Έναντι 190,4 εκατομμυρίων δολαρίων πωλήθηκε το βράδυ της Τετάρτης (18/11) στον οίκο Sotheby’s ένας
πίνακας του
Βίνσεντ βαν Γκογκ, καταρρίπτοντας το προηγούμενο
ρεκόρ δημοπρασίας για έργο του Ολλανδού ζωγράφου. Η πώληση πραγματοποιήθηκε έπειτα από μια έντονη διαμάχη για την προέλευση και την ιδιοκτησία του έργου, η οποία διευθετήθηκε μόλις δύο ημέρες πριν από τη δημοπρασία.
Πρόκειται για τον πίνακα «Châtaigniers en Fleurs» («Ανθισμένες καστανιές») του 1890, στον οποίο ο Βαν Γκογκ αποτύπωσε μια μεγάλη ανθισμένη καστανιά μέσα στο φως του δειλινού. Το έργο αποτέλεσε το ακριβότερο της μεγαλύτερης δημοπρασίας έργων τέχνης της χρονιάς, έχοντας προηγουμένως βρεθεί στο επίκεντρο διεκδίκησης από κληρονόμους Εβραίου εκδότη, η οικογένεια του οποίου το είχε πουλήσει το 1936, εν μέσω των ναζιστικών διώξεων.
Το ρεκόρ και η αμήχανη ατμόσφαιρα στη δημοπρασία
Παρότι η αίθουσα του Sotheby’s ήταν κατάμεστη, η διαδικασία πώλησης του πίνακα δεν συνοδεύτηκε από την έντονη αντιπαράθεση μεταξύ πλειοδοτών που θα περίμενε κανείς για ένα έργο τέτοιας αξίας.
Η τιμή-ρεκόρ, η οποία περιλαμβάνει και τις προμήθειες, είχε ουσιαστικά εξασφαλιστεί πριν ξεκινήσει η δημοπρασία, χάρη σε εγγύηση που κάλυπτε την πώληση.
Ο δημοπράτης Όλιβερ Μπάρκερ προσπάθησε επί περισσότερα από τρία λεπτά να προσελκύσει νέες προσφορές, χωρίς όμως να καταφέρει να δημιουργήσει ανταγωνισμό.
Στο πίσω μέρος της αίθουσας, ο Πατρίκ Ντραΐ, βασικός μέτοχος του Sotheby’s, παρακολουθούσε τη διαδικασία με σκυθρωπή έκφραση.
Παρά την υποτονική εξέλιξη της δημοπρασίας, το τελικό ποσό ξεπέρασε κατά πολύ το προηγούμενο ρεκόρ για πίνακα του Βαν Γκογκ. Αυτό είχε σημειωθεί το 2022 στον οίκο Christie’s, όταν ένα τοπίο από τη συλλογή του Πολ Άλεν, συνιδρυτή της Microsoft, είχε πωληθεί έναντι 117,2 εκατομμυρίων δολαρίων, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 133 εκατομμύρια δολάρια με σημερινές τιμές.
Η διεκδίκηση των κληρονόμων και η πώληση υπό τις ναζιστικές διώξεις
Η δημοπρασία κινδύνευσε να μην πραγματοποιηθεί, όταν μόλις την προηγούμενη εβδομάδα εμφανίστηκαν οι κληρονόμοι ενός παλαιότερου ιδιοκτήτη του πίνακα, διεκδικώντας δικαιώματα επί του έργου.
Πρόκειται για τους απογόνους του Σάμουελ Φίσερ, Γερμανοεβραίου εκδότη, η οικογένεια του οποίου είχε πουλήσει τον πίνακα το 1936.
Σύμφωνα με τους κληρονόμους, η πώληση εκείνη δεν είχε γίνει υπό ελεύθερες συνθήκες, αλλά υπό την πίεση των διώξεων που υφίσταντο οι Εβραίοι από το ναζιστικό καθεστώς.
Η διεκδίκηση προκάλεσε επείγουσες διαπραγματεύσεις με τους σημερινούς πωλητές, την οικογένεια Μπλακιέρ-Αριέτα από την Αργεντινή, στην κατοχή της οποίας βρισκόταν ο πίνακας.
Έπειτα από πολύωρες συνομιλίες τη Δευτέρα (16/11), οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία, οι οικονομικοί και νομικοί όροι της οποίας δεν δημοσιοποιήθηκαν.
Η συμφωνία επέτρεψε στον Sotheby’s να προχωρήσει κανονικά στη δημοπρασία, αποφεύγοντας μια ενδεχόμενη ακύρωση της πώλησης.
Ορισμένοι ειδικοί σε ζητήματα επιστροφής έργων τέχνης που είχαν αφαιρεθεί ή πωληθεί υπό εξαναγκασμό κατά τη ναζιστική περίοδο εξέφρασαν πάντως απορίες για το γεγονός ότι ο οίκος δημοπρασιών δεν είχε επικοινωνήσει νωρίτερα με τους κληρονόμους του Φίσερ.
Ο Sotheby’s αρνήθηκε να αποκαλύψει λεπτομέρειες της συμφωνίας.
Ο δικηγόρος των κληρονόμων, Γκούναρ Σνάμπελ, ο οποίος παρακολούθησε τη δημοπρασία, δήλωσε μετά την ολοκλήρωσή της:
«Η οικογένεια ελπίζει ότι το σημαντικό δημόσιο ενδιαφέρον για την υπόθεση αυτή, καθώς και η γρήγορη, δίκαιη και έντιμη επίλυσή της, θα προσφέρουν κάποια ενθάρρυνση σε άλλες οικογένειες που υπέστησαν διώξεις κατά τη ναζιστική εποχή».
Ένας πίνακας ζωγραφισμένος λίγο μετά την έξοδο του Βαν Γκογκ από το ψυχιατρείο
Το έργο έχει ιδιαίτερη σημασία και λόγω της περιόδου κατά την οποία δημιουργήθηκε.
Ο Βαν Γκογκ ζωγράφισε τη φωτισμένη από τον ήλιο σκηνή του δρόμου μόλις τέσσερις ημέρες μετά την άφιξή του στην Οβέρ-σιρ-Ουάζ, τη γαλλική κωμόπολη όπου εγκαταστάθηκε το 1890, έχοντας προηγουμένως περάσει έναν χρόνο σε ψυχιατρικό ίδρυμα.
Ο πίνακας θεωρείται το σημαντικότερο έργο της συλλογής Μπλακιέρ-Αριέτα, μιας αξιόλογης συλλογής ιμπρεσιονιστικής και μοντέρνας τέχνης που δημιούργησαν η Νέλι Αριέτα ντε Μπλακιέρ, κληρονόμος μεγάλης περιουσίας από τη βιομηχανία ζάχαρης της Αργεντινής, και ο σύζυγός της, Κάρλος Πέδρο Μπλακιέρ.
Η συλλογή αποτελούσε επί χρόνια στόχο του Sotheby’s, που επιδίωκε να αναλάβει την πώλησή της.
«Ονειρευόμασταν αυτή τη συλλογή εδώ και 20 χρόνια», δήλωσε ο ανώτερος σύμβουλος του οίκου, Σάιμον Σο.
Χάρη στον συμβιβασμό που επιτεύχθηκε με τους κληρονόμους του Φίσερ, ο Sotheby’s απέφυγε το ενδεχόμενο η πολυαναμενόμενη πώληση να μετατραπεί σε νομικό και εμπορικό αδιέξοδο.