82 χρόνια από το Ολοκαύτωμα των Ρομά: Η «ξεχασμένη» γενοκτονία και η σφαγή της 2ας Αυγούστου

Κάθε χρόνο στις 2 Αυγούστου τιμάται η Ευρωπαϊκή Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά, αποδίδοντας ελάχιστο φόρο τιμής στα εκατοντάδες χιλιάδες θύματα και τους επιζώντες της ναζιστικής θηριωδίας. Πρόκειται για μια υπενθύμιση του αφανισμού που υπέστησαν οι Σίντι και οι Ρομά (Porrajmos στη γλώσσα τους) στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, ένα βαρυσήμαντο κεφάλαιο της παγκόσμιας Ιστορίας που για δεκαετίες παρέμεινε στη σκιά.

Η νύχτα της 2ας Αυγούστου 1944: Το αποκορύφωμα της κτηνωδίας

Αφορμή για καθιέρωση της σημερινής ημέρας μνήμης αποτελεί η τελευταία εντολή εξολόθρευσης των Ρομά που δόθηκε από τους Γερμανούς ναζιστές. Τη νύχτα της 2ας προς 3η Αυγούστου 1944, χιλιάδες άνθρωποι -γυναίκες, άνδρες, ηλικιωμένοι και παιδιά- οδηγήθηκαν και εκτελέστηκαν μαζικά στους θαλάμους αερίων μέσα σε λίγες ώρες, απλά και μόνο λόγω της καταγωγής τους.

Το φυλετικό μίσος του Γ’ Ράιχ και η «τελική λύση»

Με την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία το 1933, η στοχοποίηση των Ρομά τέθηκε σε άμεση προτεραιότητα. Στο πλαίσιο των ψευδοεπιστημονικών μελετών περί «φυλετικής υγιεινής», οι Ρομά ταξινομήθηκαν ως «γενετικά κατώτερη φυλή» με υποτιθέμενη εγγενή ροπή προς την παραβατικότητα.

Το 1935 με τους Νόμους της Νυρεμβέργης επιβλήθηκαν αυστηροί φυλετικοί περιορισμοί ενώ το 1937 υποβιβάστηκαν σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας, έχασαν τη γερμανική ιθαγένεια, ενώ τα παιδιά τους αποκλείστηκαν από τα δημόσια σχολεία.

Φυσικά οι μεικτοί γάμοι ήταν απαγορευμένοι...

Χιλιάδες άνθρωποι μεταφέρθηκαν βίαια σε στρατόπεδα όπως το Τσέλμνο, το Μπελζέκ, το Σόμπιμπορ, το Ράβενσμπρουκ και η Τρεμπλίνκα. Στο Άουσβιτς, ολόκληρες οικογένειες ζούσαν στοιβαγμένες σε πρώην στάβλους, αντιμετωπίζοντας την πείνα, το ψύχος, τα απάνθρωπα ιατρικά πειράματα και την καταναγκαστική εργασία. Όσοι κατάφερναν να επιζήσουν θανατώνονταν στους θαλάμους των αερίων.

Συνολικά, κατά την περίοδο 1933–1945, υπολογίζεται ότι από τις ναζιστικές διώξεις έχασαν τη ζωή τους περίπου 800.000 Ρομά, δηλαδή πάνω από τον μισό πληθυσμό τους στην Ευρώπη, πληρώνοντας, μαζί με τους Εβραίους, τον βαρύτερο φόρο αίματος.

Η Ελληνική πτυχή: Το μπλόκο της Αγίας Σοφίας

Το αποτύπωμα της ναζιστικής θηριωδίας άγγιξε και την Ελλάδα. Μόλις δύο ημέρες μετά τη σφαγή στο Άουσβιτς, στις 4 Αυγούστου 1944, 11 αντιστασιακοί Ρομά εκτελέστηκαν από τις δυνάμεις κατοχής στον Ταύρο, αφού είχαν συλληφθεί νωρίτερα κατά τη διάρκεια του Μπλόκου στη συνοικία της Αγίας Σοφίας.

Η καθυστερημένη αναγνώριση

Παρά το μέγεθος της τραγωδίας, η γενοκτονία των Ρομά παρέμεινε για δεκαετίες στο περιθώριο της ιστορικής καταγραφής.
Μόλις, το 1982, η Γερμανία αναγνώρισε επισήμως τη Γενοκτονία των Ρομά. Το 2011 η Πολωνία θεσμοθέτησε την 2α Αυγούστου ως εθνική ημέρα μνήμης. Το 2015 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε επίσημα την 2α Αυγούστου ως Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά.