Θέουτα και Μελίγια, δύο πόλεις της Β. Αφρικής υπό ισπανική κυριαρχία - Ποια νησιά της Ισπανίας διεκδικεί το Μαρόκο

Η μαζική εισβολή, οργανωμένη κατά τα φαινόμενα, Αφρικανών από διάφορες χώρες στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα την προηγούμενη εβδομάδα προκάλεσε παγκόσμια αίσθηση και πολλές συζητήσεις.

Βέβαια μεγάλη ευθύνη για όσα έγιναν έχει και ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ που αποφάσισε να νομιμοποιήσει 500.000 παράνομους μετανάστες, για λόγους «αξιοπρέπειας αλλά και οικονομίας», όπως είχε πει...

Τα αποτελέσματα δεν άργησαν να φανούν.

Εκείνο που δεν είναι γνωστό στους πολλούς είναι το πώς η Θέουτα και η Μελίγια, δύο πόλεις στη Βόρεια Αφρική και μερικά νησιά στον Ατλαντικό Ωκεανό κοντά στις αφρικανικές ακτές ανήκουν στην Ισπανία. Θα δούμε σήμερα ποια είναι τα εδάφη αυτά και πώς παραμένουν στην κυριαρχία των Ισπανών.

Θέουτα και Μελίγια: Η μακραίωνη ιστορία τους

Η Θέουτα (Ceuta), που ήρθε στο επίκεντρο της δημοσιότητας τον τελευταίο καιρό, βρίσκεται στο ΒΔ άκρο της Αφρικής, απέναντι από το Γιβραλτάρ σε θέση στρατηγικής σημασίας.

Πρόκειται για πανάρχαια πόλη που αποικίστηκε από τους Φοίνικες στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ. Ακολούθησαν κι άλλοι κατακτητές. Το 533 μ.Χ., στα χρόνια του Ιουστινιανού, η πόλη αποτελούσε το δυτικότερο φυλάκιο - οχυρό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Σταδιακά, η πόλη, που ονομαζόταν τότε Σεπτέμ πέρασε στον έλεγχο των Αράβων. Μετά από πολλές περιπέτειες, που ήταν πλέον γνωστή ως Σεμπτά κατακτήθηκε το 1387 από το σουλτανάτο των Μαρινίδων, το οποίο είχε έδρα την πόλη Φεζ.

Τον Αύγουστο του 1415 όμως, ο βασιλιάς Ιωάννης Α' της Πορτογαλίας, με 200.000 άνδρες αιφνιδίασε τους Άραβες και κατέλαβε τη Θέουτα. Το 1580-1581 (ως το 1640), η Ισπανία και η Πορτογαλία ενώθηκαν σε ένα κράτος. Σε αυτό το χρονικό διάστημα, πολλοί Ισπανοί εγκαταστάθηκαν στη Θέουτα.

Την 1η Ιανουαρίου 1668, με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, ο Αλφόνσος Στ' της Πορτογαλίας παραχώρησε στον Κάρολο Β' της Ισπανίας τη Θέουτα. Συνεπώς, η πόλη ανήκει στην Ισπανία για περισσότερα από 450 χρόνια. Σχεδόν όμως από τα τέλη του 17ου αιώνα μέχρι σήμερα διεκδικείται είτε με τα όπλα είτε με ειρηνικά μέσα από τους Μαροκινούς. Από το 1694 ως το 1727, Μαροκινοί υπό τον Μουλά Ισμαήλ πολιορκούσαν την πόλη. Η 33χρονη πολιορκία της Θέουτα είναι η μεγαλύτερη χρονικά στην παγκόσμια ιστορία. Στον ελλαδικό χώρο το... ρεκόρ κατέχει η πολιορκία του Χάνδακα (Ηρακλείου Κρήτης), όπως λεγόταν τότε, από τους Οθωμανούς και είναι 21 χρόνια (1648-1669). Την Κρήτη να θυμίσουμε κατείχαν τότε οι Ενετοί. Επανερχόμαστε στη Θέουτα, η οποία στα χρόνια της πολυετούς πολιορκίας της έχασε τον όποιο πορτογαλικό χαρακτήρα της είχε απομείνει. Μια άλλη σημαντική στιγμή για την πόλη είναι ο Ισπανομαροκινός πόλεμος (1859-1860), με αφορμή την εδαφική έκτασή της και τα σύνορά της.

