Θεατρική Αθήνα: Ο χειμώνας των τολμηρών παραστάσεων και των μεγάλων επιστροφών, όλα όσα θα δούμε φέτος στο σανίδι

Είναι -σχεδόν- σπάνιο η πληθώρα των παραστάσεων να έχει και ποιότητα, κάτι που φαίνεται να επιβεβαιώνει με τον πιο πανηγυρικό τρόπο η φετινή θεατρική χρονιά. Από τις μεγάλες επιτυχίες που επιστρέφουν πανηγυρικά μέχρι τις εναλλακτικές παραγωγές είναι τεράστια η θεατρική βεντάλια του φετινού χειμώνα. Διεκδικώντας την προσοχή ενός κοινού που έχει μάθει να μετακινείται με ευκολία ανάμεσα στο κλασικό και το πειραματικό, εξίσου ισχυρή εμφανίζεται η ανάγκη της επανασύστασης των παραστάσεων που άφησαν ένα ισχυρό αποτύπωμα την περσινή περίοδο, αλλά και των παραγωγών που έχουν κερδίσει την προσοχή και την προτίμηση του κοινού, εδώ και χρόνια.

Δεν είναι τυχαίο ότι ορισμένες από τις σημαντικότερες προτάσεις της φετινής χρονιάς είναι επαναλήψεις: το «Kontakthof» της Πίνα Μπάους, ο «Βυσσινόκηπος» του Εκτορα Λυγίζου, η «Ιεροτελεστία» του Χρήστου Θεοδωρίδη και ο «Οιδίποδας» του Ρόμπερτ Αϊκ επιστρέφουν, επιβεβαιώνοντας ότι η σύγχρονη θεατρική εμπειρία δεν εξαντλείται στην ανακάλυψη του καινούριου.

Δυναμικές επιστροφές

Από τις πιο πολυαναμενόμενες επιστροφές είναι οι «Ευτυχισμένες μέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ, τις οποίες σκηνοθετεί ο Δημήτρης Τάρλοου στο Θέατρο Πορεία, με την Αγλαΐα Παππά στον ρόλο της Γουίνι και με συμπρωταγωνιστή τον Δημήτρη Μπίτο. Επειτα από την καλοκαιρινή πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ Ανδρου, η παράσταση μεταφέρεται στην Αθήνα, ανακαλώντας το ιδιότυπο μπεκετικό σύμπαν που θέλει την ανθρώπινη ύπαρξη να δοκιμάζεται, εγκλωβισμένη ανάμεσα στη συνήθεια και την αναμονή υιοθετώντας νέα τελετουργικά επιβίωσης.

Στο Εθνικό Θέατρο, αντίστοιχα, η επιστροφή του «Kontakthof» της Πίνα Μπάους στην Κεντρική Σκηνή του κτιρίου Τσίλερ, από τις 9 Οκτωβρίου, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της σεζόν. Το εμβληματικό έργο της μεγάλης Γερμανίδας χορογράφου παρουσιάζεται ξανά μέσα από τη συνεργασία με το Pina Bausch Foundation και τη συμμετοχή Ελλήνων ερμηνευτών διαφορετικών ηλικιών. Στην ίδια σκηνή, από τις 28 Νοεμβρίου, επιστρέφει ο «Βυσσινόκηπος» του Αντον Τσέχωφ, σε σκηνοθεσία Εκτορα Λυγίζου, μια παράσταση που επανεξετάζει τη λεπτή, σχεδόν ανεπαίσθητη ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό, εκεί όπου η κατάρρευση ενός κόσμου δεν συνοδεύεται από μεγαλοπρεπείς εξάρσεις, αλλά από την αδυναμία των ανθρώπων να κατανοήσουν ότι η Ιστορία έχει ήδη προχωρήσει ερήμην τους.

Μια διαφορετική, άκρως πρωτότυπη αναμέτρηση με το παρελθόν επιχειρεί ο Νίκος Καραθάνος στο «Τζένη Τζένη», που επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, ανασύροντας από το συλλογικό ασυνείδητο τις φωτεινές εικόνες αλλά και τα επαναλαμβανόμενα πολιτικά αδιέξοδα μιας άλλης Ελλάδας. Με αφετηρία την ομώνυμη ταινία της Φίνος Φιλμ και με τη διασκευή του Γιάννη Αποσκίτη, ο Καραθάνος δεν επιχειρεί μια συμβατική θεατρική μεταφορά, αλλά ένα «ηλιόλουστο ρέκβιεμ», όπως δηλώνει και ο υπότιτλος της παράστασης. Με έναν πολυπρόσωπο θίασο στον οποίο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Χάρις Αλεξίου, ο Χρήστος Λούλης, η Ζέτα Μακρυπούλια, ο Αγγελος Παπαδημητρίου και ο ίδιος ο Καραθάνος, η παράσταση μετατρέπει τη νοσταλγία σε ένα πολυσήμαντο θεατρικό γεγονός.

