Νίκος Φελέκης

Τα τρία βάθρα της δημοκρατίας, έλεγε ο Ανδρέας Παπανδρέου, είναι η Βουλή, ο συνδικαλισμός και η αυτοδιοίκηση. Το ΠΑΣΟΚ μεγαλούργησε επειδή ανέβηκε και στα τρία. Και μάλιστα κατέγραψε ασύλληπτα ποσοστά. Στις εκλογές για τη Βουλή έπαιρνε ποσοστά πάνω από 40%. Η μεγαλύτερη ήταν το 1981 που πήρε 48% και η τελευταία, πριν μετατραπεί σε μικρομεσαίο κοινοβουλευτικό κόμμα, το 2009 όταν με επικεφαλής τον Γιώργο Παπανδρέου έλαβε 44%. Σήμερα βολοδέρνει στην περιοχή του 12% και ενδεχομένως στις εκλογές να μην είναι δεύτερο κόμμα αφού οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η «βελόνα» της εκλογικής του επιρροής αντί να ανέβει μπορεί και να πέσει.

Στην αυτοδιοίκηση επίσης κυριάρχησε. Οι περισσότεροι δήμοι ακόμη κι όταν το ΠΑΣΟΚ δεν ήταν στην κυβέρνηση είχαν πράσινο χρώμα. Σήμερα μπορεί να ισχυρίζεται ότι οι τρεις μεγαλύτεροι δήμοι της χώρας (Αθήνα, Πειραιάς, Θεσσαλονίκη) είναι δικοί του όμως η αλήθεια είναι διαφορετική. Ο Χάρης Δούκας εξελέγη επειδή συνεργάστηκε με την Αριστερά και όχι επειδή είναι ΠΑΣΟΚ. Ως εκλεκτός της Χαριλάου Τρικούπη πήρε 14% και ως συνεργαζόμενος 56%. Ο Γιάννης Μόραλης, πολιτικά μπορεί να προέρχεται από το ΠΑΣΟΚ όμως δήμαρχο τον εκλέγει, όπως όλοι γνωρίζουν, ο Ολυμπιακός. Άλλωστε στον Πειραιά το ΠΑΣΟΚ δεν εκλέγει καν βουλευτή αφού στις εκλογές του 2023 ήλθε τέταρτο κόμμα και το ποσοστό του ήταν το γλίσχρο 6,70%. Τέταρτο ήταν και στην Αθήνα με ποσοστό 6,86% και εξέλεξε έναν βουλευτή, τον Παύλο Γερουλάνο. Στη Θεσσαλονίκη έλαβε 8,14% και έχει έναν βουλευτή, τον Πρόεδρό του Νίκο Ανδρουλάκη. Κατά συνέπεια ούτε ο Αγγελούδης είναι δήμαρχος του ΠΑΣΟΚ, άλλωστε ούτε ο ίδιος θέλει να του αποδίδεται αυτός ο τίτλος.

Με 6% και 8% στις βουλευτικές εκλογές δεν μπορείς να επαίρεσαι ότι οι τρεις δήμοι είναι πράσινοι. Οι τρεις δήμαρχοι κέρδισαν επειδή έκαναν συνεργασίες. Το ίδιο συνέβη και στους άλλους (περίπου 100, από τους 332) δήμους, που η Χαριλάου Τρικούπη βαφτίζει ΠΑΣΟΚ. Αν έδειξαν κάτι οι εκλογές στην Αυτοδιοίκηση είναι ότι το ΠΑΣΟΚ μπορεί να κερδίζει μόνον εάν συνεργάζεται. Και το καλύτερο παράδειγμα είναι ο Χάρης Δούκας στο δήμο Αθηναίων. Η πολιτική των συμμαχιών είναι αυτή που το συμφέρει και όχι η τακτική του μικρομεγαλισμού και του απομονωτισμού που έχουν επιλέξει ο Ανδρουλάκης και οι συνεργάτες του. Το σύνθημα: «Καμμία συνεργασία. Το ΠΑΣΟΚ πρώτο έστω και με μία ψήφο» δεν είναι απλώς ανεδαφικό είναι και λάθος αφού ακόμη και οι πλέον φανατικοί οπαδοί του δεν πιστεύουν ότι ο Ανδρουλάκης μπορεί να κόψει πρώτος το νήμα. Μπορεί να θεωρούν ότι η ΝΔ θα υποστεί μεγάλη μείωση των ποσοστών της ουδείς όμως θεωρεί πως ο Ανδρουλάκης θα περάσει τον Μητσοτάκη. Μπορεί η Καρυστιανού ή ακόμη και ο Τσίπρας, όχι όμως ο Ανδρουλάκης. Δεν είναι τυχαίο ότι σε αρκετές μετρήσεις υπολείπεται σε «πρωθυπουργισιμότητα» όχι μόνον των δύο πρωθυπουργών -του νυν Μητσοτάκη και του πρώην Τσίπρα- αλλά και της Ζωής Κωνσταντοπούλου και του Κυριάκου Βελόπουλου.

