Θέλουν ξέφραγο αμπέλι τις φοιτητικές εστίες του ΑΠΘ και επιτέθηκαν στον αντιπρύτανη που επιχείρησε να βάλει τάξη

Με αφορμή την επίθεση στον αντιπρύτανη Ιάκωβο Μιχαηλίδη, αρμόδιου για τις φοιτητικές εστίες στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), που έλαβε χώρα την Πέμπτη (30/4), επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία των πανεπιστημίων, την διαφύλαξη των δημοκρατικών διαδικασιών εντός των ανώτατων Ιδρυμάτων αλλά και τα όρια της διαμαρτυρίας.

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση των Πρυτανικών Αρχών, την οποία ανέδειξε πρώτα το protothema.gr, η ενέργεια σε βάρος του αντιπρύτανη χαρακτηρίζεται ως «απαράδεκτη και βαθιά αντιδημοκρατική», καθώς στρέφεται ευθέως κατά της εύρυθμης λειτουργίας του πανεπιστημίου.

Όπως αναφέρεται, ομάδα φοιτητών και φοιτητριών, με τη στήριξη και μελών Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ), προχώρησε σε προπηλακισμό, επιχειρώντας να ακυρώσει απόφαση της Συγκλήτου σχετικά με τον νέο κανονισμό λειτουργίας των φοιτητικών εστιών και ως απόρροια αυτής, να απομακρύνει μεγάλο αριθμό φοιτητών, οι οποίοι παράνομα εξακολουθούν να διαμένουν σε δωμάτια εστίας, καθώς έχουν ξεπεράσει το όριο φοίτησης, στερώντας από άλλους φοιτητές, οι οποίοι είναι πραγματικοί δικαιούχοι το δικαίωμα να διαμείνουν σε αυτές. Η Σύγκλητος, σύμφωνα με τη διοίκηση, είχε λάβει την απόφαση ομόφωνα, μέσα από θεσμικές και διαφανείς διαδικασίες.

Από ασφαλείς πηγές προκύπτει ότι πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο κινητοποιήσεων στον πανεπιστημιακό χώρο. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, επιλέγονται ζητήματα με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα – όπως οι φοιτητικές εστίες – τα οποία μπορούν να κινητοποιήσουν ευρύτερες ομάδες. Στη συνέχεια, οργανώνονται δράσεις με στόχο την άσκηση πίεσης προς τη διοίκηση, συχνά με τη συμμετοχή τόσο φοιτητικών συλλόγων όσο και εξωπανεπιστημιακών ομάδων.

«Πρόκειται για ένα σκηνικό, το οποίο επαναλαμβάνεται με τρόπο ‘ritual’ στο πανεπιστήμιο, σαν μία ιεροτελεστία, που έχει ως εξής: βρίσκουμε ένα θέμα ‘φιλολαϊκό’ – όπως είναι κατεξοχήν το θέμα των φοιτητικών εστιών – και προσπαθούμε να κινητοποιήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο, φέρνοντάς τον απέναντι στην κυβέρνηση και στην πρυτανεία, αμφότερα σύμβολα της εξουσίας. Παράλληλα, η κινητοποίηση ‘επιστρατεύει’ τα μέσα, τις ιστοσελίδες του ευρύτερου αριστερού και αναρχικού χώρου ενώ η προσπάθεια ενισχύεται και από άτομα εκτός πανεπιστημίου. Στο πλευρό αυτών, μπορεί να προστρέξουν και μέλη ΔΕΠ από τον Ενιαίο Σύλλογο Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΕΣΔΕΠ) του ΑΠΘ, αρκετά από τα οποία ταυτίζονται ιδεολογικά. Όλο αυτό το σκηνικό, χρησιμοποιείται κατά περίσταση, ανάλογα με το θέμα κάθε φορά» λέει πανεπιστημιακός, ο οποίος έχει επανειλημμένα βρεθεί αντιμέτωπος με ανάλογα περιστατικά.

Όπως προαναφέρθηκε, το επίκεντρο της χθεσινής αντιπαράθεσης είναι ο νέος κανονισμός για τις φοιτητικές εστίες, ο οποίος ψηφίστηκε ομόφωνα από τη Σύγκλητο. Η διοίκηση του πανεπιστημίου υποστηρίζει ότι πρόκειται για μια προσπάθεια εξορθολογισμού και εξυγίανσης της λειτουργίας τους.

Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η υπογραφή συμφωνητικού από τους ενοίκους, το οποίο καθορίζει τη διάρκεια διαμονής και τις υποχρεώσεις τους, με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι θέσεις θα καταλαμβάνονται από φοιτητές που πληρούν τα προβλεπόμενα κριτήρια. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η διοίκηση, σημαντικός αριθμός δωματίων φέρεται να καταλαμβάνεται από άτομα, που δεν έχουν πλέον δικαίωμα παραμονής, καθώς έχουν υπερβεί τον προβλεπόμενο χρόνο φοίτησης ή δεν διαμένουν ουσιαστικά στις εστίες. Το γεγονός αυτό, όπως υποστηρίζεται, στερεί τη δυνατότητα στέγασης από φοιτητές που πληρούν τις προϋποθέσεις και έχουν πραγματική ανάγκη. «Ο αριθμός των φοιτητών αυτών είναι πάρα πολύ μεγάλος, της τάξης ορισμένων εκατοντάδων», σημειώνουν πηγές του ακαδημαϊκού χώρου.

Όπως αποτυπώνει την κατάσταση σχετικά με τις εστίες ένα μέλος ΔΕΠ, «η Πρυτανεία φρόντισε να ευπρεπίσει τις φοιτητικές εστίες, να βάλει μία τάξη και στη συνέχεια, να προχωρήσει με το συμφωνητικό των ενοίκων, έτσι ώστε τελικά να μείνουν εκεί τα παιδιά, που πραγματικά έχουν ανάγκη και δικαιούνται. Ωστόσο, πρόκειται για μία παράνομη κατάσταση που έχει παγιωθεί, γι’ αυτό και αντιδρούν τώρα. Και δημιουργήθηκε αυτό το ‘κίνημα’, τις απόψεις του οποίου υιοθετεί και μία μερίδα Καθηγητών όπως και ορισμένες πολιτικές δυνάμεις. Αυτοί που συγκεντρώθηκαν και διαμαρτύρονταν για τις εστίες χθες στην πρυτανεία του ΑΠΘ δεν ήταν μόνο φοιτητές αλλά και από τον έξω πανεπιστημιακό χώρο αναρχικών, που σιγά σιγά βλέπουν στερούνται τα παραδοσιακά στέκια τους μέσα στο campus. Τώρα, κινδυνεύουν να χάσουν και το μεγάλο ‘στέκι’ τους, τις εστίες. Είναι ο ίδιος αγώνας που έγινε με την κατάργηση του στεκιού του Φυσικού και την μετατροπή του σε βιβλιοθήκη».

Σχετικά με τα χθεσινά γεγονότα, μάρτυρες αναφέρουν τα εξής: «Οι διαμαρτυρίες για τις εστίες είχαν ξεκινήσει από τις προηγούμενες ημέρες, χωρίς όμως να υπάρχει επιθετικότητα. Φοιτητές στέκονταν απέξω από το κτίριο με πανό και φώναζαν συνθήματα, έρχονταν σχεδόν κάθε δεύτερη ημέρα. Χθες, όμως, ήταν οργανωμένο. Μαζί με τους περίπου 50 φοιτητές, ήρθαν και μερικοί καθηγητές συνδικαλιστές. Κάποιοι λένε ότι ήταν από τον ΕΣΔΕΠ ΑΠΘ, ωστόσο, δεν επιβεβαιώνεται επίσημα η συμμετοχή του ΕΣΔΕΠ όπως λένε καλά πληροφορημένες πηγές, υποστηρίζοντας ότι πιθανόν οι παρόντες καθηγητές να ήταν μέλη της παράταξης, που πρόσκειται στο ΚΚΕ».

Σε κάθε περίπτωση, όσοι γνωρίζουν τα πράγματα εκ των έσω, θεωρούν ότι τα χθεσινά γεγονότα συνδέονται με τις φοιτητικές εκλογές της 13ης Μαϊου και «η παρουσία των καθηγητών, που ήρθαν για να ‘υπερασπιστούν τα ‘δίκαια των παιδιών’, είχε σαν αποτέλεσμα η διαμαρτυρία να γίνει πιο δυναμική, παίρνοντας οι φοιτητές ‘θάρρος’ από την ενεργό παρουσία των καθηγητών τους. Όταν δε κατέβηκε ο αρμόδιος για τις εστίες αντιπρύτανης, Ιάκωβος Μιχαηλίδης στο ισόγειο της Πρυτανείας για να υποδεχθεί μία αντιπροσωπεία υψηλού επιπέδου από πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ, όσοι διαμαρτύρονταν απ’έξω, πήγαν απ’έξω μαζί με τους καθηγητές και χτυπούσαν δυνατά την πόρτα ενώ η αντιπροσωπεία ήταν μέσα για να συνεδριάσει, προκαλώντας έτσι ανήκεστο βλάβη στο πανεπιστήμιο. Διασύροντας τη φήμη του πιο εξωστρεφούς ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου, που μάλιστα δρομολογεί για την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά 17 νέα ξενόγλωσσα προγράμματα σπουδών. Με αυτή την εικόνα, πώς θα έρθουν να σπουδάσουν στην Ελλάδα αλλοδαποί φοιτητές; Η πανεπιστημιακή κοινότητα είναι πραγματικά εξοργισμένη με τους συναδέλφους, που υιοθετούν τέτοιες πρακτικές, την ώρα που ο αρμόδιος αντιπρύτανης υποδέχεται μία αντιπροσωπεία αλλοδαπού πανεπιστημίου. Είναι ντροπή!».

