια ποινή κι αν επιβάλλει το δικαστήριο, τσουπ, σε τρία με πέντε χρόνια ο γυναικοκτόνος είναι έξω».

Πριν ξεκινήσει να γράφει, έκανε την έρευνα που συνηθίζει για κάθε της βιβλίο. «Αυτή τη φορά μίλησα με πολλές γυναίκες, διάβασα πολλή ειδησεογραφία, έκανα ρεπορτάζ με μανία, γιατί δεν γίνεται αλλιώς. Το κλασικό πατρόν είναι να δολοφονεί τη γυναίκα του ένας άντρας όταν εκείνη θέλει να τον χωρίσει, όταν υποψιάζεται ότι η καλή του έχει βρει άλλον, όταν δεν της επιτρέπει να συνεχίσει τη ζωή της χωρίς αυτόν, όταν εκείνη τον απορρίπτει, τον ξεπερνάει, όταν θέλει κάτι άλλο. Καλά, μερικές φορές ένας άντρας σκοτώνει τη γυναίκα του και για ψύλλου πήδημα, επειδή μπορεί. Ισως και επειδή η ποινή είναι της πλάκας. “Σε δυο-τρία χρόνια που θα βγω από τη φυλακή θα είμαι ο χειρότερος εφιάλτης σου!” είναι φράση που ειπώθηκε από σύζυγο στη γυναίκα του όταν εκείνος την απείλησε ότι θα τη σκοτώσει κι αυτή ανταπείλησε ότι θα τον καταγγείλει. Η κακοποίηση εξακολουθεί να είναι και ταμπού για πολύ κόσμο, ντρέπεσαι να πεις ότι σε χαστούκισε/έβρισε ο άνθρωπός σου (μορφωμένη, έξυπνη κοπέλα κ.λπ.; Και ποιος να το πιστέψει!). Στο “Πεθαίνω για σένα” προσπαθώ να δείξω πόσο καλύτερα θα ήταν όλα για τις ηρωίδες, αν μοιραζόντουσαν από την αρχή τα ζόρια τους αντί να τα κάνουν γαργάρα».

Λέει πως με όλο το υλικό που είχε συλλέξει, σκεφτόταν μήπως το δούλευε αντί για βιβλίο ως μελέτη πάνω στη γυναικοκτονία και στην ενδο-οικογενειακή βία, στην οποία επανέρχεται συχνά στα βιβλία της. «Είχα φτάσει περίπου στη μέση και η ηρωίδα ακόμα δεν είχε όνομα. Και αποφάσισα να μην τη βαφτίσω, να είναι ανώνυμη, μια οποιαδήποτε γυναίκα. Γιατί όλες όσες δολοφονούνται δεν είναι διαφορετικές από εμάς. Μια φίλη είχε τη γνωστή απορία, “μα, γιατί δεν φεύγει;”, και την κοίταζα ξαφνιασμένη γιατί δεν μπορεί να μην το καταλαβαίνεις. Δεν φεύγει η κακοποιημένη για πρακτικούς λόγους, επειδή δεν έχει λεφτά, δεν έχει σπίτι, έχει μωρό ή μικρό παιδί, έχει μωρά/παιδιά. Και για ψυχολογικο-συναισθηματικούς λόγους. Επειδή ελπίζει ότι θα σώσει τη σχέση, αλλά κυρίως επειδή ζει μέσα στον φόβο - και ο φόβος είναι παραλυτικό συναίσθημα, δεν σε αφήνει να ενεργήσεις καν, πόσο μάλλον να κινηθείς δυναμικά.