Δυστυχώς, για το ΠΑΣΟΚ, το κόμμα δεν ενισχύεται από τον αρχηγό του, αντίθετα το κόμμα ενισχύει τον αρχηγό. Ο Ανδρέας, ο Σημίτης, ο Γιώργος ενίσχυαν το ΠΑΣΟΚ. Η εικόνα τους είχε θετική ανταπόκριση στο εκλογικό σώμα. Ο Ανδρουλάκης δεν προσθέτει, αφαιρεί. Δυστυχώς, αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Όσο η σχέση παραμένει ετεροβαρής το ΠΑΣΟΚ δεν θα μπορέσει να πετάξει σε υψηλότερα ποσοστά. Η βελόνα στις εκλογές αντί να κινηθεί προς τα πάνω μπορεί να πάει προς τα κάτω. Τότε όμως θα είναι αργά. Το κόμμα που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου μπορεί να πέσει σε περιδίνηση, με απρόβλεπτες συνέπειες σε περίπτωση που δεν καταφέρει έστω να βρεθεί στη δεύτερη θέση και με τη διαφορά από την προπορευόμενη ΝΔ να είναι μικρή και οπωσδήποτε μονοψήφια.

Προσώρας, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν τη ΝΔ να προηγείται με διψήφια διαφορά του ΠΑΣΟΚ, ενώ τη δεύτερη θέση την προσφέρουν στην Μαρία Καρυστιανού. Στην περίπτωση αυτή και εφόσον η Καρυστιανού δεν «ξεφουσκώσει»δεν θα πρέπει να αποκλείσουμε την πιθανότητα, υποστηρίζουν επαΐοντες των δημοσκοπήσεων, ο Ανδρουλάκης να δώσει μάχη με τον Τσίπρα, τον Βελόπουλο,την Κωνσταντοπούλου -ενδεχομένως και τον Κουτσούμπα εάν το ΚΚΕ ξεπεράσει το ποσοστό (8,48%) που είχε πάρει τον Μάϊο του 2012- για την τρίτη θέση στην περιοχή του 10% με μικρές προσθαφαιρέσεις. Σε κάθε περίπτωση τα πράγματα είναι δύσκολα για το ΠΑΣΟΚ και τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης επειδή κανένα δεν έχει ξεχωρίσει μέχρι σήμερα ως εκείνο που θα αφαιρέσει την πρωτοκαθεδρία του Μητσοτάκη. Τελευταία φορά που αυτό έγινε ήταν το 2012 όταν ο ΣΥΡΙΖΑ από το 16% του Μαΐου ξεπέρασε τον Ιούνιο το 26%. Ξέραμε ότι Τσίπρας έρχονταν. Τώρα δεν μπορεί να ισχυριστεί κάποιος από την αντιπολίτευση ότι έχει δυναμική πολιτικής αλλαγής. Κι όταν απουσιάζει αυτή η δυναμική το πιθανότερο είναι στην κάλπη να ενισχυθεί -για λόγους κυβερνητικής σταθερότητας και για «να μην μπλέξουμε»- το πρώτο κόμμα, δηλαδή η ΝΔ. Και από το 23-25%, που τη δείχνουν σήμερα οι δημοσκοπήσεις να πάει στο 28-30% αφού υπάρχει ένα ποσοστό 4-5% των ψηφοφόρων που επιλέγει να πάει με τον εικαζόμενο νικητή.

