Η συναυλία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (ΕΛΣ) στο Carnegie Hall

«Φτάσε όπου δεν μπορείς», η εμβληματική προτροπή του Νίκου Καζαντζάκη από το έργο του Αναφορά στον Γκρέκο αναφέρεται στο εισαγωγικό σημείωμα του προγράμματος της πρόσφατης συναυλίας που έδωσε η Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (ΕΛΣ) στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης, αντανακλώντας παράλληλα την πολυετή πορεία της ΕΛΣ μέχρι να βρεθεί σε μια από τις πιο ιστορικές σκηνές του κόσμου, με τη διαρκή υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ).

Η ΕΛΣ έχει βαθιές ρίζες, που εκτείνονται δεκαετίες πριν από την επίσημη ίδρυσή της το 1939, ενώ στην πλούσια καλλιτεχνική της διαδρομή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων σημαντικοί σταθμοί, όπως οι εμβληματικές παραστάσεις με τη Μαρία Κάλλας. Η σύγχρονη πορεία της προς τη διεθνή αναγνώριση σηματοδοτήθηκε από τη μετεγκατάστασή της στο υπερσύγχρονο, ειδικά σχεδιασμένο νέο της «σπίτι» στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), το οποίο δημιουργήθηκε μέσω δωρεάς-ορόσημο του ΙΣΝ και παραδόθηκε στην ελληνική κοινωνία το 2017.

Αξιοποιώντας αυτή τη δυναμική, το ΙΣΝ πραγματοποίησε δωρεά ύψους €20 εκατομμυρίων το 2018 για να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας νέας, τολμηρής καλλιτεχνικής ταυτότητας, με βασικούς άξονες την προσέγγιση ενός ευρύτερου κοινού στην Ελλάδα και την ανάπτυξη ισχυρών διεθνών συνεργασιών, που θα αναδείκνυαν την καλλιτεχνική της αριστεία και θα την καθιέρωναν στη συνείδηση ενός ευρύτερου κοινού, πέρα από τον στενό κύκλο των φίλων της όπερας στην Ελλάδα. Ακολούθησε μια σειρά σημαντικών διεθνών συνεργασιών και, το 2024, αναγνωρίζοντας τον αντίκτυπο της προηγούμενής του δωρεάς, το ΙΣΝ πραγματοποίησε πρόσθετη υποστήριξη προς την ΕΛΣ ύψους έως €11 εκατομμυρίων. Σκοπός της νέας δωρεάς ήταν η περαιτέρω ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της ΕΛΣ, η παροχή δωρεάν εισιτηρίων σε ανθρώπους που ίσως δεν είχαν φανταστεί ποτέ ότι η όπερα θα μπορούσε να τους αφορά, καθώς και η ενίσχυση της θεσμικής της υπόστασης και η διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς της.

Συνολικά πέρα από την υποστήριξη για τη δημιουργία των νέων εγκαταστάσεών της στο ΚΠΙΣΝ, το ΙΣΝ έχει διαθέσει από το 2012 δωρεές ύψους άνω των €39 εκατομμυρίων για τη στήριξη της ΕΛΣ. Ωστόσο, η σχέση των δύο οργανισμών υπερβαίνει κατά πολύ την οικονομική υποστήριξη. Βασίζεται σε ένα κοινό όραμα, σε κοινές αξίες και σε μια κοινή δέσμευση: να καταστήσουν τις τέχνες προσιτές σε ένα ευρύτερο κοινό στην Ελλάδα και διεθνώς.

«Τα τελευταία 14 χρόνια, έχουμε την τιμή να στεκόμαστε στο πλευρό της ΕΛΣ και να στηρίζουμε την αξιοσημείωτη πορεία της. Με αφετηρία την πλούσια ιστορία του και το σπουδαίο ανθρώπινο δυναμικό, ο οργανισμός εξελίχθηκε, από προσεκτικά, μετρημένα βήματα σε σταθερά και σίγουρα βήματα και, τελικά, σε τολμηρά άλματα προς τα εμπρός. Ένα από αυτά τα άλματα ήταν που οδήγησαν την ΕΛΣ στη σημερινή σκηνή», αναφέρει ο Πρόεδρος του ΙΣΝ, Ανδρέας Δρακόπουλος, στο εισαγωγικό σημείωμα του προγράμματος για τη συναυλία στο Carnegie Hall.

Η συναυλία, με τίτλο Nikos Kazantzakis: An Odyssey in Music, παρουσίασε έργα μουσικής εμπνευσμένα από τον Νίκο Καζαντζάκη, και περιλάμβανε τον περίφημο «Χορό του Ζορμπά» του Μίκη Θεοδωράκη από την ταινία Ζορμπάς, καθώς και συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι, του Νίκου Σκαλκώτα και του Δημήτρη Μητρόπουλου. Παρουσιάστηκε, επίσης, ένα εξαιρετικό έργο του Γιώργου Κουμεντάκη, ο οποίος, ως Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ, έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ανοδική πορεία της.
«Αυτός είναι ο σταθμός μιας πορείας που διανύθηκε βήμα-βήμα», αναφέρει επίσης ο Ανδρέας Δρακόπουλος στο σημείωμα. «Τα τελευταία εννιά χρόνια, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γιώργου Κουμεντάκη, η ΕΛΣ πορεύεται με τη φιλοδοξία να διασφαλίσει μια θέση ανάμεσα στα κορυφαία λυρικά θέατρα του κόσμου. Καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της πορείας, είμαστε περήφανοι που στηρίζουμε αυτό το όραμα και που στεκόμαστε στο πλευρό της εξαιρετικής ομάδας ανθρώπων που το κάνουν πραγματικότητα κάθε ημέρα».