Τα πόδια σού κόβει, οπότε μένεις με κομμένα πόδια και τρως ξύλο ή ακούς πόσο ανόητη και άχρηστη είσαι μέχρι να το πιστέψεις. Σε μια πατριαρχική κοινωνία η ζωή της γυναίκας είναι δύσκολη, ενώ ο θάνατός της είναι ευκολάκι, το βλέπουμε στην καθημερινή ειδησεογραφία. Η οποία δεν μπορεί να σε αφήνει αδιάφορη αν είσαι γυναίκα - ή και αν είσαι κανονικός άνθρωπος». Η ενδοοικογενειακή βία είναι κορμός και σε ένα παλιότερο αλλά απολύτως σημερινό μυθιστόρημά της, το «Φερμουάρ». «Το κάναμε θεατρικό με τη Γαλήνη Τσεβά, η οποία σκηνοθετεί την υπέροχη θεατρική ομάδα Main Point στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης για τέσσερις παραστάσεις, οι τελευταίες στις 8 και 9 Ιουνίου».

Με τις σελίδες να τρέχουν σαν νερό και στις ιστορίες να βρίσκεις κομμάτια από εσένα, στα βιβλία της η Μανίνα σε μεταφέρει από το παρόν στο παρελθόν και στο μέλλον, σε μετ’ εμποδίων αγάπες και ανέλπιστους έρωτες, σε ξεκαρδιστικούς χαρακτήρες ή παγιδευμένες ψυχές που όλες σε αφήνουν με τη σιγουριά ότι η ζωή συνεχίζεται. «Τις φτιάχνω γεμάτες επιμονή και αισιοδοξία, στοιχεία που δεν έχω πάντα, αλλά καμιά φορά τα δανείζομαι από τις ηρωίδες μου».

Στο «Πεθαίνω για σένα», τώρα, έχει το ομώνυμο τραγούδι του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα να παίζει στο background. «Επειδή το μυθιστόρημά μου είναι η ιστορία ενός μεγάλου έρωτα, ταιριάζει γάντι στο τραγούδι, ας είναι μεταφορικό - το τραγούδι, γιατί ο έρωτας μπορεί και να είναι στην κυριολεξία δολοφονικός, το έχουμε χωνέψει. Παρά το δραματικό θέμα, είναι ένα αισιόδοξο μυθιστόρημα, με παρηγορεί το ότι έστω και αυτά τα λίγα έχουν αλλάξει, π.χ. το νοσηλευτικό προσωπικό μπορεί πια να καταγγείλει μια κακοποίηση χωρίς να κινδυνεύει με μηνύσεις, καταγγελίες κ.λπ. Και ελπίζω ότι θα αλλάξουν κι άλλα πράγματα σύντομα, ότι θα ’ναι πιο δίκαιη η ζωή για τα παιδιά μας, ότι η γυναίκα θα πάψει να είναι κτήμα ενός άντρα και ότι ο κακοποιητής, πόσο μάλλον ο γυναικοκτόνος, θα μπαίνει στη φυλακή για πάντα».

Λέει ότι το γράψιμο την έχει σώσει «από δαιμονάκια, σίγουρα». Με τα οποία έχει συμβιβαστεί πια - τα αντιμετωπίζει με συμπάθεια, κι ας τα έχει στριμώξει σε μια γωνίτσα το γράψιμο. Και σίγουρα έχει την άποψή της για τις σχέσεις: «Μάλλον δεν υπάρχει υγιής σχέση, όλες είναι ζαβές, κάποιες λειτουργούν για καιρό, κάποιες για λιγότερο καιρό. Δεν είμαι εξπέρ στις σχέσεις, απλώς μου φαίνεται μύθος η υγιής σχέση». Μητέρα τριών παιδιών, υποθέτεις πως όταν γράφει, ίσως και να έχει τη σκέψη ότι κάποια στιγμή θα διαβάσουν τις ιστορίες της. «Πολύ χλωμό να διαβάσουν βιβλίο μου, ειδικά τα μικρότερα - εδώ δεν διαβάζει ο μεγάλος που είναι “γενιά βιβλίου”. Δεν σκέφτομαι ποτέ τα παιδιά μου όταν γράφω. Σκέφτομαι φίλες μου που θα διαβάζουν και θα γελάσουν ή θα συγκινηθούν - ή και τα δύο». Ο,τι ακριβώς συμβαίνει δηλαδή ◆