Μιχάλης Στούκας

Ωστόσο δημιουργούνται κάποια προβλήματα από αυτή την ανεξέλεγκτη ελευθερία γραφής. Ανάμεσά τους ένα που δεν έχει επισημανθεί ιδιαίτερα. Η «καθιέρωση» μιας νέας ορθογραφίας, η οποία συχνά απέχει πολύ από τη σωστή.

Όταν κάποια ή κάποιος γράφει κάτι στο διαδίκτυο, σπάνια δίνει σημασία στην ορθογραφία των λέξεων που χρησιμοποιεί. Σαφώς υπάρχουν και άτομα με άριστη γνώση της ορθογραφίας των λέξεων, ανάμεσα στους χρήστες του διαδικτύου, ιδιαίτερα των σόσιαλ μίντια. Ακόμη και τα άτομα αυτά κάνουν συχνά κάποια λάθη, ως επί τον πλείστον «εκ παραδρομής». Το πρόβλημα, αν μπορούμε να το χαρακτηριστούμε έτσι, δημιουργείται κυρίως από τους που όχι μόνο γράφουν ό,τι θέλουν, και καλά κάνουν, αλλά όπως το θέλουν ή όπως νομίζουν ότι γράφεται…

Και καθώς δεν υπάρχουν διορθωτές στο ίντερνετ, παρά τις δυνατότητες που δίνει η τεχνολογία στους χρήστες του να γράφουν σωστά, δημιουργούνται λάθη τα οποία αναπαράγονται. Φτάνουμε έτσι στο σημείο να καταστρατηγούνται κατά κόρον βασικοί ορθογραφικοί κανόνες και να παγιώνονται λάθη.

Ανάλογα λάθη σε έντυπα, ακόμα και όσα δεν είναι ευρείας κυκλοφορίας, σπανίζουν ή είναι ανύπαρκτα. Δυστυχώς, τα προβλήματα με την ορθογραφία ξεκινούν από το σχολείο και μεταφέρεται και μετά την αποφοίτηση των μαθητριών και μαθητών από τα Λύκεια. Και συχνά συνεχίζονται και στα Πανεπιστήμια…
Ορθογραφικά λεξικά, που και αυτά μερικές φορές διαφωνούν μεταξύ τους, δεν υπάρχουν σε κάθε σπίτι, κι όταν υπάρχουν, συνήθως έχουν καθαρά διακοσμητική χρήση…

Έτσι τα ορθογραφικά «μαργαριτάρια» δίνουν και παίρνουν στο διαδίκτυο. Χωρίς να θέλουμε από εδώ να παραστήσουμε τους επαΐοντες, θα αναφερθούμε σε κάποια από τα πιο συχνά λάθη που έχουμε εντοπίσει στο διαδίκτυο, πολλά από αυτά σε σχόλια αναγνωστών του protothema.gr και θα γράψουμε τη σωστή ορθογραφία λέξεων και φράσεων που… δεινοπαθούν. Όλα όσα θα διαβάσετε ισχύουν βέβαια με βάση τη «Γραμματική Τριανταφυλλίδη» και μετά την καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος, το μακρινό 1982…

Η ερωτηματική αντωνυμία ποιος, ποια, ποιο, δεν τονίζεται σε κανέναν αριθμό και σε καμία πτώση. Ακόμα και οι λέξεις ποιους, ποιες, ποια είναι άτονες. Η μόνη, σχετική λέξη, που τονίζεται είναι το ουσιαστικό (το) ποιόν, «η ποιότητα», αλλά και με αρνητική συνυποδήλωση, «το ήθος», «η προσωπικότητα».
Το επίρρημα «πώς», ως ερωτηματικό, τονίζεται πάντα. Π.χ.: Πώς είσαι; Πώς θα πας εκεί . Επίσης τονίζονται και τα δύο «πώς» στη φράση «πώς και πώς». Π.χ.: Περίμενα πώς και πώς να έρθεις. Αντίθετα, ο σύνδεσμος «πως» δεν τονίζεται. Π.χ. : Μου είπε πως δεν θα έρθει.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με το επίρρημα «πού», όταν εισάγει ευθείες ή πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις. Π.χ. : Πού θα πάτε τα Χριστούγεννα;

Αντίθετα, το επίρρημα «που» όταν δηλώνει τόπο, τρόπο ή χρησιμοποιείται σε επιφωνηματικές εκφράσεις, παραμένει άτονο. Π.χ. : Κάλλιο αργά παρά ποτέ, που λέει κι ο λαός μας. Που να πάρει η οργή! Επίσης και το «που» ως σύνδεσμος, δεν τονίζεται. Π.χ. Την ξέρω από τότε που ήταν παιδάκι. Χάρηκα που σε είδα. Αν για κάποιες ή κάποιους αυτά δεν είναι κατανοητά, ας σκεφτούν αν όταν χρησιμοποιούν το «που» και το «πως» ακολουθεί ερωτηματικό ή όχι και ας βάλουν τόνο όταν και όπου πρέπει.