Το Εθνικό επιμένει φέτος και στη δημιουργική συνομιλία με τη λογοτεχνική και θεατρική παράδοση. Η «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη, στην οπερατική εκδοχή του Γιώργου Κουμεντάκη, παρουσιάζεται από τις 23 έως τις 25 Οκτωβρίου ως συμπαραγωγή με την Εθνική Λυρική Σκηνή, επαναφέροντας την εμβληματική μορφή της Φραγκογιαννούς. Μια κλασική, όπως αναμένεται, «Φόνισσα» θα είναι αυτή του εξοικειωμένου με το ομώνυμο έργο του Παπαδιαμάντη Σωτήρη Χατζάκη με τη Λυδία Κονιόρδου στον κεντρικό ρόλο που έχει ήδη ανοίξει αυλαία στο θέατρο «Εργον». Αργότερα, «Το σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που έχει προγραμματιστεί για τον Ιανουάριο και η «Τρικυμία», εμπνευσμένη από τον Σαίξπηρ, τον Απρίλιο, προδιαγράφουν μια πολυδιάστατη χρονιά.

Στέγη και νέες περιπέτειες

Σε μια διαφορετική, ουσιαστικά πειραματική επικράτεια, η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση εξακολουθεί να διεκδικεί τον ρόλο ενός από τους πιο ανήσυχους πυρήνες της σύγχρονης σκηνικής δημιουργίας, προτείνοντας για τη σεζόν 2026-2027 ένα πρόγραμμα που συνομιλεί με τις πιο τολμηρές αναζητήσεις της διεθνούς πρωτοπορίας. Την αρχή κάνει το πολυαναμενόμενο «Oracle» του Πολωνού σκηνοθέτη Λούκας Τβαρκόφσκι (15-18 Οκτωβρίου), μια παραγωγή του Dailes Theatre της Λετονίας, που εγγράφεται στη χαρακτηριστική σκηνική γλώσσα του Τβαρκόφσκι, ο οποίος διερευνά συστηματικά τις σχέσεις της πραγματικότητας με την τεχνολογία και την εικόνα, ενώ τον Νοέμβριο επιστρέφει, ύστερα από την εξαιρετικά επιτυχημένη προηγούμενη παρουσίασή του, ο «Οιδίποδας» του Ρόμπερτ Αϊκ (12 Νοεμβρίου-13 Δεκεμβρίου), με τον Νίκο Κουρή και τη Μαρία Κεχαγιόγλου.

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα προμηνύεται η συνέχεια, καθώς τον Μάρτιο ο εμβληματικός Ιταλός δημιουργός Ρομέο Καστελούτσι παρουσιάζει τον Φάουστ (3-7 Μαρτίου 2027), με τον υπότιτλο «Εγινε, δεν ειπώθηκε», επιχειρώντας μια ακόμη κατάδυση στα σκοτεινά βάθη της ανθρώπινης επιθυμίας και της μεταφυσικής αγωνίας, ενώ ο Γιάννης Νιάρρος, μαζί με την ομάδα ΝΥΞ, παρουσιάζει το «2Β - Απαγωγή και Παρατήρηση» (11 Μαρτίου-30 Μαΐου), σε μια παραγωγή που αναμένεται να αναδείξει τη δημιουργική του πολυμορφία -για να αναφέρουμε μόνο μερικές από τις παραστάσεις που θα δούμε τη φετινή θεατρική σεζόν στη Στέγη.