Όπως προσθέτει κάποιος άλλος σχετικά με τις συνθήκες της επίθεσης στον κ. Μιχαηλίδη, «Επειδή οι συγκεντρωμένοι χτυπούσαν δυνατά την πόρτα, εκείνος βγήκε για να τους αντιμετωπίσει. Στον ανακαινισμένο αυτό χώρο, στον οποίο βρέθηκαν, περικύκλωσαν όλοι τον αντιπρύτανη, στριμώχνοντάς τον στην γωνία, ήρθαν πολύ κοντά του και επί σχεδόν μισή ώρα ούρλιαζαν στο πρόσωπό του, χωρίς να τον αφήνουν να μιλήσει - άλλωστε, είναι βέβαιο ότι δεν είχαν έρθει για διάλογο – τον προπηλάκιζαν και ταυτόχρονα, είχαν έτοιμη την κάμερα του κινητού, αν εκείνος έκανε κάποια κίνηση να σπρώξει κάποιον για να ανοίξει δρόμο να φύγει, να τον καταγράψουν φωνάζοντας ‘τι κάνεις; Σηκώνεις χέρι;’ και στη συνέχεια να το ανεβάσουν στο διαδίκτυο», αναφέρει.

Αναμενόμενο, φυσικά, η ένταση, που δημιουργήθηκε να οδηγήσει τελικά στη διακοπή της συνάντησης με τους πανεπιστημιακούς από το αλλοδαπό πανεπιστήμιο, ενώ ο ίδιος ο καθηγητής Μιχαηλίδης μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ για εξετάσεις. Τα συμπτώματα που εμφάνιζε ο αντιπρύτανης, σύμφωνα με καλά επιβεβαιωμένες πληροφορίες, ήταν ενός ανθρώπου σε επικίνδυνη κατάσταση για την υγεία του – «η ταραχή του ήταν μεγάλη, για 5’ δεν αντιδρούσε καν», θα πει κάποιος που ήταν παρών.

Αν και η κατάσταση της υγείας του κρίθηκε τελικά καλή, πληροφορίες αναφέρουν ότι η εικόνα που παρουσίασε κατά τη διάρκεια του επεισοδίου προκάλεσαν ανησυχία, καθώς υπήρξε στιγμιαία εκτίμηση ότι βρισκόταν σε επικίνδυνη κατάσταση.

Η διάσταση αυτή του περιστατικού αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα: τον βαθμό στον οποίο η ένταση και οι πρακτικές πίεσης μπορούν να οδηγήσουν σε πραγματικούς κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των εμπλεκομένων. Όπως επισημαίνεται, η παρατεταμένη ψυχολογική και σωματική πίεση, ειδικά σε περιβάλλον υψηλής έντασης, ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες, ανεξαρτήτως της αρχικής πρόθεσης των συμμετεχόντων: «Στην πραγματικότητα, υπάρχει κίνδυνος να προκληθεί μεγαλύτερο κακό, όταν υποβάλεις έναν άνθρωπο, που δεν γνωρίζεις τις αντοχές του σε αυτό το ‘μαρτύριο’ των 20’ προπηλακισμού, εκφοβισμού, πίεσης…», σχολιάζουν.

Από την άλλη πλευρά, οι αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν εστιάζουν στον φόβο ότι οι αλλαγές αυτές οδηγούν σε αποκλεισμούς και εντείνουν την πίεση προς τους φοιτητές. Η αντίληψη ότι «εκδιώκονται φοιτητές από τις εστίες» έχει διαδοθεί ευρέως, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός κλίματος έντασης και κινητοποίησης. Το ζήτημα της φοιτητικής στέγασης αποτελεί διαχρονικά ευαίσθητο θέμα, καθώς συνδέεται με την ισότητα πρόσβασης στην εκπαίδευση και τις κοινωνικές ανισότητες.

Η συμμετοχή μελών ΔΕΠ στις κινητοποιήσεις αποτελεί ένα ακόμη σημείο συζήτησης. Από τη μία πλευρά, υιοθετείται η άποψη ότι προσδίδει μεγαλύτερη βαρύτητα και θεσμική διάσταση στις διαμαρτυρίες. Από την άλλη, εγείρονται ερωτήματα για τον ρόλο των πανεπιστημιακών δασκάλων και τα όρια της εμπλοκής τους σε συγκρούσεις με τη διοίκηση.