Υπό την ηγεσία του Στρατηγού Ο' Ντόνελ, οι Ισπανοί κατέλαβαν την πόλη Τετσουάν στις 6 Φεβρουαρίου 1860. Ο πόλεμος έληξε με τη Συνθήκη του Wad Ras (26 Απριλίου 1860). Η βασίλισσα Ισαβέλλα της Ισπανίας επέβαλε στους Μαροκινούς ιδιαίτερα σκληρούς όρους. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η επ' αόριστον επέκταση της ισπανικής κυριαρχίας στη Θέουτα και τη Μελίγια, τερματισμός κάθε είδους επιδρομών από Μαροκινούς και άλλους στις δύο πόλεις, αναγνώριση από το Μαρόκο της ισπανικής κυριαρχίας στα νησιά Τσαφαρίνας, ανοικτά των ακτών της Αφρικής, την παραχώρηση της περιοχής Ίφνι στην Ισπανία και την καταβολή αποζημίωσης 20 εκατομμυρίων πεσετών από το Μαρόκο στην Ισπανία. Καθώς οι Αφρικανοί αδυνατούσαν να δώσουν ολόκληρο το ποσό, αναγκάστηκαν να λάβουν δάνειο από τη Μ. Βρετανία για να πληρώσουν ένα μέρος του. Το 1884-1886 οι Ισπανοί κατέλαβαν το Ρίο ντ' Όρο, γνωστό σήμερα ως Ισπανική Σαχάρα.

Οι συγκρούσεις μεταξύ των Ισπανών και των Μαροκινών για τα εδάφη των Ευρωπαίων στην Αφρική συνεχίστηκαν με αποκορύφωμα τον πόλεμο του Ριφ (1921-1926). Στον πόλεμο αυτό συγκρούστηκαν βερβερικές φυλές της ορεινής περιοχής Ριφ του Βόρειου Μαρόκου με τους Ισπανούς, αρχικά και στη συνέχεια και με τους Γάλλους. Τελικά, παρά τις αρχικές τους επιτυχίες οι Βέρβεροι αναγκάστηκαν να παραδοθούν.

Από τη Βόρεια Αφρική ξεκίνησε η επανάσταση του Φράνκο.

Από το 1995 η Θέουτα και η Μελίγια είναι αυτόνομες ισπανικές πόλεις, με ειδικό φορολογικό καθεστώς, εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο πληθυσμός της Θέουτα σήμερα πλησιάζει τις 85.000. Περίπου τα 2/3 του είναι Χριστιανοί Καθολικοί και ένα 30% περίπου, Μουσουλμάνοι. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι κάτοικοι επιθυμούν να συνεχίσουν να ανήκουν στην Ισπανία.

Αντίθετα με τη Θέουτα που αντιμετώπισε επανειλημμένα μαροκινές επιδρομές, η Μελίγια, ο άλλος θύλακας της Ισπανίας στη Βόρεια Αφρική, που βρίσκεται ανατολικότερα της Θέουτα δεν αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα.

Φοινικική πόλη αρχικά, πέρασε από την κυριαρχία Καρχηδονίων, Ρωμαίων, Βυζαντινών κ.ά. Καταλήφθηκε από τους Ισπανούς το 1497 και από τότε παραμένει σταθερά υπό την κυριαρχία τους.

