Σπύρος Παππάς

Και, εντάξει, αυτό από μόνο του δεν είναι απαραίτητα κακό. Ίσα-ίσα, ίσως είναι από τα πιο δημοκρατικά πράγματα που έχουν συμβεί ποτέ. Για πρώτη φορά στην ιστορία, σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να εκφραστεί δημόσια χωρίς να χρειάζεται άδεια. Να γράψει, να σχολιάσει, να ακουστεί.

Απλώς καμιά φορά σκέφτομαι ότι το πρόβλημα δεν είναι πως μιλάνε πολλοί. Είναι ότι μέσα σε όλο αυτόν τον θόρυβο αρχίζει να χάνεται το ποιος πραγματικά ξέρει κάτι και ποιος απλώς μιλάει πιο δυνατά ή πιο πειστικά. Και δεν είμαι καν σίγουρος αν το φαντάζομαι αυτό ή αν όντως συμβαίνει.

Κάποτε για να πείσεις κάποιον έπρεπε να έχεις κάτι πίσω από τα λόγια σου. Επιχειρήματα, γνώση, εμπειρία. Σήμερα πολλές φορές αρκεί να είσαι σίγουρος, να μιλάς γρήγορα και να έχεις ένα κοινό που ήδη θέλει να σε πιστέψει. Και αυτό, δεν ξέρω, μου φαίνεται λίγο περίεργο κάθε φορά που το σκέφτομαι.

Βλέπεις ανθρώπους που έχουν σπουδάσει ένα αντικείμενο να αμφισβητούνται από άλλους που δεν έχουν διαβάσει ούτε μία σελίδα πάνω στο θέμα. Και δεν λέω ότι η αμφισβήτηση είναι κακή. Ίσα-ίσα είναι απαραίτητη. Αλλά άλλο αυτό και άλλο το να μοιάζουν όλα ισότιμα, σαν να έχουν την ίδια βαρύτητα όλες οι απόψεις.

Ο Ουμπέρτο Έκο είχε μιλήσει αρκετά αυστηρά για τα social media, λέγοντας ότι έδωσαν δημόσιο λόγο σε ανθρώπους χωρίς απαραίτητα γνώση. Τότε είχε ακουστεί λίγο υπερβολικός, ίσως και προκλητικός. Αλλά όσο περνάει ο καιρός, δεν είμαι σίγουρος ότι η ανησυχία του ήταν άστοχη.

Γιατί το ότι μπορείς να μιλάς δημόσια δεν σημαίνει ότι ξέρεις κιόλας. Και όταν αυτό το όριο αρχίζει να θολώνει, νομίζω αρχίζει να θολώνει και κάτι πιο μεγάλο. Η ίδια η έννοια της αλήθειας. Άλλο πράγμα η ελευθερία να μιλάς και άλλο το τι αξία έχουν πραγματικά αυτά που λέγονται.

Και σήμερα δεν ξέρω καν αν ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι το ψέμα. Ή μήπως τελικά είναι η σύγχυση. Εκείνη την κατάσταση όπου δεν ξέρεις ποιον να πιστέψεις γιατί όλα ακούγονται το ίδιο «σίγουρα». Ένας επιστήμονας σε μια συνέντευξη, ένας influencer σε ένα βίντεο, ένας τύπος που φωνάζει σε ένα κλιπ… όλα στην ίδια ροή περιεχομένου. Και κάπου εκεί αρχίζει να μπερδεύεται το πράγμα.
Γιατί αν όλα παρουσιάζονται με τον ίδιο τρόπο, είναι εύκολο να νομίσεις ότι όλα είναι απλώς θέμα άποψης. Ότι δεν υπάρχει σωστό και λάθος, μόνο επιλογές. Δεν είμαι όμως σίγουρος ότι είναι τόσο απλό.

Υπάρχουν μέρες που ανοίγω το κινητό «για λίγο» και μετά από ώρα το κλείνω πιο μπερδεμένος απ’ ό,τι ήμουν πριν. Και το περίεργο είναι ότι ενώ έχουμε πρόσβαση σε απίστευτη ποσότητα πληροφορίας, πολλές φορές νιώθουμε πιο χαμένοι από ποτέ. Ίσως αυτό να λέει κάτι, ίσως και όχι.

Ίσως η αλήθεια να ήταν πάντα πιο ήσυχη απ’ ό,τι νομίζαμε. Δεν κάνει φασαρία, δεν κυνηγάει προσοχή, δεν προσπαθεί να γίνει κάτι που θα τραβήξει όλα τα βλέμματα. Θέλει χρόνο, λίγη υπομονή και αρκετές φορές και αμφιβολία.

Και αυτό νομίζω είναι που αρχίζουμε να χάνουμε λίγο. Όχι τη φωνή μας, αυτή υπάρχει παντού. Αλλά την ικανότητα να ξεχωρίζουμε πότε κάτι αξίζει πραγματικά να ακουστεί. Γιατί τελικά δεν είναι μόνο το να έχεις φωνή το δύσκολο σήμερα. Είναι το να ξέρεις πότε αξίζει να ακούς.