Σημειώνεται, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει ενιαία στάση μεταξύ των πανεπιστημιακών και ότι οι απόψεις διαφοροποιούνται σημαντικά. Ενδεικτική είναι η τοποθέτηση πανεπιστημιακού, μέλους της Ομοσπονδίας Πανεπιστημιακών, που διαχωρίζει πλήρως τη θέση του από τέτοιες πρακτικές έντασης και προπηλακισμού. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι υπάρχει ένα γενικότερο κλίμα κινητοποιήσεων, εν μέρει και λόγω της επικείμενης διεξαγωγής φοιτητικών εκλογών.

Σε τέτοιες περιόδους, οι φοιτητικές παρατάξεις επιδιώκουν να αναδείξουν τη στάση τους σε ζητήματα που απασχολούν την καθημερινότητα των φοιτητών, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει τη δυναμική των αντιδράσεων. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι το ζήτημα των εστιών δεν μπορεί να εντάσσεται απλουστευτικά σε μια γενικευμένη αφήγηση περί «διώξεων».

Όπως σημείωσε, η παραμονή σε δωμάτια πέραν του προβλεπόμενου χρόνου δεν μπορεί να θεωρείται δικαίωμα, ιδιαίτερα όταν στερεί τη δυνατότητα από άλλους φοιτητές να στεγαστούν. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι υπάρχει ανάγκη αύξησης των διαθέσιμων θέσεων, ώστε να καλύπτονται επαρκώς οι ανάγκες.

«Κυκλοφορεί η άποψη ότι ‘πετάμε έξω από τις εστίες τα παιδιά’, πράγμα που δεν ισχύει. Ανάλογο θέμα είχε προκύψει και πριν ένα μήνα στη συνεδρίαση της εκτελεστικής γραμματείας της ΠΟΣΔΕΠ, όπου απαριθμούνταν διάφορα ετερόκλητα περιστατικά. Ένα δύο από αυτά είχαν σχέση με τις φοιτητικές εστίες – συγκεκριμένα, αναφέρθηκε τότε ότι ‘στις φοιτητικές εστίες της Ξάνθης, στέλνει ο πρύτανης 20 φοιτητές στο πειθαρχικό επειδή δεν παρέδωσαν τα δωμάτια στις εστίες’. Εκεί αντέτεινα ότι δεν μπορεί να συμπεριλαμβάνεται στην κατηγορία των ‘διώξεων κατά φοιτητών’, όπως ισχυρίζονται κάποιοι, ένας φοιτητής που συνεχίζει να καταλαμβάνει δωμάτιο για 10 χρόνια, όταν θα έπρεπε να το πάρει ένας καινούριος φοιτητής, που θα έπρεπε να σπουδάζει κανονικά, είναι απαράδεκτο. Πάντως τώρα, με αφορμή το χθεσινό περιστατικό, θα περίμενα λόγω σύνθεσης του συλλόγου ΕΣΔΕΠ, ότι θα βγει μία ανακοίνωση, που θα υποστηρίζει τους φοιτητές και κάπως θα ‘δικαιολογεί’ το περιστατικό, επικρίνοντας τη διοίκηση του πανεπιστημίου και τη Σύγκλητο για τις αποφάσεις που παίρνουν. Όμως θα πρέπει να γίνει σαφές ότι αυτές οι θέσεις, δεν απηχούν μεγάλη μερίδα συναδέλφων», καταλήγει.

Ένα ακόμη στοιχείο, που αναδείχθηκε μετά τη χθεσινή επίθεση στον αντιπρύτανη, είναι η επίδραση τέτοιων περιστατικών στη διεθνή εικόνα του πανεπιστημίου. Η παρουσία ξένων ακαδημαϊκών κατά τη διάρκεια της έντασης προκάλεσε προβληματισμό, καθώς το ΑΠΘ επιδιώκει την ενίσχυση της εξωστρέφειας και την ανάπτυξη διεθνών συνεργασιών – «οι εκπρόσωποι του ξένου πανεπιστημίου έμειναν αποσβολωμένοι», θα πει ένας ακαδημαϊκός.

Τέλος, τίθεται και το ζήτημα της συνολικής εικόνας ασφάλειας στον πανεπιστημιακό χώρο καθώς τέτοια περιστατικά συμβάλλουν στη δημιουργία μιας διαφορετικής εντύπωσης, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Ωστόσο, μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας επισημαίνουν ότι το Αριστοτέλειο παραμένει ένας ασφαλής χώρος, σύμφωνα με διεθνείς προδιαγραφές: «Ακόμη και τα κεντρικά κάμπους, αν και τεράστιες εκτάσεις, είναι από τα πιο ασφαλή μέρη του κόσμου, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Αλλά έχουμε αυτά τα γεγονότα, που αν και μεμονωμένα, αμαυρώνουν την εικόνα του Ιδρύματος παρουσιάζοντάς το σαν να είναι … Βηρυτός».