Ενα έντονο υπαρξιακό φορτίο αποκαλύπτει το «Cleansed» της Σάρα Κέιν, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, που συνεχίζει στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Το ακραίο, ποιητικό και συχνά τρομακτικά αβάσταχτο σύμπαν της Βρετανίδας δραματουργού, εξακολουθεί να θέτει το ερώτημα αν μπορεί να υπάρξει ανθρώπινη τρυφερότητα μέσα σε έναν βίαιο κόσμο. Αν, ωστόσο, υπάρχει μια παράσταση που κατορθώνει να μετατρέψει τον καθημερινό μόχθο σε ένα πυρετώδες σκηνικό σύμπαν, αυτή είναι η «Κουζίνα» του Αρνολντ Γουέσκερ, σε σκηνοθεσία Γιώργου Κουτλή, που επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στο Θέατρο Κιβωτός από τις 14 Οκτωβρίου, έχοντας ήδη αναδειχθεί σε μία από τις πλέον συζητημένες παραγωγές της προηγούμενης περιόδου. Ο Κουτλής, αξιοποιώντας έναν πολυπρόσωπο θίασο 14 ηθοποιών και μουσικών, οργανώνει μια ιδιότυπη χορογραφία σωμάτων, φωνών και αντικειμένων, με τα μαγειρικά σκεύη να αποκτούν τη δική τους ρυθμική υπόσταση. Στο κέντρο αυτής της εκρηκτικής συνθήκης βρίσκεται ο Μιχάλης Σαράντης στον ρόλο του Αντρέι, ενός μάγειρα που προσπαθεί να διασώσει κάτι από την προσωπική του αξιοπρέπεια. Στο ίδιο θέατρο επανέρχεται και η «Δίκη» του Κάφκα, σε σκηνοθεσία Αρη Μπινιάρη, με τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο, επαναφέροντας την εφιαλτική εμπειρία ενός ανθρώπου αντιμέτωπου με έναν απρόσωπο και ακατανόητο μηχανισμό εξουσίας.

Σημαντική θέση στο φετινό ρεπερτόριο καταλαμβάνει και το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν. Στο ιστορικό Υπόγειο, ο Σταμάτης Φασουλής παρουσιάζει από τις 16 Οκτωβρίου το αυτοβιογραφικό «Το θέατρο ή τη ζωή σου», ανατρέχοντας σε 50 χρόνια θεατρικής διαδρομής. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 19 Οκτωβρίου, το «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» της Αζάρ Ναφίσι μεταφέρεται για πρώτη φορά στη σκηνή, σε διασκευή της Ηρώς Μπέζου και σκηνοθεσία της Μαρίας Ξανθοπουλίδου. Το εμβληματικό βιβλίο, που αναδεικνύει τη λογοτεχνία σε χώρο εσωτερικής ελευθερίας απέναντι στην πολιτική και θρησκευτική καταπίεση, αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα.Στη διανομή συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Μαρία Καλλιμάνη, η Δήμητρα Βήττα και η Λήδα Κουτσοδασκάλου.

Μια εντελώς διαφορετική, αλλά εξίσου αποκαλυπτική αναμέτρηση με τις συλλογικές μας αντιφάσεις επιχειρεί ο Γιώργος Καπουτζίδης με την «Καρυάτιδα!», τη σατιρική κωμωδία που επιστρέφει για τρίτη χρονιά στο Θέατρο Κάππα, από τις 14 Οκτωβρίου, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Μαυρογεώργη, έχοντας ξεκινήσει την πορεία της από το Εθνικό Θέατρο. Η Εκτη Καρυάτιδα επιστρέφει επιτέλους από το Βρετανικό Μουσείο στην Ελλάδα και ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιείται για να υποδεχθεί το πολύτιμο σύμβολο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Μόνο που η πολυαναμενόμενη επιστροφή, αντί να εξελιχθεί σε μια στιγμή εθνικής δικαίωσης, γίνεται η αφορμή για να αποκαλυφθούν οι παθογένειες, οι μικροπολιτικές σκοπιμότητες και ο επικοινωνιακός φαρισαϊσμός.

Στο Θέατρο του Νέου Κόσμου επιστρέφουν «Τα άνθη του κακού» του Σέρχιο Μπλάνκο, σε σκηνοθεσία του ίδιου του συγγραφέα, συνεχίζοντας την ιδιαίτερη συνομιλία του με την αυτομυθοπλασία, την αμφισημία της προσωπικής μαρτυρίας και τα όρια ανάμεσα στην αλήθεια και στην επινόηση. Στον ίδιο χώρο επανέρχεται και το «Πόσα τσιγάρα έχω καπνίσει από τότε που έφυγες» της Μαργαρίτας Παπαγιάννη, σε σκηνοθεσία Θανάση Ζερίτη, από τις 16 Νοεμβρίου.