Όσο απουσιάζει η δυναμική ενός κόμματος με κυβερνητική προοπτική ωφελημένος είναι ο Μητσοτάκης και το γκουβέρνο. Κι αυτό είναι το μεγάλο σφάλμα του Ανδρουλάκη. Ο «απομονωτισμός» (μόνοι μας) και ο «μικρομεγαλισμός» (πρώτοι με μια ψήφο διαφορά) βλάπτουν το ΠΑΣΟΚ και ωφελούν τη Δεξιά Παράταξη. Ο Μητσοτάκης δεν (πρέπει να) ανησυχεί ιδιαίτερα όσο στην αντιπολίτευση δεν υπάρχει ένα ισχυρός πολιτικός φορέας -κόμμα ή συνασπισμός κομμάτων και συλλογικοτήτων- τον οποίον οι ψηφοφόροι να μπορούν να τον εμπιστευτούν προκειμένου να υπάρξει η πολιτική αλλαγή, που στις δημοσκοπήσεις φαίνεται να είναι το κυρίαρχο αίτημα. Και είναι λάθος να υποστηρίζεται ότι ένας συνασπισμός κομμάτων δεν θα ελάμβανε το μπόνους εάν έρχονταν πρώτο κόμμα με ποσοστό άνω του 25%.

Ας έλθει πρώτο κόμμα ένας συνασπισμός κομμάτων και θα δούμε τι θα αποφασίσει το εκλογοδικείο αν μπορεί ή όχι να λάβει το μπόνους. Η πραγματικότητα που θα διαμορφωθεί με την ψήφο των πολιτών ουσιαστικά θα ακυρώσει τον εκλογικό νόμο. Τα πράγματα μάλιστα μπορεί να γίνουν και δυσάρεστα για το πολιτικό σύστημα και τον δημόσιο βίο αν πρώτο κόμμα έλθει ένας συνασπισμός κομμάτων, ας πούμε με 45%, και το μπόνους το λάβει το δεύτερο κόμμα, που θα έχει πάρει 25%. Επιπροσθέτως, δεν μπορεί όλοι να επικαλούνται τη συνεργασία και τις συναινέσεις για την συνταγματική αναθεώρηση -άλλος στην προτείνουσα Βουλή και άλλος στην αναθεωρητική- και ταυτόχρονα ο εκλογικός νόμος να απαγορεύει ουσιαστικά τις συνεργασίες. Θα ήταν φρόνιμο ο εκλογικός νόμος να αλλάξει και ίσως στο Σύνταγμα να προβλεφθεί ένα πάγιο εκλογικό σύστημα, που δεν θα το αλλάζει κατά το δοκούν η εκάστοτε πλειοψηφία.

Ερχόμαστε τώρα στο τρίτο βάθρο της Δημοκρατίας, στο συνδικαλισμό. Το ΠΑΣΟΚ στα συνδικάτα και ιδίως στις τριτοβάθμιες οργανώσεις, όπως η ΓΣΕΕ, είχε για δεκαετίες την πλειοψηφία. Ο Γιάννης Παναγόπουλος, που σήμερα κατηγορείται για υπεξαίρεση κοινοτικών και κρατικών κονδυλίων, είναι Πρόεδρος από το 2006. Σίγουρα, το να είσαι εκπρόσωπος εργατών και εργαζομένων και να είσαι σχεδόν ισόβιος επικεφαλής της ΓΣΕΕ αποτελεί αν μη τι άλλο πρωτοτυπία. Όχι πρωθυπουργοί ή υπουργοί ούτε Λατινοαμερικάνοι ηγέτες ή ακόμη και μονάρχες δεν απολαμβάνουν τέτοιας τύχης. Η υπόθεση πάντως δεν είναι τόσον απλή όσον φαίνεται και θα αρκούσε η παραίτηση Παναγόπουλου για να μην υπάρξουν ευρύτερες, συνδικαλιστικές και πολιτικές, παρενέργειες.

Η ΠΑΣΚΕ, η παράταξη του ΠΑΣΟΚ θα διασπαστεί, ενδεχομένως και σε τρία κομμάτια. Η απειλή του Παναγόπουλου στον Ανδρουλάκη είναι ευθεία: «εγώ ηγούμαι μιας παράταξης του 43% και εσύ είσαι επικεφαλής ενός κόμματος του 13%», του διαμήνυσε και μάλιστα δημοσίως. Και σα να μην έφτανε αυτό η πλειονότητα των εκλεγμένων στελεχών της ΠΑΣΚΕ έστειλε επιστολή λέγοντας «κάτω τα χέρια από τον Παναγόπουλο». Διπλή πρόκληση και διπλή απαξίωση, που εφόσον δεν απαντηθεί με στιβαρό τρόπο ενδεχομένως θα πάει ακόμη πιο κάτω τη βελόνα της εκλογικής απήχησης του ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα, σε κεντρικά στελέχη της Χαριλάου Τρικούπη υπάρχει έντονη ανησυχία για το επόμενο χτύπημα. Φοβούνται, όπως μάς λένε, μήπως αποκαλυφθούν ατασθαλίες και σε άλλες κοινωνικές οργανώσεις και επιμελητήρια, στα οποία παραδοσιακά ασκούν διοίκηση στελέχη του ΠΑΣΟΚ.