Σε διάστημα λίγο παραπάνω από έναν χρόνο, η ΕΛΣ έχει ταξιδέψει, με την υποστήριξη του ΙΣΝ, σε όλη την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό, από την Κίνα μέχρι τη Νότια Αφρική, την Ιταλία και την Κύπρο, και τώρα και στις ΗΠΑ. Η συναυλία στο Carnegie Hall, σε έναν ιστορικό χώρο που αποτελεί συνώνυμο της μουσικής αριστείας, αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο, εάν και σίγουρα όχι το μοναδικό της αξιοσημείωτης πορείας της ΕΛΣ. Πρόκειται για μια πορεία, για την οποία αισθανόμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι που έχουμε στηρίξει.

Η συναυλία έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής από το κοινό, το οποίο χειροκρότησε όρθιο και συγκινημένο την Ορχήστρα της ΕΛΣ, τον αρχιμουσικό Βασίλη Χριστόπουλο, το Σύνολο Μάνος Χατζιδάκις και τις σολίστ Ανίτα Ρατσβελισβίλι και Μαρία Κωστράκη. Επιπλέον, η εκδήλωση είχε ιδιαίτερη συμβολική και συναισθηματική αξία για πολυάριθμα μέλη της ελληνοαμερικανικής κοινότητας που παρευρέθηκαν στην εκδήλωση, συμβάλλοντας στην ενίσχυση των δεσμών μεταξύ της ελληνικής διασποράς και της Ελλάδας, και καλλιεργώντας ένα αίσθημα συλλογικής υπερηφάνειας. Παράλληλα, αποτέλεσε μια ευκαιρία για το διεθνές κοινό να ανακαλύψει τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Η επιλογή ενός προγράμματος με έργα ελληνικής μουσικής εμπνευσμένα από την ελληνική λογοτεχνία προσέδωσε στη συναυλία μια ευρύτερη πολιτιστική διάσταση, αναδεικνύοντάς την σε μια ξεχωριστή παρουσίαση της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής δημιουργίας, πέρα από τα όρια μιας μουσικής παράστασης.

Το ΙΣΝ, καθώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την Ελλάδα, αισθάνεται ιδιαίτερα υπερήφανο για την παρουσίαση αυτής της εξαιρετικής ελληνικής παραγωγής σε μια από τις σημαντικές καλλιτεχνικές σκηνές των ΗΠΑ, η οποία ανέδειξε το ταλέντο και τη δημιουργικότητα των Ελλήνων καλλιτεχνών σε διεθνές επίπεδο. Παράλληλα, η επιτυχία αυτή αποτέλεσε μια ιδιαίτερα συγκινητική επιβεβαίωση της πολυετούς, συστηματικής συνολικής αλλά και μεμονωμένης προσπάθειας εκατοντάδων καλλιτεχνών και επαγγελματιών του πολιτισμού.

«Παρά το γεγονός ότι είχαμε την τύχη να υποστηρίζουμε αυτή την πορεία, η επιτυχία της ΕΛΣ δεν ήταν ποτέ δεδομένη. Κατακτήθηκε με κόπο. Με κάθε της παράσταση, η ΕΛΣ έχτισε τη φήμη της χάρη στην καλλιτεχνική αριστεία, την αφοσίωση, τη σκληρή δουλειά και την αγνή αισθητική του έργου της», συμπληρώνει ο Ανδρέας Δρακόπουλος στο εισαγωγικό σημείωμα.

Φέτος, το ΙΣΝ γιορτάζει 30 χρόνια διεθνούς κοινωφελούς δράσης, έχοντας διανύσει σχεδόν τη μισή από αυτή τη διαδρομή σε στενή συνεργασία με την ΕΛΣ. Η συναυλία εντάχθηκε στο πρόγραμμα των επετειακών εκδηλώσεων για τα 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης του ΙΣΝ. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα συμβολικό τρόπο εορτασμού, δεδομένου ότι μεταξύ των προτεραιοτήτων του Ιδρύματος περιλαμβάνονται η ανάδειξη του ελληνικού πολιτισμού και η διεύρυνση της πρόσβασης στις τέχνες, ως μια οικουμενική γλώσσα που βοηθά να κατανοούμε βαθύτερα την κοινή μας ανθρώπινη υπόσταση.

Παρά το γεγονός ότι η συναυλία στο Carnegie Hall αποτελεί, επί του παρόντος, μια ξεχωριστή, μεμονωμένη εμφάνιση, το εξαιρετικό ταλέντο, η δημιουργική έμπνευση, η πρωτοτυπία και η υψηλή καλλιτεχνική δεξιοτεχνία που τη χαρακτήρισαν αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της καλλιτεχνικής ταυτότητας της ΕΛΣ και παραμένουν ζωντανά στο «σπίτι» της, στο ΚΠΙΣΝ, μαγεύοντας το παλιό και νέο κοινό της.

Κλείνοντας, ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλα τα μέλη της οικογένειας της ΕΛΣ για όσα προσφέρουν, γεμίζοντας τη ζωή μας με την ομορφιά της τέχνης.