Οι κάτοικοί της ξεπερνούν τους 87.000. Είναι κυρίως Ίβηρες και Μαροκινοί από το Ριφ και λίγοι Σεφαραδίτες Εβραίοι. Να σημειώσουμε ότι στη Θέουτα και τη Μελίγια ζουν και αρκετοί Ινδουιστές Σίντι. Προέρχονται από το Πακιστάν και εγκαταστάθηκαν εκεί το 1947, μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της ασιατικής χώρας, καθώς δεν μπορούσαν να συμβιώσουν με τους Μουσουλμάνους Πακιστανούς. Και στις δύο πόλεις, Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι συμβιώνουν αρμονικά.

Plazas de Soberanias (Οχυρά Κυριαρχίας): Οι υπερπόντιες κτήσεις της Ισπανίας

Υπάρχουν όμως και μια σειρά από νησιά, τα οποία ανήκουν στην Ισπανία και διεκδικούνται από το Μαρόκο. Είναι γνωστά ως Plazas de Soberania (Οχυρά Κυριαρχίας).

Όταν η Ισπανία έχασε τις αποικίες της στην Κεντρική και Νότια Αμερική που ανεξαρτητοποιήθηκαν, κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα αποφάσισε να ασχοληθεί με την Αφρική. Το 1898 έχασε την Κούβα και το Πουέρτο Ρίκο και έπαψε κάθε παρουσία της στην Αμερική, ενώ το ίδιο έτος πούλησε τις Φιλιππίνες και το νησί Γκουάμ στις Η.Π.Α., για 20 εκατομμύρια δολάρια και τα αρχιπελάγη Μαριάνες, Καρολίνες και Παλάος, έναντι 25 εκατομμυρίων πεσετών στη Γερμανία. Με τη Συνθήκη της Φεζ (30/3/1912), το μεγαλύτερο μέρος του Μαρόκου έγινε προτεκτοράτο της Γαλλίας, ενώ η Ισπανία ανέλαβε τον ρόλο της προστάτιδας δύναμης στο βόρειο Μαρόκο (Ισπανικό Μαρόκο, δείτε τον χάρτη του 1924). Όταν το 1956 η Γαλλία αναγνώρισε την ανεξαρτησία του Μαρόκου, η Ισπανία αναγκάστηκε να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Ριφ, του βόρειου τμήματος του Μαρόκου δηλαδή. Το 1968 ανεξαρτητοποιήθηκαν τα εδάφη που αποτέλεσαν την Ισημερινή Γουινέα, ενώ το 1976 η Ισπανία παραχώρησε στο Μαρόκο ολόκληρη την Ισπανική Σαχάρα.

Υπήρχαν όμως κάποια νησιά, τα οποία ανήκαν στην Ισπανία πολύ πριν το 1912. Η Ισπανία δεν δέχεται να τα παραχωρήσει στο Μαρόκο. Τα περισσότερα βρίσκονται κοντά στις αφρικανικές ακτές, δυτικά του Μαρόκου και είναι τα εξής: τα Νησιά Alhucemas, η βραχονησίδα Alhucemas, το Νησί της Γης (Isla de Tierra), το Isla de Mar (Νησί της Θάλασσας), το Νησί του Κογκρέσου (Isla del Congreso), το Νησί της Ισαβέλας Β' (Isla de Isabel II), το Νησί του Βασιλιά Φραγκίσκου (Isla del Rey Francisco), το Νησί του Μαϊντανού (Isla de Perejil), τα Νησιά Τσαφαρίνας (Islas Chafarinas), με συνολική έκταση 525 στρεμμάτων, που είναι και τα μεγαλύτερα και το, άλλοτε νησί, Penon de Velez de la Gomera, που το 1934, μετά από σεισμό (αλλού αναφέρεται σφοδρή καταιγίδα) ενώθηκε με την ξηρά και πλέον έχει σύνορα 85 μέτρων με το Μαρόκο. Το Perejil είχε έρθει στην επικαιρότητα το 2002, όταν το Μαρόκο έστειλε εκεί χωροφύλακες και πεζοναύτες και το κατέλαβε. Οι Ισπανοί οργάνωσαν στρατιωτική επιχείρηση και συνέλαβαν τους Μαροκινούς. Πάντως, μετά το τέλος της επιχείρησης το Perejil εγκαταλείφθηκε και δεν υπάρχει σ' αυτό η ισπανική σημαία. Οι Μαροκινοί διεκδικούν ακόμα και τα Κανάρια Νησιά (!), με πολιορκητικό κριό την τρομοκρατική οργάνωση "Μαροκινή Ισλαμική Μαχητική Ομάδα", που συνδέεται με την Αλ Κάιντα...