Εάν αποκαλυφθεί ότι υπάρχει κακοδιαχείριση κοινοτικών και κρατικών πόρων και σε άλλους κοινωνικούς θεσμούς, στους οποίους το ΠΑΣΟΚ παραδοσιακά είχε δύναμη τότε θα προστεθούν περαιτέρω εμπόδια, για να το πούμε όσο γίνεται πιο κομψά, στην πορεία προς το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ ή ακόμη χειρότερα εάν ο «δεύτερος γύρος» των αποκαλύψεων γίνει πιο κοντά στο χρόνο που θα στηθούν οι κάλπες για τη Βουλή. Ενδεχομένως, να είναι, όπως λέγεται από ορισμένους κύκλους του ΠΑΣΟΚ, κυβερνητικό χέρι, πίσω από τις αποκαλύψεις όμως αυτό θα είναι δευτερεύον για τους πολίτες εάν αποδειχθεί ότι κάποιοι, όντως, έβαλαν το χέρι τους στο μέλι.

Η υπόθεση Παναγόπουλου θα έχει δύο ακόμη παρενέργειες. Και μάλιστα πολύ σοβαρές εάν υπάρξουν αποκαλύψεις και για άλλα πρόσωπα ή άλλες κοινωνικές οργανώσεις. Να πούμε πως ένα κόμμα όταν δεν είναι στην κυβέρνηση δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει τη λειτουργία των αυτοδιοικητικών και συνδικαλιστικών του στελεχών και οργανώσεων προκειμένου να διακριθεί σε αυτές. Για το ΠΑΣΟΚ αυτή την δυνατότητα μέχρι τώρα την κάλυπταν οι ίδιες οι οργανώσεις. Η συμμετοχή σε προγράμματα, επιχορηγήσεις, κατάρτιση, επιμόρφωση, σεμινάρια, συνέδρια, προμήθειες ικανοποιούσαν τις ανάγκες των συνδικαλιστικών στελεχών για την καλύτερη δυνατή λειτουργία τους και εξέλιξη. Εάν αυτά (η διαχείριση δηλαδή των πόρων) χαθούν τότε το ΠΑΣΟΚ θα χάσει και το τρίτο βάθρο, αυτό του συνδικαλισμού, το οποίο επιπροσθέτως έδινε και πολιτική και κοινωνική αίγλη στη Χαριλάου Τρικούπη, αλλά και άλλοθι για κομματικές αλλαγές.

«Φταίει το κόμμα, φταίνε τα ηγετικά στελέχη, φταίνε οι πολιτικές», μπορούσαν να λένε αντιπαραθέτοντας την ισχύ στα επιμελητήρια και τις δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις. «Το κόμμα δεν πάει καλά, αλλά στην κοινωνία, στους εφοριακούς, τους δασκάλους, τους τραπεζικούς και αλλού πάμε καλά». Αν η ΓΣΕΕ έχει την τύχη της ΠΑΣΕΓΕΣ (όπου και εκεί υπήρξαν ατασθαλίες και έφτασε η ΝΔ να παίρνει το 48% της ψήφου των αγροτών) τότε η δύναμη του ΠΑΣΟΚ θα συρρικνωθεί δραματικά. Η δεύτερη παρενέργεια αφορά την αποστέρηση των «κοινωνικών αναπνευστήρων» του ΠΑΣΟΚ. Αν χάσει τη δύναμη στα συνδικάτα θα ωφεληθούν οι αντίπαλοί του. Όχι μόνον της ΝΔ, αλλά κυρίως του ΚΚΕ, το οποίο με το ΠΑΜΕ, έχει έντονη δράση και θα στερήσει την εξ αριστερών αιμοδοσία του ΠΑΣΟΚ. Αν το ΠΑΣΟΚ χάσει την δυνατότητα να ασκεί πίεση στην κυβέρνηση μέσω των συνδικάτων και των επιμελητηρίων θα μειωθεί και η δύναμή του στον πολιτικό και δημόσιο βίο, αλλά και στην επιχειρηματική τάξη. Έχει χάσει τη νεολαία, όπως δείχνουν τα αποτελέσματα στα πανεπιστήμια, αν χάσει και τους εργαζόμενους, ιδίως στον δημόσιο τομέα, τότε ακόμη και οι εσωκομματικές αντιπαραθέσεις θα έχουν μικρή σημασία αφού δεν θα ανταποκρίνονται σε κοινωνικούς συσχετισμούς. Και βέβαια θα βρεθεί σε δυσχερή θέση σε περίπτωση που αναγκαστεί είτε πριν είτε μετά τις εκλογές να συνεργαστεί με κάποιο άλλο κόμμα.