Από την άλλη, η επιστροφή του «1984 -Ο τελευταίος άνθρωπος», βασισμένου στο μυθιστόρημα του Τζορτζ Οργουελ, με τον Γιώργο Παπαγεωργίου στο Θέατρο Δίπυλον, υπενθυμίζει πόσο ανθεκτική παραμένει η δυστοπική λογοτεχνία όταν μεταφέρεται στη σκηνή. Η παρακολούθηση, η χειραγώγηση της γλώσσας και η συστηματική κατασκευή της πραγματικότητας από την εξουσία αποκτούν νέα σημασία στην εποχή της ψηφιακής επιτήρησης. Εξίσου επίκαιρη παραμένει η «Αρμπάιτ» των Γιώργου Παλούμπη και Αντώνη Τσιοτσιόπουλου στο Θέατρο Σταθμός, καθώς το ζήτημα της εργασίας συνδέεται με τις κοινωνικές πιέσεις και την εύθραυστη ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις μεγάλες θεσμικές σκηνές. Ο «Αγριος σπόρος» του Γιάννη Τσίρου, σε σκηνοθεσία Σοφίας Καραγιάννη, συνεχίζεται στο «Μικρό Χορν», αναδεικνύοντας τις κοινωνικές συγκρούσεις και τα αδιέξοδα στην ελληνική επαρχία. Στο Θέατρο Αλφα επιστρέφουν «Τα παιδιά ενός κατώτερου θεού» του Μαρκ Μέντοφ, σε σκηνοθεσία Δημοσθένη Παπαδόπουλου, με την Ευσταθία Τσαπαρέλη και τον Πάρη Θωμόπουλο, ενώ στο «Ανεσις» συνεχίζεται το «Bacon» της Σόφι Σουίθιμπανκ, σε σκηνοθεσία Εμιλυς Λουίζου, με τους Γιώργο Μπένο και Αλέξανδρο Πιεχόβιακ. Διαφορετικές δραματουργικές αφετηρίες, που συναντώνται ωστόσο στη διερεύνηση της ανθρώπινης ευαλωτότητας, των σχέσεων εξουσίας και της ανάγκης για επικοινωνία.

Κλασικά έργα

Στο μεταξύ, στο προσκήνιο των αθηναϊκών σκηνών δεσπόζουν τα σπουδαία κλασικά έργα. Το «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» του Εντουαρντ Αλμπι επιστρέφει στο Θέατρο Ζίνα σε σκηνοθεσία Σωτήρη Τσαφούλια, υπενθυμίζοντας ότι η συζυγική συνύπαρξη μπορεί να αποτελέσει ένα από τα πιο ανελέητα πεδία ψυχολογικής αναμέτρησης. Στο Θέατρο Πόρτα, από την άλλη, ο Θωμάς Μοσχόπουλος επαναφέρει τον «Κο Ζυλ», βασισμένο στη «Δεσποινίδα Τζούλια» του Στρίντμπεργκ, ανακινώντας τα ζητήματα της κοινωνικής ιεραρχίας, της επιθυμίας και της εξουσίας μέσα από μια διαφορετική προσέγγιση του κλασικού έργου. Στις νέες παραγωγές του Οκτωβρίου, τέλος, συναντάμε και το «Σκέφτομαι δυνατά» του Φλοριάν Ζελέρ στο «Μικρό Παλλάς», σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αθερίδη, με τον ίδιο, την Εβελίνα Παπούλια, τον Αντώνη Καρυστινό και τη Θάλεια Παπακώστα. Μια φαινομενικά συνηθισμένη συνάντηση δύο ζευγαριών μετατρέπεται σε παιχνίδι ανάμεσα σε όσα λέγονται και σε όσα παραμένουν κρυφά, φωτίζοντας με κωμικό τρόπο τις αντιφάσεις της καθημερινής συμβίωσης.

Αν κάτι, λοιπόν, διακρίνει τη φετινή θεατρική Αθήνα, δεν είναι τόσο η επιθυμία της να εντυπωσιάσει μέσα από το πλήθος των παραγωγών όσο η επιμονή της να επανεξετάσει, με διαφορετικές αισθητικές και δραματουργικές γλώσσες, ορισμένα από τα πιο κεντρικά ερωτήματα της ανθρώπινης εμπειρίας και ύπαρξης. Ανάμεσα στη σιωπή του Μπέκετ και τη σωματική ένταση της Πίνα Μπάους, στην τσεχοφική μελαγχολία και την ωμότητα της Σάρα Κέιν, τη νοσταλγική ελληνικότητα του Καραθάνου, την εξαντλητική κοινωνική χορογραφία του Κουτλή και στον παραμορφωτικό καθρέφτη της πολιτικής σάτιρας του Καπουτζίδη, το θέατρο εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένας από τους τελευταίους δημόσιους χώρους, όπου η αβεβαιότητα δεν αντιμετωπίζεται ως αδυναμία, αλλά ως προϋπόθεση της σκέψης, κάτι που αποδεικνύει πόσο σημαντική είναι η φετινή θεατρική χρονιά για όλους.