Λιγότερο συνηθισμένο είναι το λάθος στον τόνο που, πρέπει να, μπαίνει στον διαζευκτικό σύνδεσμο «ή» , ο οποίος τονίζεται πάντα. Π.χ.: Θα έρθω αύριο ή μεθαύριο. Κοιμήθηκες καλά ή νυστάζεις;

Ένα άλλο συχνό λάθος είναι η σύγχυση μεταξύ του συνδέσμου «ότι» και της αναφορικής αντωνυμίας «ό,τι». Στην αντωνυμία υπάρχει ένα κόμμα ανάμεσα «ο» και το «τι». Π.χ. Κάνε ό,τι θέλεις. Ό,τι κι αν λέει έχει δίκιο. Ενώ αντίθετα στον σύνδεσμο «ότι» δεν υπάρχει κόμμα. Π.χ.: Παραδέχτηκε ότι έκανε λάθος. Νομίζω ότι κάτι δεν πάει καλά εδώ.

Ας δούμε τώρα και κάποια λάθη στην ορθογραφία μερικών ακόμα λέξεων. Η λέξη «λειράτη» στην έκφραση «κότα λειράτη», δηλαδή «ο πολύ δειλός», προέρχεται από το λειρί και όχι από τη λύρα! Συνεπώς η γραφή «λυράτη», είναι εσφαλμένη.

Οι ξενικής προέλευσης λέξεις γράφονται με την απλούστερη δυνατή γραφή. Η λέξη «πιλοτή», είναι γαλλικής ετυμολογίας (pilotis). Συνεπώς η γραφή «πυλωτή» είναι λανθασμένη, καθώς η πιλοτή δεν σχετίζεται με την πύλη.

Η λέξη «κολόνα» είναι ιταλικής προέλευσης (colona) , συνεπώς η γραφή «κολώνα» είναι εσφαλμένη. Η λέξη «πορτρέτο» είναι γαλλικής προέλευσης (portrait) , συνεπώς η γραφή «πορτραίτο», είναι λανθασμένη.

Η λέξη τρένο προέρχεται από τα ιταλικά (treno) και τα γαλλικά (train). Συνεπώς η γραφή «τραίνο» είναι λανθασμένη.

Η λέξη «μπίρα» προέρχεται από την ιταλική λέξη «birra», που με τη σειρά της παράγεται από τη γερμανική λέξη «Bier». Άρα η ορθή γραφή είναι «μπίρα» και όχι «μπύρα». Η λέξη «ξίδι» προέρχεται από το μεσν. «ξίδι(ν)», άρα γράφεται με δύο γιώτα. Η λέξη «ανιψιός» προέρχεται από το μεσν. «ανιψιός». Συνεπώς η γραφή «ανηψιός» είναι λαθεμένη.

Η «σάτιρα» , προέρχεται από τη λατινική λέξη «satira». Π.χ.: Αριστοφανική σάτιρα. Βέβαια, ανάλογα και η λέξη «σατιρικός» γράφεται με δύο γιώτα. Υπάρχει όμως και λέξη «σατυρικός», αυτός που αναφέρεται στους μυθικούς Σάτυρους.

Η λέξη «σορός» (η), είναι αρχαία και δηλώνει «το νεκρό σώμα». Και η λέξη «σωρός» (ο) είναι αρχαία, δηλώνει όμως σύνολο πραγμάτων που είναι τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο. Η λέξη «αλιτήριος» είναι αρχαία και σημαίνει τον παλιάνθρωπο. Η γραφή «αλητήριος» είναι λαθεμένη.
Η λέξη «δωσίλογος» , γράφεται με ωμέγα, καθώς πρώτο συνθετικό δεν είναι το ουσιαστικό «δόσις» (n), αλλά το συνοπτικό θέμα δωσ- που απαντά στον μέλλοντα δώσω, του αρχ. «δίδωμι». Συνεπώς η γραφή «δοσίλογος» είναι εσφαλμένη. Να αναφέρουμε παρεμπιπτόντως (και όχι παρεπιπτόντως…) , ότι η λέξη δωσίλογος δεν εμφανίστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά πολύ νωρίτερα. Μετά τη μικρασιατική καταστροφή του 1922 συγκροτήθηκε «Ανακριτική Επιτροπή Δωσιλόγων», τότε δε η λέξη είχε την έννοια «υπεύθυνος ,υπόλογος». Σύμφωνα δε με το ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ του Γεώργιου Μπαμπινιώτη, η λέξη «δωσίλογος» πρωτοεμφανίστηκε το 1840.

Οι λέξεις «βρόμικος», «βρόμα» κλπ., γράφονται με όμικρον και όχι με ωμέγα. Η λέξη «κτίριο», σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη γράφεται με δύο γιώτα. Αποδεκτή είναι όμως και η γραφή «κτήριο». Η λέξη «ορθοπαιδικός», γράφεται πλέον με «-αι». Αυτό, για ετυμολογικούς λόγους, έχουν ζητήσει και οι ίδιοι οι «ορθοπαιδικοί»(και όχι «ορθοπεδικοί»).Αυτές ήταν μερικές από τις «διαδικτυακές ανορθογραφίες». Σαφώς υπάρχουν πολλές ακόμα. Συγγνώμη (και όχι συγνώμη…) αν παραλείψαμε κάτι σημαντικό, αν χρειαστεί θα επανέλθουμε στο θέμα.

ΥΓ. Βέβαια και στην τηλεόραση είναι πολύ συχνά τα ορθογραφικά λάθη. Πριν λίγο καιρό μάλιστα, σε τηλεπαιχνίδι γνώσεων είδαμε τη γραφή «άνιθος» για το γνωστό φυτό, κάτι σαφώς εσφαλμένο, αφού η λέξη είναι αρχαία, «άνηθος» και δεν έχει αλλάξει μέχρι σήμερα…