Όταν έχεις σοβαρές δυνάμεις στην αυτοδιοίκηση και στον συνδικαλισμό τα άλλα κόμματα, οι κοινωνικοί εταίροι και τα κάθε λογής συμφέροντα σε υπολογίζουν ακόμη κι αν η δύναμή σου στο κοινοβούλιο δεν είναι τόσον ισχυρή. Αν ελαττωθούν τα κοινωνικά σου ερείσματα και πληγούν το ηθικό και αξιακό σου φορτίο μειώνεται και η πολιτική σου δύναμη. Και όσο μειώνεται η πολιτική σου δύναμη τόσο γίνεσαι μία από τις «μουσικές καρέκλες», τις οποίες μετακινεί κατά το δοκούν και συμφέρον ο Μητσοτάκης. Στην αρχή ήταν ο Ανδρουλάκης που δημοσκοπικά ξεχώριζε ως αντίπαλος, μετά έγινε η Κωνσταντοπούλου, μετά ο Τσίπρας, μετά η Καρυστιανού, μετά επανήλθαν η Ζωή και ο Ανδρουλάκης. Όταν θα φτιάξει το κόμμα θα ισχυροποιηθεί και πάλι ο Τσίπρας και αν δεν φτιάξει κόμμα ο Σαμαράς -όπερ και το πιθανότερο, όπως εξελίσσονται τα πράγματα- μπορεί θέση στις «μουσικές καρέκλες» του Μητσοτάκη να βρει και ο Βελόπουλος, ως ο ισχυρότερος εκ δεξιών της ΝΔ πολιτικός παράγων.

Και επειδή είπαμε για τον Τσίπρα και το κόμμα του να πούμε πως τη Δευτέρα βρέθηκε στη Λάρισα για να παρουσιάσει το βιβλίο του, να δημιουργήσει και στη Θεσσαλική πρωτεύουσα έναν πυρήνα υποστηρικτών του, να επιτεθεί στον Μητσοτάκη (για την ακρίβεια, τα τιμολόγια του ηλεκτρικού, τα ακριβά νοίκια, τον πληθωρισμό στα τρόφιμα, τον ΦΠΑ στα είδη πρώτης ανάγκης) και να προσθέσει μια ακόμη πινελιά στον καμβά του φορέα της κυβερνώσας κεντροαριστεράς που θέλει, μετά το Πάσχα και πριν τον Οκτώβριο, να δημιουργήσει. Εκτός από το κυοφορούμενο «κόμμα Τσίπρα» υπάρχει όμως και ο εκκολαπτόμενος «μικρός συνασπισμός»(ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά, Κόσμος) που το Σάββατο βρέθηκε στη Μυτιλήνη. Φάμελος, Χαρίτσης, Κόκκαλης, Κατσέλη και Χάρης Δούκας ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση των Ινστιτούτων ΕΝΑ, ΙΝΕΡΠΟΣΤ και Νίκος Πουλαντζάς και συζήτησαν για τη «νησιωτικότητα», η οποία μπορεί να είναι ένα από τα δώδεκα προγραμματικά πεδία στα οποία πρέπει, κατά ορισμένους, να επιχειρηθεί η ανασυγκρότηση, με κυβερνητικούς όρους, της Προοδευτικής Παράταξης. Είχε προηγηθεί η κοινή πρόταση ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέας Αριστεράς για νέο πλαίσιο αγροτικής πολιτικής. Τελικά, έστω και υπό την απειλή του Τσίπρα, κάτι αρχίζει και κινείται στην πληθυντική Αριστερά. Γι’ αυτά όμως προσεχώς, στο επόμενο σημείωμά μας…