Δυτική Σαχάρα: Μαρόκο και Πολισάριο

Η Δυτική Σαχάρα (τέως Ισπανική Σαχάρα) θεωρείται ως η τελευταία αποικία στον κόσμο. Ανήκε στην Ισπανία ως το 1975-76. Η Ισπανία επιχείρησε να μεταφέρει τη διοίκησή της στο Μαρόκο και τη Μαυριτανία, παρά τη συμβουλευτική γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου ότι αυτές οι χώρες δεν είχαν κυριαρχία στη Δυτική Σαχάρα. Ξέσπασε πόλεμος και το Μέτωπο Πολισάριο, που τάσσεται υπέρ της ανεξαρτησίας, ανακήρυξε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Σαχάρας (SADR). Η Μαυριτανία απέσυρε τις αξιώσεις της το 1979 και το Μαρόκο εξασφάλισε de facto τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων όλων των μεγάλων πόλεων και των περισσότερων φυσικών πόρων. Το SADR εγκαθίδρυσε μια εξόριστη κυβέρνηση στο Τιντούφ της Αλγερίας. Μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ επιτεύχθηκε το 1991, αν και ένα προγραμματισμένο δημοψήφισμα, υπό την επίβλεψη της αποστολής MINURSO του ΟΗΕ, δεν έχει διεξαχθεί ακόμα.

Περίπου το 30% της Δυτικής Σαχάρας ελέγχεται από το Μέτωπο Πολισάριο και το υπόλοιπο 70% κατέχεται από το Μαρόκο. Το Μαρόκο διατηρεί το Μπερμ , ένα τείχος μήκους 2.700 χιλιομέτρων με νάρκες ξηράς να το περιβάλλουν, το οποίο χωρίζει την περιοχή. Το Μέτωπο Πολισάριο αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ ως ο νόμιμος εκπρόσωπος του λαού της Δυτικής Σαχάρας και υποστηρίζεται κυρίως από την Αλγερία . Το SADR έχει λάβει μερική διεθνή αναγνώριση και έχει γίνει μέλος της Αφρικανικής Ένωσης . Το Μαρόκο υποστηρίζεται από τη Γαλλία και τις Η.Π.Α. Πάντως , 50 χρόνια μετά την απόσυρση της Ισπανίας από τη Δυτική Σαχάρα, το καθεστώς της παραμένει ασαφές.

Το θέμα της Θέουτα και της Μελίγια είχαμε θίξει σε άρθρο μας στο blog, πριν από ένα περίπου χρόνο. Παραθέτουμε το σχετικό απόσπασμα, προσθέτοντας ότι αν η υβριδική έστω, εισβολή σε ευρωπαϊκό έδαφος επαναληφθεί με επιτυχία αυτή τη φορά, ανοίγει ο ασκός του Αιόλου με ολέθριες συνέπειες για όλη την ΕΕ και όχι μόνο…

ΥΓ. Απόσπασμα από blog της 20/6/2025:

"...Για όσους δεν γνωρίζουν υπάρχουν στη Βόρεια Αφρική δύο ισπανικές πόλεις - θύλακες, η Θέουτα, ακριβώς απέναντι από το Γιβραλτάρ και η Μελίγια απέναντι από τα ισπανικά παράλια. Πρόκειται για τις μοναδικές πόλεις ευρωπαϊκής χώρας που βρίσκονται στην Αφρική, απομεινάρια της άλλοτε τεράστιας Ισπανικής Αυτοκρατορίας. Τις διεκδικεί το Μαρόκο, από το οποίο χωρίζονται με ψηλούς φράχτες...".