Μαρία Στ. Αρναουτάκη

Τις τελευταίες μέρες άρχισα να παρατηρώ κάτι που επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε συζήτηση. Μια αίσθηση που δύσκολα μετριέται ή περιγράφεται, αλλά τη συναντάς παντού: στις κουβέντες με φίλους, στα γραφεία, στα οικογενειακά τραπέζια, ακόμη και στις πιο απλές, καθημερινές συναντήσεις.

Δεν είναι ακριβώς φόβος. Δεν είναι μόνο κούραση. Είναι κάτι πιο ήσυχο και πιο βαθύ. Σαν να έχουμε πάψει να περιμένουμε κάτι πραγματικά καλό.

Σαν, κάπου στην πορεία, να ξεχάσαμε πώς είναι να ελπίζεις.

Κάποτε η προσδοκία για ένα καλύτερο αύριο έμοιαζε σχεδόν αυτονόητη. Οι άνθρωποι μεγάλωναν πιστεύοντας ότι, παρά τις δυσκολίες, η ζωή προχωρά μπροστά. Ότι κάτι μπορεί να βελτιωθεί. Σήμερα, όμως, η συζήτηση ξεκινά αλλιώς: «Πού πάει αυτός ο κόσμος;», «Τι χειρότερο μας περιμένει;» ή, όπως λέει και μια φίλη μου: «Δεν υπάρχει σωσμός».

Και η αίσθηση αυτή, όσο απλή και προφανής κι αν μοιάζει, καταγράφεται και μετρήσιμα.

Σύμφωνα με πρόσφατη διεθνή έρευνα της Gallup International, περίπου το 37% των πολιτών, παγκοσμίως, πιστεύει ότι το 2026 θα είναι καλύτερο από το 2025. Στην Ελλάδα, μάλιστα, η εικόνα εμφανίζεται ακόμη πιο συγκρατημένη: περίπου το 20% των πολιτών δηλώνει ότι περιμένει μια καλύτερη χρονιά. Με απλά λόγια, τέσσερις στους πέντε Έλληνες δεν βλέπουν ουσιαστική βελτίωση στο άμεσο μέλλον.

Βέβαια, το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι, όταν η ερώτηση αφορά τη γενική πορεία της κοινωνίας, οι απαντήσεις συχνά είναι απαισιόδοξες. Όταν, όμως, οι άνθρωποι μιλούν για τη δική τους ζωή -για τη δουλειά, τα σχέδιά τους- ο τόνος αλλάζει. Εκεί, εμφανίζεται περισσότερη αντοχή, περισσότερη πίστη, περισσότερη προσπάθεια. Λες και έχουμε χάσει τη συλλογική μας ελπίδα, αλλά κρατάμε ακόμη μια προσωπική.

Δεν είναι ότι οι άνθρωποι παραιτήθηκαν. Συνεχίζουν να παλεύουν, να δημιουργούν, να κάνουν σχέδια, να προσπαθούν να βελτιώσουν τη ζωή τους. Απλά, αυτή η προσδοκία μοιάζει πλέον καλά περιορισμένη στο προσωπικό μας σύμπαν και όχι σε μια κοινή αίσθηση προόδου.

Δεν το λες και παράλογο. Τα τελευταία χρόνια έφεραν και φέρνουν συνεχώς αλλεπάλληλες κρίσεις και μια διαρκή αίσθηση αβεβαιότητας. Ζούμε μέσα σε μια καταιγίδα πληροφοριών, όπου κάθε αρνητικό γεγονός φτάνει σε εμάς μέσα σε δευτερόλεπτα. Η κρίση γίνεται μόνιμο φόντο. Και χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να θεωρούμε το χειρότερο πιο πιθανό από το καλύτερο.

Και κάπου εκεί, η ελπίδα αρχίζει να μοιάζει αφέλεια.

Κι όμως, η ελπίδα δεν είναι μόνο αισιοδοξία. Δεν είναι το «όλα θα πάνε καλά». Είναι η πίστη ότι υπάρχει δρόμος προς κάτι καλύτερο και ότι εμείς έχουμε ρόλο σε αυτό.

Όταν αυτή η αίσθηση χάνεται, δεν σταματάμε απλά να ελπίζουμε. Σταματάμε να προσπαθούμε για κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό μας. Μικραίνουμε τα όνειρα. Μαθαίνουμε να ζητάμε λιγότερα. Συμβιβαζόμαστε πιο εύκολα. Κι έτσι, σχεδόν αθόρυβα, μια κοινωνία γίνεται πιο κουρασμένη. Πιο κυνική. Πιο επιφυλακτική απέναντι σε οτιδήποτε θυμίζει προσδοκία.

Ίσως το πρόβλημα να μην είναι ότι χάσαμε την ελπίδα. Ίσως τη μικρύναμε. Τη μετατρέψαμε σε κάτι ατομικό, πιο αμυντικό, λιγότερο συλλογικό.

Και εδώ, επιστρέφουμε στον στίχο του Σεφέρη. Σ' αυτόν τον κόσμο που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μπορούμε να ελπίζουμε. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να ξαναχτίσουμε μια κοινή προσδοκία για το αύριο, χωρίς να νιώθουμε αφελείς. Γιατί καμία κοινωνία δεν προχωρά μόνο με επιβίωση. Χρειάζεται προσδοκία. Χρειάζεται πίστη ότι το αύριο μπορεί να γίνει καλύτερο, όχι μόνο για τον καθένα χωριστά, αλλά για όλους μαζί.

*Η Μαρία Στ. Αρναουτάκη είναι Πολιτικός Επιστήμονας, Γενική Διευθύντρια του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων (ΕΟΠΕ), ενώ δραστηριοποιείται, παράλληλα, στον κλάδο των Δημοσίων Σχέσεων και της Επικοινωνίας